Met aanvallen op de Afghaanse hoofdstad Kabul opende Pakistan vrijdag de oorlog tegen het Taliban-regime in Afghanistan. Het is een ongekende escalatie van al jaren oplopende spanningen. Wat is er tot nu toe bekend?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
Pakistan heeft vrijdag bombardementen uitgevoerd op de Afghaanse hoofdstad Kabul en de twee Afghaanse provincies Pakita en Kandahar. Die aanval kwam enkele uren nadat Afghaanse troepen Pakistaanse militairen onder vuur namen aan hun gedeelde grens, volgens Afghanistan uit wraak op eerdere Pakistaanse luchtaanvallen.
Pakistan en Afghanistan zijn kortom in een geweldsspiraal terechtgekomen, waarbij de aanval op Kabul een serieuze escalatie vormt. Pakistan valt daarmee direct het Taliban-regime aan, in plaats van zich alleen te richten op militante groepen, zoals het bij eerdere aanvallen deed.
De Pakistaanse minister van Defensie Khawaja Mohammad Asif schreef op X dat zijn land had gehoopt dat Afghanistan zich zou inzetten voor vrede en regionale stabiliteit, nadat Navo-troepen het land in 2021 verlieten. In plaats daarvan zou de Taliban militante groepen van over de hele wereld hebben verzameld en ‘terrorisme exporteren’, aldus Asif. ‘Ons geduld is opgeraakt. We verkeren nu in openlijke oorlog.’
Hoeveel slachtoffers er tot nu toe zijn gevallen, is onduidelijk. Pakistan en Afghanistan spreken elkaar tegen. De Pakistaanse minister van Informatie en Media zei dat de serie bombardementen ten minste 228 Afghaanse talibanofficieren heeft gedood en 314 heeft verwond. Afghanistan spreekt van 8 dode en 11 gewonde talibanstrijders.
De voornaamste reden voor de gevechten is dat Pakistan buurland Afghanistan ervan beschuldigt onderdak te bieden aan militante groepen die aanslagen zouden plegen in Pakistan. Afghanistan ontkent die aantijging, al zijn er sterke aanwijzingen dat Pakistan gelijk heeft.
Een van de groepen die zich zou schuilhouden in Afghanistan is Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP), een groepering die is ontstaan nadat Pakistan samen met de Amerikanen al-Qaeda bestreed, in de nadagen van 11 september 2001. Sinds de terugtrekking van Amerikaanse troepen uit Afghanistan pleegt TTP herhaaldelijk aanslagen op Pakistaanse troepen. Het doel van de organisatie is volgens de Verenigde Naties het ‘vestigen van een emiraat gebaseerd op de interpretaties van de islamitische wet’.
De Afghaanse Taliban zouden volgens experts niet optreden tegen Tehreek-e-Taliban Pakistan omdat ze hen nodig hebben om de rust in eigen land te bewaren. De vrees is dat TTP anders een alliantie sluit met de tak van Islamitische Staat in Khorasan, een rivaal van de Taliban.
Er is nog een tweede factor die de spanning tussen de twee buurlanden voedt: het grensconflict tussen Pakistan en Afghanistan. De Durandlijn, de grens tussen de twee landen die over een onherbergzaam berglandschap loopt, werd in 1893 vastgesteld. Pakistan erkent die grens formeel, Afghanistan niet. Dit grensconflict wakkert ook het terrorisme rondom de grens aan.
Sinds de Verenigde Staten zich in 2021 terugtrokken uit Afghanistan en de Taliban weer aan de macht zijn, is de spanning met buurland Pakistan langzaamaan toegenomen. Dat komt vooral door de toename van de terroristische dreiging afkomstig uit Afghanistan.
Wat niet hielp, is dat Pakistan vanaf 2023 bijna een miljoen Afghaanse vluchtelingen terug naar Afghanistan heeft gestuurd. Dit kwam Pakistan internationaal op grote kritiek te staan, omdat vrouwen worden teruggestuurd naar een land waar hun mensenrechten op grove wijze worden geschonden. Het leidde ook tot woede bij de Taliban, omdat het regime al kampte met een economische recessie en de vluchtelingen er niet bij kon hebben.
Het kwam afgelopen oktober al eens tot een uitbarsting tussen Pakistan en Afghanistan. Bij gevechten langs de grens werden destijds ten minste zeventig soldaten, burgers en vermoedelijke militanten gedood. Het was de grootste opleving van geweld sinds de Taliban in 2021 weer aan de macht kwamen in Afghanistan.
Het is de vraag hoe de landen weer uit deze geweldsspiraal kunnen komen. Turkije, Iran, Rusland en China hebben al aangeboden om te bemiddelen, maar of de geschillen daarmee definitief kunnen worden opgelost, valt te bezien. Eind oktober bereikten de twee landen ook al een staakt-het-vuren, dankzij bemiddeling van Qatar en Turkije. Maar dat bestand bleek van het begin fragiel en is na vrijdag definitief gebroken.
Beide landen lijken wel open te staan voor een gesprek. De Pakistaanse minister van Buitenlandse Zaken Ishaq Dar belde vrijdagochtend al met zijn Turkse en Saoedische collega’s, meldde zijn woordvoerder op X. De Taliban willen ‘tot een oplossing komen door dialoog’, zei Taliban-woordvoerder Zabihullah Mujahid vrijdag tijdens een persconferentie. Tegelijkertijd noemde hij de dreiging die van TTP uitgaat een ‘binnenlandse kwestie’ van Pakistan.
Zelfs als de situatie zich verergert, is de kans klein dat het tot een conventionele oorlog komt. Het Pakistaanse leger, dat zelfs over nucleaire wapens beschikt, wordt al jaren beschouwd als een van de sterkste legers ter wereld. De Afghaanse Taliban hebben niet de economische middelen voor de opbouw van een soortgelijk leger, al hebben ze wel ruime ervaring in het voeren van guerrilla-oorlogen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant