Syriëgangers Ruim tien jaar zaten Nederlandse familieleden van vermeende IS-strijders vast in kampen in het noordoosten van het land. Nu in een paar weken tijd de meer dan twintigduizend bewoners van kamp Al-Hol stilletjes zijn verdwenen, is onduidelijk wat er met hen is gebeurd.
Families die banden hebben met IS-strijders bereiden zich voor op hun overplaatsing van Al-Hol naar het Akbaran-kamp, 18 februari 2026.
Wat is er gebeurd met de Nederlandse vrouwen en kinderen in Syrië? Ruim tien jaar zaten familieleden van vermeende IS-strijders vast in kampen in het noordoosten van het land. Verschillende keren haalde de Nederlandse regering vrouwen en kinderen terug na een uitspraak. De achterblijvers leken grotendeels vergeten.
Aan die impasse kwam afgelopen januari een einde. Het Syrische regeringsleger lanceerde een grootschalig offensief tegen de door Koerden geleide SDF-militie in Noordoost-Syrië. De Koerdische bewakers van IS detentiecentra sloegen op de vlucht. Het regeringsleger nam de controle over locaties over. Het Amerikaanse leger besloot bijna zesduizend vermeende IS-strijders − onder wie ook Nederlandse mannen − uit veiligheidsredenen over te plaatsen naar Irak.
Onduidelijker is wat er is gebeurd met de vrouwen en kinderen van de IS-strijders, onder wie de vijf vrouwen en 25 kinderen met een Nederlandse link die volgens terrorismebestrijder NCTV afgelopen december nog in detentiekampen in Noordoost-Syrië vastzaten.
Vast staat dat de bewakers van SDF op 20 januari ook hun posten bij kamp Al-Hol verlieten, waar op dat moment volgens de Koerden nog 23.000 vrouwen en kinderen verbleven. Het merendeel van hen kwam uit Syrië of Irak, maar er zaten ook zesduizend buitenlandse personen tussen.
Nu, ruim een maand later, is het kamp vrijwel leeg. „Er zijn alleen nog wat Irakezen die terugkeer naar Irak afwachten”, zegt de prominente Syrië-expert Charles Lister, verbonden aan het Middle East Institute, telefonisch tegen NRC.
Een groot deel van de inwoners van Al-Hol is ontsnapt. Een reconstructie van de Britse krant Financial Times spreekt van duizenden vrouwen en kinderen die na het vertrek van de bewakers het kamp door kapotgeknipte hekken verlieten om vervolgens nachten achter elkaar te zijn opgepikt door mannen in „gebutste auto’s, bussen en zelfs ambulances”.
Wie die mannen precies zijn, blijft onduidelijk. Ook de vrouwen zelf lijken dat niet te weten. Zijn het smokkelaars? Lokale stamleden? Sympathiserende regeringstroepen? Handlangers van Islamitische Staat? Er is bewijs dat minstens een aantal vrouwen door IS-cellen is bevrijd, zegt IS-onderzoeker Bashar Hassan tegen The New York Times op basis van onder meer chatgroepen van de jihadistische organisatie.
Veel van de ontsnapte vrouwen zouden zich in Idlib bevinden, het voormalig rebellenbolwerk van de huidige president Ahmed al-Sharaa in het noordwesten van het land. Tegen de Financial Times zeggen de vrouwen in flats in de stad te zijn ondergebracht. Sommigen vertellen dat ze niet weg mogen gaan.
Het Syrisch leger en SDF geven elkaar de schuld van de chaos. Damascus wijst erop dat de bewakers van SDF de benen namen zonder formele overdracht van het kamp. Het duurde uren voordat het regeringsleger het kamp bereikte. Vervolgens lukte het ze dagenlang niet om de orde te herstellen. Tegelijkertijd lijkt het erop dat regeringstroepen zelf het vertrek van de vrouwen en kinderen ook gewoon toelieten.
Duidelijk is dat de Syrische regering vooralsnog een heel ander standpunt innemen ten aanzien van de vrouwen en kinderen in de kampen dan de SDF of de Verenigde Staten en de rest van de internationale IS-coalitie, stelt Charles Lister. „Damascus beschouwt de kampen in eerste plaats als een humanitaire kwestie en niet noodzakelijkerwijs als een veiligheidskwestie.”
De Syrische regering heeft Al-Hol inmiddels gesloten. De niet ontsnapte achterblijvers zijn overgeplaatst naar andere plekken in Syrië of in het geval van de Irakezen gerepatrieerd naar Irak. Honderden vrouwen en kinderen zijn overgebracht naar het Akbaran-kamp, bij Aleppo in noordwest-Syrië. Daar zouden de omstandigheden beter zijn, met prefab-barakken als onderkomen in plaats van de tenten in de woestijn bij Al-Hol.
Prefab-woningen in het Akbaran-kamp ten noorden van Aleppo, waar inwoners van Al-Hol naar toe zijn gebracht.
„Damascus is bezig met het opzetten van een proces om deze vrouwen te helpen re-integreren in de Syrische samenleving”, zegt Charles Lister. „De Syrische vrouwen worden in ieder geval in contact gebracht met lokale onderwijsinstellingen, sociale werkers en gezondheidsautoriteiten.”
De vraag is of er ook Nederlanders zijn onder de overgeplaatste vrouwen en kinderen en wat er met hen gaat gebeuren. De coalitiepartijen van het nieuwe kabinet in Den Haag tonen weinig bereidheid om Nederlanders met vermeende banden met IS uit de regio te repatriëren en eventueel in Nederland te berechten.
Er bevinden zich ook nog altijd afgereisde buitenlanders in kamp Al-Roj, dat dieper in Koerdisch gebied ligt en nog in handen is van SDF. Van de zo’n tweeduizend bewoners komt het merendeel van buiten Irak en Syrië.
De situatie in dat kamp is sinds enkele weken verslechterd, vertelt een Europese inwoner van het kamp aan NRC. „Er is veel geweld”, appt de vrouw, die niet met haar naam in de krant wil omdat officieel niet is toegestaan een telefoon te hebben. [Haar volledige naam is wel bij NRC bekend.]
„Soldaten komen ‘s nachts binnen en mishandelen de vrouwen”, zegt de kampbewoonster. „Ze eisen dat mensen hun telefoons en geld geven.” Haar verhaal wordt bevestigd door berichtgeving van de ngo Human Rights Watch over het kamp. Mogelijk vindt er meer geweld plaats omdat de bewakers verwachten ook Al-Roj te zullen moeten verlaten, aldus de bron binnen het kamp.
Een groep van 34 Australische vrouwen en kinderen werd vorige week na zeven jaar uit Al-Roj vrijgelaten om via Damascus terug te keren naar hun thuisland, maar werd vervolgens naar het kamp teruggestuurd door de Syrische regering. In reactie daarop zei de Australische premier Anthony Albanese tegen de televisiezender ABC dat zijn regering geen Australiërs met banden met IS zou repatriëren. „Wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten”, aldus Albanese.
„Nederland heeft een paar jaar geleden zijn burgers uit Al-Roj weggehaald”, aldus de Europese vrouw in het kamp. NRC kon dit niet onafhankelijk verifiëren, al zijn er meerdere aanwijzingen voor. Begin 2025 stelde inlichtingendienst AIVD nog dat Nederlandse vrouwen en kinderen zich in „Al-Hol of Al-Roj” zouden bevinden.
Maar in een Kamerbrief vorige week schreef het voormalig kabinet-Schoof dat er „geen indicaties zijn” dat Nederlanders „zich op dit moment buiten de door de Syrische overgangsregering beveiligde kampen bevinden”. Dat suggereert dat er geen Nederlandse vrouwen en kinderen in Al-Roj zitten, dat immers nog door SDF wordt bewaakt. Na vragen van NRC zegt een woordvoerder van het ministerie van Justitie en Veiligheid „niet specifieker” te kunnen zijn dan de inhoud van de Kamerbrief.