Jaren van werk en politieke compromissen, bedoeld om een juridisch onhoudbaar belastingstelsel te vervangen, blijken in Nederland niet bestand tegen één plotselinge beweging: de macht van het grote geld.
Stel je voor: een foutje zorgt ervoor dat mensen met een modaal inkomen plots geen inkomstenbelasting meer hoeven te betalen, waardoor de staat miljarden misloopt terwijl deze groep geniet van het extra geld. Pas jaren later komt het ministerie met een voorstel om hen weer normaal te laten bijdragen. Hoewel de Tweede Kamer instemt, ontstaat onverwacht verzet.
De broer van de koning bekritiseert de regeling op televisie omdat sommige mensen, die jarenlang hebben geprofiteerd nu misschien net iets te veel zouden gaan betalen. Buitenlandse stemmen mengen zich in het debat en zelfs een grote Amerikaanse krant sluit zich met een redactioneel commentaar aan bij de kritiek. Dan kondigt de minister plots aan om de wet weer in te trekken, want ‘hier is gewoon iets niet goed gegaan’. Zo blijft de ongelijkheid nog jaren in stand.
Een onwaarschijnlijk verhaal. Natuurlijk, dit zou nooit zo gebeuren met gewone mensen met een gewone baan. Maar voor de rijken, die hun vermogens hebben geïnvesteerd en leven van het rendement, gelden in ons land andere regels.
Bram Joanknecht is expert economische gelijkheid bij Oxfam Novib.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Dit is het zoveelste nieuwe hoofdstuk in de al jarenlange slepende box 3-soap. Een belastingwet die onlangs al door de Tweede Kamer was aangenomen, begon nog geen veertien dagen later alweer te wankelen – nog voordat de Eerste Kamer haar überhaupt had gezien. Jaren van werk en politieke compromissen, bedoeld om een juridisch onhoudbaar stelsel te vervangen, bleken niet bestand tegen één plotselinge beweging: de macht van het grote geld.
Op de dag van de regeringsverklaring, liet minister Eelco Heinen (Financiën) weten dat de wet zo niet door kon. Niemand vond de wet ideaal. Het was niet de doordachte hervorming waar Nederland al twintig jaar op wacht. Maar na de ingrepen van de Hoge Raad moest er een nieuw wettelijk kader liggen en dit voorstel was de enige werkbare tussenstap die nog paste binnen de tijd en uitvoeringscapaciteit.
Dat wist ook de Tweede Kamer die, met duidelijke kanttekeningen en de nodige tegenzin, instemde. Het dilemma was niet tussen goed en slecht, maar tussen iets of niets. De inzet: miljarden aan broodnodige belastinginkomsten.
Dat het debat deze week kantelde, had weinig te maken met nieuwe inzichten. De kritiek op het belasten van ongerealiseerde winsten, lag al maanden op tafel. De teneur in de debatten was in die periode echter dat uitstel onverantwoord zou zijn.
Totdat andere stemmen zich in het debat mengden. Techmiljardair Elon Musk. Constantijn, de broer van onze koning. Beleggersorganisaties. Ondernemersverenigingen. Zij waarschuwden voor schade aan het investeringsklimaat. De argumenten waren allang bekend, maar de boodschappers nieuw. En ineens kregen dezelfde bezwaren een heel ander gewicht.
Dat een wet wordt aangepast, is niet vreemd. Maar dat bezwaren die al maanden open en bloot op tafel liggen pas urgent worden zodra een specifieke groep zich ermee bemoeit, roept vragen op. Recent onderzoek van Oxfam Novib naar miljardairsmacht laat zien hoe extreem rijken niet alleen economisch, maar ook politiek invloed uitoefenen. Zij hebben de macht om een debat in een paar dagen te doen kantelen. Deze ‘geld-machtspiraal’ draaide afgelopen week op volle toeren.
Het kabinet kwam zelfs zo snel terug van het wetsvoorstel dat er nog helemaal geen dekking is voor het budgettaire gat dat ontstaat wanneer de nieuwe box 3-wet wordt teruggedraaid. De miljardenopbrengst is al ingeboekt, maar er ligt niets dat het verlies opvangt. Dat is opmerkelijk in een periode van beperkte begrotingsruimte, waarin juist werkenden volgens vrijwel alle recente analyses de meeste pijn voelen van nieuwe maatregelen.
De kwestie rond box 3 draait daarom niet alleen om technische vraagstukken. Ze raakt aan de fundamentelere vraag wie in Nederland de koers van het belastingbeleid bepaalt. De democratisch gekozen volksvertegenwoordiging, na maanden van debat. Of degenen met de grootste vermogens en de luidste stem.
Dat de indruk nu ontstaat dat een aangenomen wet gaat wankelen zodra het grote geld zich roert, zet meer op het spel dan een belastingstelsel. Het raakt de geloofwaardigheid van het parlementaire proces en daarmee het vertrouwen in de democratische rechtsstaat. En dat vertrouwen is moeilijker te herstellen dan welk belastinggat dan ook.
Dit alles gebeurt op een moment dat Nederland grote keuzes moet maken. Het kabinet zegt dat de ruimte op is en dat bezuinigingen noodzakelijk zijn. Maar dat geldt blijkbaar alleen voor de lage- en middeninkomens. Dit terwijl er een alternatief bestaat: een eerlijke bijdrage van de mensen met de allergrootste vermogens. Een platte vermogensbelasting voor de superrijken die niet raakt aan gewone spaarders of beleggers. Een simpele, uitvoerbare maatregel die miljarden kan opleveren voor sociale zekerheid, zorg en defensie.
Het kabinet staat dus voor een duidelijke keuze. Wordt het een begroting die leunt op mensen die het al moeilijk hebben. Of komt het van een eerlijke bijdrage van ons allemaal?
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant