Trumps mediastrategie De president vermijdt de term ‘oorlog’ en vraagt het Congres niet om toestemming voor zijn „grootschalige gevechtsoperaties”. Het beoogde einddoel van zijn strijd met Iran wisselt ondertussen per interview.
Trump vrijdag bij aankomst in West Palm Beach, nabij Mar-a-Lago. Later die avond zou hij de aanval op Iran vanaf zijn privélandgoed coördineren.
Waarom de VS alweer tegen Iran ten strijde zijn getrokken? Donald Trump legt het desnoods om 4 uur ’s ochtends uit. Journalisten van de The Washington Post die hem zaterdag rond dat tijdstip belden, kregen de president aan de lijn. Ook collega’s van The Atlantic, Axios, The New York Times, The Daily Mail, ABC News en NBC News konden dit weekeinde met hem bellen op Mar-a-Lago, zijn privélandgoed in Florida vanwaar hij deze militaire campagne verordonneerde.
Waar voorgangers van Trump oorlogen aankondigden vanachter het presidentiële Resolute Desk in het Oval Office, sprak Trump de natie toe vanuit Florida. Zowel vrijdagnacht als zondagavond gaf het Witte Huis een videoboodschap vrij, waarin de president vanachter een katheder en voor een donker gordijn zijn besluit toelichtte. De primeur van deze video’s van respectievelijk acht en zes minuten werd niet aan de grote tv-zenders gegund, ze werden eerst op Trumps platform Truth Social geplaatst.
In beide – vooraf opgenomen – redes sprak de president van „grootschalige gevechtshandelingen”, waarmee hij de term „oorlog” opzichtig leek te willen vermijden. Hij voerde meerdere redenen op voor operatie „Epic Fury” (Epische Woede). Van het beletten dat Iran een nucleaire en met lange afstandsraketten bewapende macht wordt, die een gevaar zou zijn voor het Midden-Oosten, Europa en de VS zelf, tot een aanzet tot regimewisseling in Teheran.
In beide redes hield Trump zich ogenschijnlijk aan zijn voorbereide spreektekst. Maar in de telefonische toelichtingen schoot hij allerlei kanten op. Zo zei hij tegen de Post „dat vrijheid voor het Iraanse volk” het doel van de operatie was. Iets wat hij bevestigde in berichten op Truth Social waarin hij de hoop uitsprak „dat Iraanse troepen en Politie vreedzaam samengaan met de Iraanse Patriotten en samen zullen werken om het Land zijn Grootsheid terug te geven die het verdient”.
Tegen website Axios zei hij echter dat de operatie ook „met een deal” zou kunnen eindigen, misschien wel „binnen twee of drie dagen”. Tegen The New York Times voorzag hij een strijd van „vier tot vijf weken” en meldde hij „drie hele goede keuzes” op het oog te hebben om de gedode opperste leider Ali Khamenei op te volgen. Om tegen ABC te zeggen dat de „aanval zo succesvol was dat bijna al die kandidaten uitgeschakeld zijn. [..] Nummer twee en drie zijn dood.”
In de zondagse talkshows verschenen geen ministers of andere bewindslieden, om de „operatie” toe te lichten. Deze actualiteitenprogramma’s, waarvan elke grote zender in de VS er een heeft, moesten het doen met Republikeinse volksvertegenwoordigers. Zij verdedigden Trump uiterst loyaal. Zo stelde senator Tom Cotton uit Arkansas dat „een acht minuten durende video, of die nu op sociale media verschijnt of op je televisie, past in de presidentiële traditie van de Amerikaanse bevolking toespreken”.
Toch konden ook deze ‘surrogates’ niet altijd wijs uit Trumps uiteenlopende verklaringen. Zoals senator Lindsey Graham uit South Carolina, die geïrriteerd reageerde toen hem in Meet the Press werd gevraagd waarom Trump zo hoopvol was dat Iraanse troepen en politie de wapens gingen neerleggen om zich aan de zijde van de bevolking te scharen. Had hij een plan om dit te garanderen? Graham: „Nee. Dat is zijn taak niet, noch is het de mijne.”
Tijdens zijn vlucht zondagavond naar Washington sprak Trump, zeer ongebruikelijk, niet met het meevliegende perskorps. Bij aankomst op het Witte Huis wees hij de journalisten in zijn gevolg alleen op enkele nieuwe standbeelden. „Ongelooflijke standbeelden, zal je zien.”
Aan het Congres geeft de regering-Trump nog minder uitleg. Dit weekeinde werden alleen zeven beschikbare leden van de zogeheten Gang of Eight op achtergrondbasis bijgepraat door de regering. Dit achtkoppige gremium bestaat uit de fractieleiders van beide partijen in Huis en Senaat en de voorzitters en vicevoorzitters van beider inlichtingencommissies.
Terwijl het geweld in het Midden-Oosten snel escaleert, zullen dinsdag wel meer Congresleden ingelicht worden – zij het opnieuw buiten het zicht van het Amerikaanse publiek. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, diens collega Pete Hegseth van Defensie, voorzitter van de verenigde chefs van staven Dan Caine en CIA-directeur John Ratcliff zullen op Capitol Hill achter gesloten deuren vertrouwelijke briefings geven.
Sinds Trumps eerdere militaire ingrepen, vorig jaar tegen Irans uraniumverrijkingsprogramma en begin dit jaar tegen de Venezolaanse leider Maduro, pogen Democraten in Washington hem in te snoeren. Zij dienden, vooralsnog zonder succes, verschillende ‘war power’-resoluties in die Trump zouden dwingen eerst toestemming van het Congres te vragen voor verder ingrijpen.
Volgens grondwetsartikel 1, sectie 8, clausules 1 en 11-16 is het Congres de voornaamste arbiter over oorlog en vrede. In de praktijk passeren presidenten, als civiele opperbevelhebbers, de volksvertegenwoordiging regelmatig. Het Congres probeerde dit in 1973 te veranderen via de War Powers Resolution, die voorschrijft dat alleen na „het gemeenschappelijke oordeel van zowel het Congres als de president [..] de Amerikaanse strijdkrachten vijandelijkheden ingestuurd kunnen worden”. Opeenvolgende presidenten, van beide partijen, negeerden die resolutie als niet-bindend.
Ook rond Iran lijkt het Congres vooralsnog weinig te kunnen uithalen. Democratisch senator Tim Kaine zal mogelijk woensdag een resolutie in stemming proberen te brengen, nadat hij Trump in 2020 al eens in trachtte te snoeren. Na de liquidatie van de Iraanse topgeneraal Soleimani, begin dat jaar, eiste hij dat Trump voor verdere militaire actie eerst het Congres toestemming zou vragen. Die resolutie werd destijds met 55 om 45 stemmen in de Senaat goedgekeurd, maar door Trump met een veto geblokkeerd. Vooralsnog lijkt Kaines jongste poging in geen van beide kamers een kans te maken.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet