Michiel Servaes | Oxfam Novib Directeur Michiel Servaes van Oxfam Novib werd een belangrijk gezicht van de Nederlandse strijd tegen het genocidale geweld in Gaza. Daarmee schudde Oxfam ook zijn degelijke imago af. „Mensen wisten dat Oxfam een goed doel was, maar verder eigenlijk niets”
Directeur Michiel Servaes (tweede van links) van Oxfam Novib tijdens een Rode Lijn-demonstratie in Amsterdam.
Het bericht bereikte het kantoor van Oxfam Novib en directeur Michiel Servaes een jaar geleden, en het sloeg in als een bom. Oxfam Novib zou per 1 maart 2026 – dit weekend – niet meer in Gaza en Westelijke Jordaanoever mogen werken, net als Artsen zonder Grenzen en tientallen andere hulporganisaties. Israël heeft nieuwe registratie-eisen ingevoerd voor internationale ngo’s, waardoor organisaties vergaande persoonsgegevens van hun Palestijnse medewerkers en hun familieleden moeten aanleveren. Ook kunnen vergunningen worden geweigerd of ingetrokken, als Israël oordeelt dat een organisatie zich politiek uitlaat.
Nu, een jaar later, zijn Oxfam International en andere hulporganisaties een rechtszaak begonnen om de ban aan te vechten, en heeft het Israëlische hooggerechtshof vrijdag geoordeeld dat die moet worden uitgesteld tot het hof een definitief oordeel heeft geveld. Tegelijk kan Oxfam Novib vergeleken met een jaar eerder al drastisch minder noodhulp bieden in Gaza: hulpgoederen komen er al bijna een jaar niet in, en medewerkers van buiten Gaza zijn sinds dit jaar niet meer welkom.
Voor Michiel Servaes raakt de Israëlische hulpblokkade aan alles waar hij zich al jaren voor inzet: erkenning van de Palestijnse staat, onbelemmerde humanitaire hulp en een scherpere politieke lijn vanuit Nederland. Sinds de aanval van Hamas op Israël, op 7 oktober 2023 en het daaropvolgende grondoffensief in Gaza van Israël, stuurt Servaes de ngo nadrukkelijk in die richting. Rechtszaken en harde campagnes gericht tegen de Nederlandse overheid, harde statements op sociale media: Oxfam Novib verloor onder Servaes zijn ‘degelijke imago’, Servaes verloor onder Oxfam Novib zijn diplomatieke houding. Samen veranderden ze het publieke debat. Volgens Lilian Alibux, directeur Engagement bij de ngo en sinds vier jaar de trouwe samenwerkingspartner van algemeen directeur Servaes, is dat niet toevallig. „We hadden een verandering en een gezicht nodig. Michiel bleek daarvoor perfect”.
‘STOP GENOCIDE’ staat op 5 oktober 2025 op een groot spandoek. Eén man torent boven de acht andere dragers uit. Servaes staat strak, hij oogt moe en bleek. Al twee jaar loopt hij voor de troepen uit: avond na avond verschijnt hij op televisie en radio, tussen ellenlange LinkedIn-berichten door. Dagelijks staat hij in contact met mensen in Gaza. Op een tweede poster die Servaes draagt tijdens het protest, staat de tekst ‘Wij zijn met meer’, daaronder het logo van Oxfam Novib.
Met meer zijn ze. Die dag trekt een stoet van een kwart miljoen mensen door de straten van Amsterdam. In Nederland protesteerden sinds de jaren tachtig – bij de massale protesten tegen kernwapens – niet meer zoveel mensen tegelijk. Servaes weet als gezicht en aanjager van een collectief van ngo’s iets tot stand te brengen wat in Nederland nog maar zelden lukt: een brede beweging rond een conflict ver van huis.
Binnen Oxfam Novib was die omslag niet alleen een reactie op Gaza, maar ook het resultaat van een langer proces. Al vóór 7 oktober 2023 was tot een koerswijziging besloten. „Mensen wisten dat Oxfam een goed doel was, maar verder eigenlijk niets”, zegt Alibux. Twee jaar werkte Oxfam Novib, de Nederlandse tak van de in negentig landen actieve Oxfam-confederatie, aan een manifest met één duidelijke afspraak: wanneer fundamentele normen en waarden worden overschreden, spreken we ons uit.
Na 7 oktober wist Oxfam dus meteen wat te doen. „Andere ngo’s moesten nog ingewikkelde gesprekken voeren over waar zij stonden”, zegt Alibux. „Wij waren daar al voorbij.”
Toevallig dat juist Servaes het gezicht van de Nederlandse strijd tegen onderdrukking in Gaza werd, is het niet. Hij groeide op in Oss, in een warm gezin met twee oudere zussen. Geschiedenis was er nooit ver weg. Via hun moeder draagt het gezin Joodse geschiedenis met zich mee: familie die werd vermoord in kampen, grootouders die onderdoken, een moeder die als kind jaren gescheiden van haar ouders doorbracht. „Die geschiedenis was deel van ons gezin”, zegt Mirjam Servaes. „Het was geen groot gespreksonderwerp, maar we voelden het altijd.” De onderduikouders van hun moeder werden ‘bonus-grootouders’. Ook de geschiedenis van Palestina en Israël, waar ook familie woonde, kwam al vroeg langs. „Het heeft ons allemaal beïnvloed”, zegt ze, „en Michiel misschien wel het meest.”
Servaes was als kind eigenwijs en nieuwsgierig, vaak tegen de stroom in. Tijdens autoritten op vakantie wilde hij, tot ergernis van zijn zussen, geen Top 40 maar The Beatles horen – iets wat zijn vader juist waardeerde. „Hij was niet het luidruchtigste kind,” zegt Mirjam Servaes, „maar wel degene die bleef doorvragen als iets niet klopte.”
Als puber spijbelde hij om te demonstreren tegen kernwapens. Hij las veel en raakte gefascineerd door wat zich buiten zijn wereld afspeelde. De val van de Berlijnse Muur maakte diepe indruk. „Die verbondenheid met mensen die in onvrijheid leven zat toen al in hem”, zegt zijn zus.
Op zijn achttiende ging Servaes het huis uit om politicologie te studeren in Leiden. Hij zong en speelde gitaar in bandjes, waaronder een Guus Meeuwis-coverband, De Guuzen. „We schreven zelf ook weleens een nummer,” zegt jeugdvriend Mathieu Arnouts. Ze luisterden naar ‘Het is een nacht’ en dachten: dat kunnen wij beter. Arnouts, lachend: „Dat konden we trouwens niet.”
DEN HAAG – Michiel Servaes, algemeen directeur van Oxfam Novib, na afloop van de uitspraak. Het verbod op de uitvoer van F-35-onderdelen naar Israel dat het gerechtshof oplegde aan de Staat blijft niet in stand. Het is volgens de Hoge Raad niet aan de rechter om dit oordeel te vellen. De hoogste rechter draagt de minister op om binnen zes weken te beslissen of er een nieuwe vergunning moet komen voor de export van F-35-onderdelen naar Israel. ANP LAURENS VAN PUTTEN
Het dispuut Laxens Näsa (‘neusje van de zalm’ in het Zweeds) was volgens Arnouts een vrijplaats om te experimenteren. Hij en Servaes traden er samen op, debatteerden avondenlang en zaten een periode in het bestuur. Discussies met Servaes waren scherp, maar ontspoorden nooit. Hij loste ze met humor op, zegt Arnouts, en won ze bovendien bijna altijd.
Wie Servaes enkel als voorman van de Palestijnse beweging kent, heeft hem nog nooit zien lachen. Toch noemt iedereen die hem goed kent zijn gevoel voor humor. „Tranen die over zijn wangen rollen van het lachen,” zegt Arnouts, „dat is echt Michiel”. Die lichtheid is er nog steeds, zegt hij, al draagt Servaes inmiddels meer gewicht met zich mee. De laatste keer dat ze elkaar zagen, eind december, voelde Arnouts de zwaarte van wat zich afspeelt in Gaza op hem drukken. Dat ngo’s, waaronder Oxfam Novib, vanaf maart 2026 niet meer welkom zijn in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever, was toen net bekend.
In augustus 2025 werd duidelijk dat Oxfam Novib zijn degelijkheid had afgeschud. De organisatie verspreidde een poster met het gezicht van toenmalig minister Caspar Veldkamp (NSC, Buitenlandse Zaken en tevens oud-ambassadeur in Israël) en de tekst: ‘Waar is uw geweten?’
Hella Hueck, hoofdredacteur van maandblad EW, noemde de actie op LinkedIn ‘doodeng’ en typeerde de campagne als ‘extremistisch’. Volgens haar suggereerde Oxfam met de poster dat Veldkamp geen geweten had – een ‘onmenselijke’ persoonlijke aanval. Ze waarschuwde voor polariserende beeldtaal en schreef dat een ngo zich bewust moest zijn van de macht van woorden: „Het doel heiligt hier blijkbaar alle middelen.”
Ook Veldkamp uitte stevige kritiek. In een interview met EW zei hij dat een „directeur van Oxfam Novib die herhaaldelijk op tv spreekt over persoonlijke medeplichtigheid aan genocide” niet het beleid bekritiseerde, maar „op de man speelde” en een „schandalige karikatuur” maakte van zijn beleid. Veldkamp: „Je schrikt ervan waartoe dat mensen aanzet”. Wat hij daarmee bedoelde, wil hij voor dit artikel niet toelichten.
Servaes beet terug. Eveneens op Linkedin schreef hij dat Hueck Oxfam woorden in de mond legde door te suggereren dat de actie zou impliceren dat Veldkamp „geen mens is”, en door te spreken van ‘extremisme’ en ‘massahysterie’. Dat leidde volgens Servaes af van de kern: de genocide, de gedode journalisten in Gaza en de Nederlandse politieke verantwoordelijkheid daarin.
Kort nadien in augustus stapte Caspar Veldkamp op, omdat hij onvoldoende ruimte van het toen al demissionaire kabinet Schoof voelde bij de Israëlkoers die hij wilde varen.
Servaes’ felle toon heeft volgens oud SP-Kamerlid Harry van Bommel „vriend en vijand” verrast. De twee kwamen elkaar tegen in de Tweede Kamer, waar Servaes in 2012 zitting nam voor de PvdA en, net als Van Bommel, lid van de vaste Commissie Buitenlandse Zaken werd.
Servaes kwam de Kamer binnen als oud-diplomaat. Na zijn studie kwam hij in het befaamde ‘klasje’ en werkte hij jarenlang bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, onder meer op de Nederlandse ambassades in Londen en Macedonië. Volgens Van Bommel was juist dat werken binnen institutionele grenzen bepalend voor hoe Servaes later zou opereren. „Hij weet precies waar de rek zit,” zegt hij.
Servaes volgde in 2013 Désirée Bonis op als buitenlandwoordvoerder. Zij had haar Kamerlidmaatschap opgezegd na een botsing over het Israëlisch-Palestijnse dossier. Dat juist Servaes haar plek innam, vindt Van Bommel opvallend. „In tegenstelling tot Bonis bleef Servaes bewust opereren binnen de grenzen van een regeringsfractie – juist op dat gevoelige dossier.” In de Kamer was Servaes dan ook nog geen activist, zegt Van Bommel, maar nog altijd diplomaat: „Hij kleurde binnen de lijntjes.”
DEN HAAG – Michiel Servaes (directeur Oxfam Novib) geeft een reactie op de uitspraak van een aangespannen zaak door meerdere mensenrechtenorganisaties tegen de Nederlandse staat vanwege de houding van Nederland ten opzichte van Israel en de oorlog in Gaza. De organisaties vinden dat Nederland medeverantwoordelijk is voor schendingen van het oorlogsrecht en een collectieve bestraffing van de Gazaanse burgerbevolking vanwege de wapenexport naar Israel. ANP REMKO DE WAAL
Tegelijk zocht hij de grenzen op. Sjoerd Sjoerdsma zat destijds in de oppositie voor D66 en wist: „Als wij beleid wilden veranderen, kon dat alleen via Michiel Servaes.” Samen met CDA-er Raymond Knops vormden ze een drie-eenheid die via praktische moties als ‘schadevergoeding door Israël voor sloop van Nederlandse en Europese projecten’ het Israël-Palestina debat uit de impasse probeerden te halen. Sjoerdsma: „We maakten er een mensenrechten- in plaats van een gevoelskwestie van. Dat verdedigde Michiel fel maar behendig tijdens debatten.”
In 2014 sprak Servaes zich uit voor erkenning van Palestina, tegen de kabinetslijn in. „Kennelijk werd hem die ruimte gegund,” zegt Van Bommel. „Want anders had dat een kabinetscrisis veroorzaakt.” Het typeert zijn stijl in die jaren: beheerst, maar vasthoudend. Van Bommel: „Niet met spektakel, maar effectief.”
Die politieke periode eindigde abrupt. Bij de verkiezingen van 2017 stond Servaes op plaats 17 van de PvdA-lijst – traditioneel een zekerheidje. Maar de partij leed een historische nederlaag en zakte naar 9 zetels. Servaes keerde niet terug in de Kamer.
In 2019 werd hij directeur van Oxfam Novib. Zijn speelveld veranderde van diplomatie en politiek naar strategische lobby en activisme. Vóór 7 oktober 2023 werkte Servaes nog nauw samen met zijn voormalige collega’s van Buitenlandse Zaken, maar dat veranderde. Servaes hamerde via de media immers dagelijks op hetzelfde punt: de Nederlandse staat is medeplichtig aan wat er gebeurt in Gaza. In november 2023 spande Oxfam samen met ngo’s PAX en The Rights Forum een rechtszaak aan tegen de Nederlandse staat over de export van F-35-onderdelen naar Israël. Met succes: de zaak leidde tot een exportstop.
Met de stellingname groeide bij critici ook het commentaar dat hier sprake was van ‘lawfare’: politiek afdwingen via de rechter. Na de F-35-uitspraak benadrukten VVD-leider Dilan Yeşilgöz en NSC-voorman Pieter Omtzigt dat beslissingen over wapenexport en buitenlands beleid „thuishoren in de politiek, niet bij de rechter”.
Vanuit pro-Israëlische hoek richtte de kritiek zich steeds explicieter op Servaes zelf. Het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) schreef in december 2025 dat Servaes Gaza verheft tot „moreel ijkpunt” en activisme presenteert als democratische representatie. Onder de vlag van het internationaal recht zou door Servaes, aldus het CIDI, „een politieke mening bij iedereen door de strot worden geduwd”, waar hij andere conflicten links zou laten liggen.
Die kritiek echoot de vraag die Oxfam steeds opnieuw krijgt: waarom Gaza, en niet Soedan of Congo? Lilian Alibux herkent het verwijt onmiddellijk. „Die vraag krijgen we continu, ook al besteden we ook aan die andere landen wel degelijk aandacht.” Ze vervolgt: „Gaza is geen willekeurige focus. Het gaat om waar Nederland medeverantwoordelijkheid draagt en de plicht heeft om alles te doen om oorlogsmisdaden te stoppen.”
Aan de vooravond van de door Israël afgekondigde boycot en het aantreden van een nieuw kabinet overheerst bij ngo’s als Oxfam teleurstelling en frustratie. Veel hulporganisaties weigeren mee te werken, uit vrees voor de veiligheid van hun personeel. Volgens Lilian Alibux, directeur Engagement bij Oxfam Novib en een van Servaes’ naaste collega’s, noemt het „een ongekende stap en een situatie die we als Oxfam Novib nog nooit eerder hebben meegemaakt.” Volgens haar probeert de Israëlische regering „de laatste ooggetuigen uit Gaza te sturen, terwijl de genocide doorgaat.”
Een definitief vertrek uit Gaza is echter nog geen uitgemaakte zaak. Oxfam beschikt ook over een registratie bij de Palestijnse Autoriteit, waardoor de organisatie hoopt te kunnen blijven opereren, al is onduidelijk hoeveel ruimte daarvoor overblijft. Ook heeft de Israëlische
Richting het aankomende kabinet overheerst ook bij Servaes teleurstelling. In een opiniestuk in NRC schrijft hij dat, hoewel beoogd minister-president Rob Jetten meeliep met Oxfams Rode Lijn-demonstraties, in het coalitieakkoord geen Rode Lijn te bekennen is. „Voor universele waarden, internationaal recht en onze eigen geloofwaardigheid,” waarschuwt hij, „trek die Rode Lijn door in het regeerakkoord – voordat wij het opnieuw moeten doen.”
DEN HAAG – Michiel Servaes algemeen directeur van Oxfam Novib na afloop van een gesprek tussen Demissionair minister president Mark Rutte en onder andere Artsen zonder Grenzen over de humanitaire situatie in Gaza. ANP FREEK VAN DEN BERGH