Het geweld na de dood van drugsbaas El Mencho doet de vraag rijzen of Mexico de veiligheid van het WK Voetbal kan waarborgen. Vooral speelstad Guadalajara, in de staat van het onthoofde Jalisco-kartel, ligt in de vuurlinie.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Op maandag, de eerste dag na de dood van drugsbaas El Mencho, was de vraag: wat betekent dit voor Mexico? Een dag later volgde die andere vraag: wat betekent dit voor het WK voetbal dat deze zomer wordt gespeeld in Canada, de VS én Mexico.
President Claudia Sheinbaum benadrukte dinsdag dat er ‘geen enkel risico’ is voor voetbalfans die in juni willen afreizen naar Mexico. Later op de dag kreeg ze bijval van Gianni Infantino. ‘Ik vertrouw volledig op Mexico en president Sheinbaum’, zei de Fifa-baas. ‘Het WK wordt een ongelooflijk feest.’
Maar die sussende woorden van de president en de voetbalbaas werden diezelfde dag grof verstoord door de Portugese voetbalbond die in een persbericht twijfel zaaide over een vriendschappelijk duel tussen Mexico en Portugal bij de opening van het gerenoveerde Azteca-stadion op 28 maart in Mexico-Stad. ‘De veiligheid van spelers, staf en supporters heeft absolute prioriteit’, stelde de bezorgde bond.
Het tekent de spagaat waar Mexico (en de Fifa) zich drie maanden voor het WK in bevindt. Gastland Mexico telt drie speelsteden: Mexico-Stad, Monterrey en Guadalajara. Vooral die laatste stad, de hoofdstad van deelstaat Jalisco, geldt in het licht van de gebeurtenissen van zondag als een risico.
Want Jalisco is de thuisbasis van het Cartel de Jalisco Nueva Generación, de machtige criminele organisatie die zondag met de gewelddadige dood van Nemesio ‘El Mencho’ Oseguera Cervantes werd onthoofd. Toen de zwaargewonde El Mencho aan boord van een legerhelikopter stierf, besloot het leger niet te landen in Guadalajara, stelde minister van Defensie Trevilla Trejo maandag. Het risico daarmee nog meer kartelgeweld uit te lokken was te groot, zei hij.
In plaats daarvan week de helikopter uit naar Morelia, in de nabijgelegen deelstaat Michoacan, en vloog het lichaam vanaf daar met een militair vliegtuig naar Mexico-Stad. Tegelijkertijd reageerde het kartel in grote delen van het land op de aanval op zijn leider. Auto’s gingen in vlammen op van de noordelijke deelstaat Baja California tot aan het toeristische schiereiland Yucatan.
De overheid telde meer dan 250 incidenten in twintig van de 32 deelstaten. In Jalisco belaagde het kartel het Mexicaanse leger en kwamen 25 leden van de Nationale Garde om. De staat wist ruim dertig vermoedelijke kartelleden te doden. Ook stierf een omstander.
Mexico betaalde een hoge prijs voor het uit de weg ruimen van ’s lands meest gezochte drugsbaron. Tegelijkertijd werd de wereld opnieuw herinnerd aan de Mexicaanse realiteit van endemisch drugsgeweld. Vaak figureert het Mexicaanse kartelgeweld in de wereldwijde nieuwsstroom als een gegeven waar de 128 miljoen Mexicanen mee leven, zonder dat het dat andere Mexico raakt: dat van de tientallen miljoenen toeristen die jaarlijks het land bezoeken.
Wie bedenkt dat bijna 50 miljoen toeristen in 2025 een ongestoorde vakantie vierden in Mexico, kan zich afvragen waarom dit prachtige, gastvrije land geen WK Voetbal zou kunnen organiseren. Voetbalfans koesteren bovendien warme herinneringen aan eerdere WK’s in Mexico in 1970 (gewonnen door Brazilië met Pelé) en 1986 (Argentinië met Maradona).
Maar veel is veranderd in het eerste kwart van deze eeuw. Sinds de rechtse president Felipe Calderón in 2006 de oorlog aan de kartels verklaarde, is het criminele landschap versnipperd. Grote en kleine criminele organisaties zijn in een voortdurende bloedige strijd verwikkeld over territoria. Een deel van de staat probeert het drugsgeweld te bestrijden, terwijl een ander deel medeplichtig is. Vooral op lokaal niveau is het moeilijk om onder- en bovenwereld uit elkaar te houden.
Toch kunnen die twee Mexico’s, de ene met bloed doordrenkt, de andere open en gastvrij, doorgaans goed naast elkaar bestaan. Ook drugsorganisaties streven rust na in hun territoria. De lokale bevolking krijgt met geweld de regels van de heersende organisatie opgelegd, toeristen zijn zelden een doelwit.
Dat is de ‘normale situatie’ in Mexico. Maar de dood van El Mencho zet alles op losse schroeven. Als de afgelopen twintig jaar Mexico iets hebben geleerd, dan is het dat het onthoofden van criminele organisaties leidt tot een interne machtsstrijd en tot meer en nog gewelddadiger drugsorganisaties.
Ook zijn wraakacties tegen de staat niet uit te sluiten. Halverwege 2020 overleefde Omar García Harfuch, momenteel Sheinbaums veiligheidschef, ternauwernood een aanslag op zijn leven in Mexico-Stad. Hij was veiligheidschef van toenmalig burgemeester Sheinbaum. De daders: het Jalisco-kartel. Een klein jaar geleden werden twee naaste medewerkers van de huidige burgemeester van Mexico-Stad (en partijgenoot van Sheinbaum) gedood langs een drukke verkeersader in de hoofdstad.
Hoezeer de president ook benadrukt dat de staat de controle heeft, de zorgen over de veiligheid rond dit WK zullen voorlopig blijven. Desondanks is ze van één ding verzekerd: ze deelt zowel de dood van El Mencho als het WK met buurman Donald Trump. De Amerikanen leverden belangrijke inlichtingen bij de militaire operatie tegen de kartelbaas. Dinsdag claimde Trump in zijn State of the Union de dood van El Mencho zelfs als een Amerikaans succes.
Fifa-baas Infantino ondergroef ondertussen zijn eigen sussende woorden met een ongemakkelijke, relativerende opmerking. ‘Zoals in elk land gebeuren ook in Mexico dingen’, zei hij. ‘We leven niet op de maan of op een andere planeet.’ De voetbalfan reist af op eigen risico.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant