Het gebeurt onder de grond waardoor het niet te zien is: via het riool worden chemische stoffen geloosd die niet uit het water te filteren zijn. Daardoor verslechtert de waterkwaliteit. Het blijkt een behoorlijke puzzel om meer grip te krijgen op die lozingen.
Vissen die doodgaan, water waar geen drinkwater van kan worden gemaakt of waterzuiveringsinstallaties die stukgaan: het zijn allemaal gevolgen van chemicaliën die door het riool spoelen en vervolgens in de natuur belanden.
Het afvalwater dat via afvoerputjes en leidingen door het riool spoelt, belandt bij waterzuiveringsinstallaties. Maar de chemische stoffen waarmee sommige bedrijven werken zijn er soms zo lastig uit te halen dat ze via de zuiveringsinstallatie in sloten en meren belanden.
Het kan gaan om grote chemieconcerns, die met ingewikkelde chemische processen werken. Maar ook om de kapper of automonteur die toevallig met een middel werken waar bijvoorbeeld pfas in zit. Pfas is een verzamelnaam voor tienduizenden chemische stoffen die niet of nauwelijks afbreken.
Dat probleem is lang uit het zicht gebleven. Als een bedrijf vervuiling rechtstreeks in een rivier loost, wil dat nog weleens opvallen. "Als er stank is of je ziet dode vissen, dan gaan mensen bellen of een melding doen", zegt Suzanne Giardina. Ze is kennisregisseur waterkwaliteit bij Omgevingsdienst NL, de vereniging van diensten die namens gemeenten en provincies toezicht houden op de lozingen van bedrijven op het riool.
Maar het riool zit onder de grond en is daarmee zo goed als onzichtbaar. Niet alleen voor burgers, maar ook voor overheden bleef lang onbekend welke vervuilende stoffen er allemaal doorheen stromen. Daar komt verandering in nu blijkt dat veel van die stoffen uiteindelijk alsnog in het milieu terechtkomen.
Dat heeft ook te maken met nieuwe EU-wetgeving, die Nederland verplicht om zijn waterkwaliteit op orde te krijgen. Nu al is duidelijk dat Nederland de EU-doelen voor 2027 op veel plekken niet gaat halen, maar overheden proberen er toch zo dicht mogelijk bij in de buurt te komen.
Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier was in 2023 de eerste die op grote schaal ging meten wat er in het afvalwater zit dat bedrijven op het riool lozen. Samen met verschillende omgevingsdiensten haalde het waterschap afvalwater op bij 77 bedrijven in de kop van Noord-Holland.
Het resultaat was opzienbarend: 80 procent van de bedrijven bleek minstens één zeer zorgwekkende stof op het riool te lozen. Het ging bijvoorbeeld om zware metalen, pfas en benzeen. Vaak wisten bedrijven zelf ook niet precies welke stoffen ze allemaal op het riool loosden, zeggen toezichthouders.
Inmiddels zijn in meer delen van het land projecten opgezet om de rioollozingen in beeld te krijgen. Op steeds meer plekken wordt gemeten wat er eigenlijk allemaal binnenkomt bij de rioolwaterzuivering en welke schadelijke stoffen er daar niet worden uitgefilterd.
Het liefst willen gemeenten en omgevingsdiensten vervolgens weten waar die stoffen vandaan komen. "Als je bij bedrijven kan voorkomen dat bepaalde stoffen geloosd worden, dan hoef je ze er ook niet uit te halen", zegt beleidsadviseur Robin Bos van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier.
Maar het is nog knap lastig om de bron van vervuilende stoffen te achterhalen. Omgevingsdiensten weten niet altijd welke bedrijven met welke stoffen werken. Een half miljoen bedrijven heeft een aansluiting op het riool en lozen kan meestal zonder vergunning.
Bij grote bedrijven die wél een vergunning nodig hebben is er een "grote achterstand in het actualiseren" daarvan, bleek in 2024 uit een rapport van overheidsinstanties die samen aan dit probleem werken. Ook de capaciteit om toezicht te houden is beperkt.
In 2023 waren in heel Nederland maar dertien medewerkers van omgevingsdiensten specifiek bezig met lozingen op het riool, bleek uit een ander rapport over het functioneren van de diensten. Bij verschillende omgevingsdiensten was hier helemaal geen aandacht voor in hun werkplannen, ook al is het officieel een basistaak.
Daar begint verandering in te komen, met metingen en proefprojecten in verschillende regio's. Uit onderzoek van het RIVM is bijvoorbeeld duidelijk geworden dat bij sommige rioolwaterzuiveringen veel meer pfas binnenstroomt dan bij andere. Vaak hangt dat samen met de aanwezigheid van industrie, maar niet altijd.
Ook al speelt de vervuiling via het riool zich grotendeels onder de grond af, het is volgens experts geen klein probleem. Door de strenge nieuwe EU-regels moeten er veel meer vervuilende stoffen uit het water worden gehaald dan we nu doen.
De kosten om het water te zuiveren zullen daardoor de komende jaren stijgen, verwacht Bos van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. "Dat moet opgehoest worden door de mensen die de zuiveringsheffing betalen", zegt hij. Dat zijn bedrijven, maar ook burgers. "We moeten gewoon veel meer inspanning leveren om al die stofjes uit het water te halen."
Source: Nu.nl economisch