van de Goor is huisarts en columnist van de Volkskrant.
Dit weekend stond een man op het dak van station Lelystad. Hij was boos en had zijn bovenkleding uitgetrokken. Hij gooide buizen naar beneden, mensen filmden, het perron werd ontruimd. Hulpdiensten spreidden luchtkussens uit voor het geval hij zou springen. ‘Boze, verwarde man’, kopte het artikel tot mijn ergernis. In artikelen over auto-ongevallen staat ook nooit: ‘Bloedende, schreeuwende vrouw.’
Ik moest denken aan Jan.
Het was een wintermiddag waarop Utrecht er bijna onwerkelijk mooi uitzag. Bart en ik liepen, heel Utrechts, een rondje Singel. De laagstaande zon zette het water in een goudachtige gloed. Ik voelde me verbonden met al die Utrechters die hier vóór mij hun ommetjes liepen. We waren net bij het dilemma cafébezoek-of-niet aangekomen, toen boos geschreeuw de rust verbrak.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Verderop langs de Singel stond een aantal mensen stil. We liepen erheen. Een man van een jaar of dertig trok een oudere vrouw aan haar jas mee. ‘Ik wil nu naar de winkel!’ ‘Nee’, zei ze, met een kalmte die vooral vermoeid klonk. ‘We gaan naar jouw huis.’ Hij duwde haar tegen een hek.
De omstanders bewogen niet. Niemand liep weg, niemand greep in. Dat wordt wel eens uitgelegd als onverschilligheid, maar zo eenvoudig is het niet. In verreweg de meeste noodsituaties helpt uiteindelijk iemand. Mensen kijken, proberen te begrijpen wat er gebeurt, wat ze kunnen doen, wegen risico’s af. In medische noodsituaties wachten mensen vaker op professionele hulp.
Bij psychische ontregeling is gedrag vaak moeilijk te duiden. Is iemand agressief, dronken, verward, gevaarlijk? We verdragen slecht wat we niet kunnen duiden. Die onzekerheid maakt aarzeling begrijpelijk.
Ik liep naar hen toe. ‘Kan ik misschien helpen?’
De man draaide zich naar me om. ‘Bemoei je er niet mee, trut!’
‘Ik zie dat die mevrouw bang is’, zei ik. ‘Is dat je moeder?’
‘Ja. We gaan nú!’
‘Doordat je zo schreeuwt maak je je moeder bang. Wat is er gebeurd dat je zo boos maakt? Misschien kan ik helpen.’
Hij liet zijn moeder los. Ik stelde me voor en vroeg naar zijn naam. Jan. Langzaam mocht ik meer vragen. Hij bleek zijn telefoon kwijt en, belangrijker, zijn medicatie niet te hebben: clozapine, een antipsychoticum.
‘Gaat het?’, vroeg ik zijn moeder.
Zachtjes zei ze: ‘Hij heeft mijn man vorige week ook geslagen.’
Ik had net instemming van Jan om de crisisdienst te bellen, toen de politie arriveerde – gebeld door omstanders. Met zwaailichten en al. Jan schrok.
‘Fijn, de politie kan je nog beter helpen’, zei ik. ‘Zij kennen de crisisdienst ook goed.’
Een agente kwam rustig naar ons toe. Ik gaf kort door wat Jan had verteld en deed een stap achteruit. ‘Ik ga nu, oké Jan?’ Even later stapte hij zonder verzet in de politieauto.
Bart keek me aan. ‘Goed gedaan. Gaat het?’ Mijn hart bonsde nog na. ‘Ja. Het gaat.’
Ik ben niet altijd goed in het omgaan met andermans emoties. Boosheid of verwijt kunnen me verstrikken. Maar wanneer emoties zo heftig worden dat alle proporties verdwijnen, wordt juist duidelijk dat het niet over mij gaat en kan ik rustig blijven. Zelfs als ze op mij worden gericht. Onder de onrust van de ander voel ik stress, angst en ontreddering.
We zullen in Nederland waarschijnlijk vaker psychisch ontregelde mensen op straat tegenkomen. De politie Noord-Holland meldde onlangs dat het aantal meldingen rond personen met onbegrepen gedrag in 2025 met een kwart steeg. De lange wachttijden in de ggz laten zich daar moeilijk van los zien. Ik hoop dat omstanders in zulke momenten niet alleen het ontwrichtende gedrag zien, maar ook de onmacht eronder, en het als een roep om steun beantwoorden. Al is het maar door hulp te bellen.
Café-of-niet was voor ons geen dilemma meer. We ploften neer op een terras voor koffie en appeltaart. Mijn hartslag zakte langzaam terug naar het tempo van een rondje Singel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns