In een tijd waarin ’s werelds grootmachten landjepik spelen, data en grondstoffen naar zich toe harken en strategische vaarroutes proberen te domineren, worden sommige Europeanen bang. En fatalistisch. Als Amerika, China en anderen hun eigen bedrijven voortrekken en subsidiëren, en Europese bedrijven op achterstand zetten, hoe kan Europa daar dan beter uitkomen? Europese landen zijn vast weer te traag en verdeeld om krachtig in actie te komen, zeggen mensen – hebben ze deze week niet weer in Brussel gesteggeld over een industrieel protectie- en stimulatieplan, waarbij ze een besluit wederom op de lange baan hebben geschoven? Zo zetten Europeanen zelf Europa neer als eeuwige zwakkeling en verliezer.
Op zulke momenten kan een succesverhaal wonderen doen. Een verhaal dat je focus even verlegt van dingen die niet goed werken naar dingen die juist in de lift zitten. Die verhalen zijn er ook, maar soms is men in Europa te somber om het te beseffen.
Al gehoord van de Finse ijsbrekers, bijvoorbeeld? IJsbrekers waarvan de Amerikanen – die volgens een wet uit 1920, de Jones Act, geen enkel vaartuig langs nationale havens mogen laten varen dat niet in Amerika is gemaakt – er net elf hebben besteld? President Trump heeft vanwege de „urgente en groeiende dreiging in het noordpoolgebied” door militaire rivalen zelfs een uitzondering laten maken voor de aankoop van die Finse ijsbrekers. En het zijn niet alleen de Amerikanen die interesse hebben.
Van alle 150 ijsbrekers die er op de wereld rondvaren, schreef Le Monde, dat laatst op een van ’s lands drie werven ging kijken, is tachtig procent van Finse makelij. Een eigen productie is altijd cruciaal geweest voor Finland, dat al zijn havens elke winter ziet bevriezen. Vrijwel alle import en export van het land, inclusief voedsel, komt per schip binnen. IJsbrekers zijn dan geen luxe, maar survival. Daarom zijn de Finnen dé ijsbrekerspecialisten van de wereld geworden. Ze hebben speciale bassins ontworpen om de deining van golven vol ijsschotsen onder allerlei omstandigheden te testen. En omdat ze constant nieuwe modellen maken, hebben ze nu als eerste ter wereld elektrische exemplaren in de vaart genomen.
Lange tijd was de vraag naar Finse ijsbrekers stabiel. Maar nu het poolgebied smelt en inzet wordt van koortsige competitie tussen geopolitieke rivalen om havens, grondstoffen en vaarroutes, gaat die in de versnelling. Rusland heeft veertig ijsbrekers, China vijf en Amerika drie (tegenover Canada met achttien).
Vorige zomer stuurde China zijn ijsbrekers ineens naar de Beringstraat, wat de Amerikanen niet op zich wilden laten zitten. Zij stuurden haastig de Healy die kant op – de andere twee waren niet inzetbaar. Na die episode bestelden ze snel nieuwe ijsbrekers bij Amerikaanse werven. Maar omdat die nooit concurrentie hebben gehad – vanwege de Jones Act – zijn levertijden lang en de kosten hoog. Finse en Canadese bedrijven, die wél concurrerend zijn, werken sneller en goedkoper.
De nieuwe Amerikaanse orders zijn meer dan een compensatie voor de weggevallen Russische orders als gevolg van de sancties van de laatste jaren. In Finland, waar kinderen de namen van ‘hun’ ijsbrekers uit hun hoofd kennen, noemen ze deze groeiende sector (en gespecialiseerde toeleveringsbedrijven als makers van scheepsmotoren of besturingssoftware) al hoopvol het „nieuwe Nokia”, de mobiele-telefoonmaker die het land rijk maakte in de jaren negentig.
Zo past het ijsbrekerverhaal in het geopolitieke schaakspel waarvan ook Trumps claims op Groenland en Canada deel uitmaken. En dat is niet enkel goed voor de Finse economie. Finland is klein. Machtige landen walsen er zo overheen. Maar ineens bezit Finland iets van strategische waarde voor grote spelers. Zo fluistert president Alexander Stubb, dankzij de ijsbrekers, Trump nu op de golfbaan de Europese belangen in het oor.
De les: Europa heeft een hoop te verliezen. Maar er zijn altijd ook kansen. Hoe meer oog je daarvoor hebt, hoe beter je ze kunt benutten.
Terugblikken, extra analyses en leestips bij de laatste uitzending van de podcast Wereldzaken.