Walk-out Vakbonden FNV en CNV voerden dinsdag actie bij ASML, om te protesteren tegen een reorganisatie die 1.700 banen kost. Ook die van gespecialiseerde ingenieurs. Eerder heeft ASML zijn eigen groeisnelheid meermaals onderschat.
Actievoerend ASML- personeel bij gebouw 4 van de chipmachinemaker in Veldhoven.
Is het meest succesvolle techbedrijf van Europa echt van plan honderden ervaren ingenieurs te ontslaan? Dat is de vraag die de ASML’ers bezighoudt die zich dinsdagmiddag verzamelden tijdens een ‘walk-out’-actie van vakbonden FNV en CNV.
De Nederlandse chipmachinemaker, met 44.000 hoogopgeleide werknemers uit meer dan 140 landen, is van oudsher geen vakbondsnest. Maar sinds topman Christophe Fouquet op 28 januari een reorganisatie aankondigde die 1.700 banen gaat kosten, zagen FNV en CNV hun ledentallen in Veldhoven verdubbelen.
De walk-out was goed getimed: om 12 uur, als de meeste ASML-medewerkers sowieso een lunchwandeling maken over de campus in Veldhoven. Naar schatting ruim vijfhonderd medewerkers kwamen af op gevulde koeken en gratis friet die geserveerd werden op een grasveldje voor Gebouw 4. Maar ze waren er vooral om hun collega’s een hart onder de riem te steken die hun baan dreigen kwijt te raken. Bovendien zijn ze bang dat de reorganisatie in een later stadium ook hun afdeling kan treffen.
ASML onderhandelt momenteel met de vakbonden en de ondernemingsraad over de vertrekvoorwaarden. Andere vakbonden, zoals VHP2 (vakbond voor hightech professionals), vinden het nog te vroeg voor acties, maar steunen de walk-out wel.
Geen gedwongen ontslagen en geen kennis en ervaring weggooien, eist FNV. Die boodschap, in het Engels uitgesproken door FNV-bestuurder Peter Reniers, is op het grasveld lastig te verstaan. De meegenomen geluidsinstallatie blijkt niet krachtig genoeg om alle aanwezige ASML’ers te bereiken. Maar onderling uiten de medewerkers hun zorgen over de ingrijpendste maatregel die het bedrijf in lange tijd heeft genomen.
Nederland, Veldhoven, 03-03-26 Een actie van asml personeel bij gebouw 4 ism de vakbonden. © Photo Merlin Daleman
De laatste keren dat ASML in het personeelsbestand hakte, was na het uiteenspatten van de dotcombubbel (2001) en na de financiële crisis van 2008. Maar ASML behaalde in 2025 een recordwinst van bijna 10 miljard euro en dat roept vraagtekens op over de noodzaak van gedwongen ontslagen. De ervaring leert dat ASML zijn eigen groeisnelheid vaak onderschat, waardoor het bedrijf over een paar jaar weer op zoek moet naar ervaren technici – dezelfde mensen die nu hun baan dreigen te verliezen. Er ligt genoeg achterstallig werk dat die mensen in de tussentijd kunnen vervullen, zeggen ingewijden.
Op papier lijkt deze reorganisatie klein – 1.700 ontslagen op 44.000 werknemers – maar de plannen raken wel het hart van het techbedrijf. Bij de afdeling Development & Engineering (D&E), het zenuwcentrum van de machineontwerpen, worden 4.500 leidinggevende posities opnieuw ingedeeld. Voor drieduizend mensen ligt een nieuwe baan in het verschiet, maar de rest wordt boventallig verklaard. De IT-divisie wordt ook afgeslankt, daar verliezen circa honderd mensen hun baan.
ASML is marktleider in lithografiemachines, waarmee 90 procent van alle chips ter wereld gemaakt worden. Door de snelle groei van de chipindustrie en het commerciële succes van EUV, de meest geavanceerde techniek, dijde het Veldhovense bedrijf uit. ASML’s bedrijfsstructuur is nu een ingewikkelde en onoverzichtelijke machine, die dreigt vast te lopen. Klanten en toeleveranciers klagen over de stroperigheid van een techbedrijf dat het juist moet hebben van zijn snelheid en flexibiliteit.
Zo is een ‘waterhoofd-organisatie’ ontstaan: D&E telt wereldwijd zo’n 16.000 medewerkers, waarin nu bijna een op de drie medewerkers een leidinggevende rol heeft. Het verplichte administratieve werk en de vergaderdruk stapelt zich op, waardoor ingenieurs weinig tijd over hebben om ‘echt’ werk te verrichten. Dat irriteert de medewerkers zelf ook.
Om de boel vlot te trekken, werd een aantal jaar geleden ‘ADM’ verzonnen, het ASML Development Model, dat ingenieurs aanspoorde om op leidinggevende posities te solliciteren. ADM creëerde een extra managementslaag die het werk alleen maar complexer maakte, zeggen medewerkers die NRC sprak op basis van anonimiteit (de namen zijn bekend bij de redactie). Een kluwen leidinggevenden ging zich met andermans prioriteiten bemoeien – een opeenstapeling van ‘scrummasters’ die elkaar snel in de weg zitten.
ASML-personeel dat actie voert tegen de reorganisatie van het bedrijf in Veldhoven.
Dat model gaat nu op de schop. Daardoor moeten de ingenieurs die een paar jaar geleden in het ADM-programma een leiderschapsrol gingen vervullen, straks solliciteren op een nieuwe rol. Mogelijk moeten ze op zoek naar een andere baan. Hoe hun toekomst eruitziet, is onzeker, en dat voel je als je met ASML’ers praat. Dat er iets moet veranderen aan dat organisatiemodel is voor iedereen duidelijk, zeker als ASML blijft doorgroeien in het tempo dat het voor ogen heeft. Maar de manier waarop dat gaat stuit op onbegrip.
Er verdwijnen bij ASML niet alleen managersbanen, maar ook ervaren ingenieurs met gespecialiseerde kennis over lithografiemachines. Die liggen niet voor het oprapen. „Over twee jaar hebben ze ons toch weer nodig”, zegt een medewerker die anoniem wil blijven. Hij verhuisde naar Veldhoven om bij ASML te gaan werken en overweegt de ontslagpremie te accepteren – mits die hoog genoeg is. Vakbondsbestuurder Rémy Biesmans CNV is bang dat ASML aan cherry picking gaat doen om de meest talentvolle medewerkers over te houden.
Terwijl in Nederland nog onderhandeld wordt over de mogelijke ontslagen, is de reorganisatie in de VS al begonnen: bij de ASML-vestigingen in Wilton, Connecticut en San Diego, Californië raken ruim tachtig mensen hun baan kwijt. In Nederland moet de reorganisatie voor de zomer achter de rug zijn, zodra de gesprekken met de ondernemingsraad en de vakbonden zijn afgerond.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen