Mexico is opgeschrikt door de dood van de beruchte drugsbaas 'El Mencho'. Daardoor dreigt het land opnieuw te maken te krijgen met een geweldsgolf. De timing is beroerd gezien het WK voetbal van komende zomer, dat deels in Mexico wordt gespeeld.
In 2017 publiceerde Rolling Stone een profiel over de op dat moment voor velen nog volstrekt onbekende 'El Mencho'. "Het was altijd Chapo", zei een anonieme bron van de Amerikaanse drugspolitie (DEA) op de vraag wie de meest gewilde crimineel in de Verenigde Staten was. "Nu is het 'El Mencho'."
De dood van 'El Mencho' is voor de Mexicaanse overheid niet zonder risico. Nemesio Rubén Oseguera Cervantes, zoals 'El Mencho' heet, was een van de machtigste drugsbaronnen in het land. Zijn Jalisco Nueva Generación-kartel is zelfs voor Mexicaanse begrippen uitzonderlijk wreed en gewelddadig, zegt Mexicodeskundige Wil Pansters tegen NU.nl.
'El Mencho' heeft een zeer gewelddadige en militante reputatie. Zijn Jaliscokartel haalde eens een legerhelikopter neer, schuwt het doden van agenten of soldaten niet en laat op intimiderende wijze de bruutheid van zijn geweld zien, bijvoorbeeld door de lichamen van vijanden aan een brug te hangen.
De dood van de 59-jarige oud-agent is dan ook reden voor veel onzekerheid. Direct na zijn dood brak er door het hele land geweld uit. Dat ging voornamelijk om wraak van aanhangers van 'El Mencho'. Zij raakten verwikkeld in gewelddadige confrontaties met de Mexicaanse autoriteiten, waardoor sommige steden in oorlogsgebieden veranderden. Dat geweld is inmiddels weer gaan liggen, zegt Pansters.
Meer onzekerheid is er over wat er nu gaat gebeuren. Wanneer kartels uit elkaar vallen, ontstaat een machtsvacuüm. Mochten de overgebleven topfiguren binnen het Jaliscokartel met elkaar in conflict komen, dan riskeert Mexico af te glijden in een gewelddadige drugsoorlog.
De aard van het kartel van 'El Mencho' vergroot de kans op zo'n bloedige machtsstrijd. "Anders dan vroeger zijn dit soort kartels vaker los opererende cellen die met elkaar samenwerken en niet strak georganiseerd zijn", zegt Sander Wirken. Hij is als jurist gespecialiseerd in Latijns-Amerika. Een kartel dat verticaal georganiseerd is met één leider - zoals we dat kennen van Pablo Escobar - bestaat niet meer, zegt hij.
Het Jaliscokartel bestaat uit zo'n 92 samengesmolten groepen, meldt The Economist. Bovendien gaat er veel geld binnen het kartel op en beschikt de organisatie over wapens die in andere landen alleen het leger voorhanden heeft. Dat maakt de kans op geweld groot, zegt ook Pansters.
Het recente verleden wijst bovendien uit dat de meeste machtsopvolgingen binnen de Mexicaanse drugswereld niet zonder bloedvergieten verlopen. De arrestatie van de leider van het Sinaloakartel in 2024 luidde een bloedige strijd met honderden doden die nog altijd voortduurt.
Zo'n bloedige opvolgingsstrijd zou funest zijn met het oog op het WK voetbal, dat komende zomer onder meer plaatsvindt in Mexico. Dan worden dertien wedstrijden in het Centraal-Amerikaanse land gespeeld, waarvan vier in Guadalajara. Dat is de belangrijkste uitvalsbasis van het Jaliscokartel. Het Nederlands elftal speelt een van zijn groepswedstrijden in Monterrey, in het noordoosten van Mexico.
Het toernooi werd in 1986 ook in Mexico gehouden. Ook toen waren er drugskartels. Een jaar eerder werd de Amerikaanse DEA-agent Kiki Camarena door het toenmalige Guadalajarakartel ontvoerd, gemarteld en vermoord. Het leidde tot de intensivering van de Mexicaanse war on drugs.
Veertig jaar later is de conclusie dat die strijd weinig heeft opgeleverd. Op de ruïnes van het Guadalajarakartel ontsprongen nieuwe kartels, waaronder die van 'El Chapo'. De kartels zijn rijker, machtiger en gewelddadiger. "De militante aanpak van drugscriminaliteit heeft ertoe geleid dat de kartels zelf ook militaire organisaties zijn geworden", zegt Wirken. De kartels bestaan vaak uit oud-soldaten, hebben drones en richten enorm geweld aan.
Of het WK nu zal samenvallen met een nietsontziende drugsoorlog die het hele toernooi zal overschaduwen, is nog zeer de vraag. Pansters en Wirken verwachten dat de Mexicaanse overheid er alles aan zal doen om te voorkomen dat het WK overschaduwd wordt door chaos en geweld.
Wirken zegt dat de kartels veel van hun geld witwassen via vastgoed en hotels, bedrijven die profiteren van toerisme tijdens het WK. Doorgaans zijn kartels sowieso niet happig op chaos en geweld, voegt Pansters toe. Dat wakkert hard overheidsoptreden aan, wat slecht voor de zaken is.
De Mexicaanse overheid en FIFA-voorzitter Gianni Infantino hebben al aangegeven er vertrouwen in te hebben dat het WK op een veilige manier kan doorgaan. De voetbalbond houdt de situatie nauwlettend in de gaten, maar is ervan overtuigd dat "alles zo soepel mogelijk" zal verlopen, zei Infantino. Deze week speelde het Mexicaanse elftal bovendien zonder problemen een vriendschappelijke wedstrijd tegen IJsland, al gebeurde dat wel onder toezicht van duizenden militairen.
Toch blijft de situatie grillig, benadrukt Pansters. De gewelddadige machtsopvolging van het Sinaloakartel laat zien dat de boel snel uit de hand kan lopen, en dat de Mexicaanse autoriteiten zulke geweldsuitbarstingen niet altijd onder controle kunnen houden.
Source: Nu.nl algemeen