Twente Olivia Tudor fotografeerde de eerste generatie Italiaanse ‘gastarbeiders’ die in de Twentse textielindustrie kwamen werken. Jongemannen toen, tachtigers nu.
Salvatore Delogu kwam in 1957 vanuit Sardinië naar Nederland. Hij werkte eerst in de Limburgse mijnen en later bij Spinnerij Tubantia in Enschede.
De opa van Olivia Tudor heette Pietro Romita. Hij kwam in 1961 op zijn 23ste vanuit Puglia naar Enschede, om als een van de duizenden Italianen te werken in de Twentse textielindustrie. „Wat begon als iets tijdelijks, werd een leven”, aldus Tudor. Pietro werd Piet. In 2011 overleed hij, als Tukker.
Zuid-Italiaanse, Siciliaanse en Sardijnse tradities verweven met Twentse nuchterheid, nijverheid en noaberschap, „zo worden bruggen geslagen tussen Noord- en Zuid-Europa”, schrijft Tudor zelf over haar fotodocumentaire De Gastarbeiders. Die noemt zij een eerbetoon aan gemeenschapszin.
De Museumfabriek (in een voormalige textielfabriek) en een pizzeria in Enschede.
Giovanni Aresu werkte na zijn tijd in de textiel in een polaroidfabriek.
De Enschedese fotograaf onderzoekt parallellen tussen de migratie toen en tegenwoordig. Ze besloot de jongemannen van toen op te zoeken, tachtigers zijn het nu. Soms kwamen ze via de sluitende mijnen in Zuid-Limburg zo door naar Enschede, Hengelo of Oldenzaal. En ja, doorgaans waren ze vrijgezel. „Alsof je filmsterren van het doek zo in het dorp had”, stelt Tudor zich voor.
Bekend is vooral hoe het in Oldenzaal tot de zogeheten Spaghettirellen kwam, waarbij honderden lokale jongemannen de Italianen te lijf gingen omdat die in hun optiek te veel lonkten naar de Twentse dames. Recent verschenen hier een theaterstuk en een film over.
Umberto Golia (boven), Nello Simula (met bril), Luigi Atzori (staand) en Salvatore Dore (in licht shirt) komen allemaal uit Sardinië. Zwartwitfoto van Mario Dettori en zijn vrouw Jo; personeelwervingsfolder van de Bamshoeve Textielfabriek.
„Dat verhaal kennen we wel”, zegt Tudor aan de telefoon. Want hoe ging het verder? De Twentse Italianen werden onderdeel van het sociale weefsel in de samenleving. ‘Gastarbeiders’ vindt Tudor al langer een vreemde term. Juist omdat een groot deel helemaal niet terugging. Ze kregen Twentse echtgenotes, de meesten althans. Ze begonnen horecazaken en richtten voetbalclub SV Mediterraneo op in Enschede.
Op één foto zitten de drie weduwnaars Giovanni, Mario en Salvatore aan een tafeltje in Circolo Sardo, het Italiaanse buurthuis in Enschede. Twee zitten aan de Grolsch, de middelste heeft zijn cola net op. „Het zijn Italiaanse Tukkers, tot aan de Twentse tongval toe”, zegt Tudor. Ze bracht drie jaar lang uren door met de mannen in Circolo Sardo. „Als ik zeg ‘ciao en aju’, reageren zij met ‘ajuus!’”
Weduwnaars Giovanni Serra, Mario Dettori en Salvatore Delogu in het Italiaanse buurthuis Circolo Sardo in Enschede.
Het fotoboek De Gastarbeiders van Olivia Tudor wordt dit najaar verwacht. De publicatie wordt gefinancierd met een Voor de Kunst-crowdfundingcampagne. https://www.oliviatudor.com/
De mooiste fotografie en de beste tips geselecteerd door de fotoredactie