Antonio Tejero (1932-2026) Antonio Tejero zat zijn hele werkende leven bij de Guardia Civil en voerde een paar jaar na de dood van dictator Franco met leden van deze militaire politie de mislukte coup op de democratische regering uit. Hij stierf op de dag waarop Spanje besloot alle documenten uit het onderzoek naar deze staatsgreep vrij te geven.
De wereldberoemde foto van de staatsgreep op 23 februari 1981, met Tejero in het midden.
Precies 45 jaar na de mislukte coup op de kersverse democratische regering in Spanje besloot premier Pedro Sánchez maandag alle documenten uit het onderzoek naar de staatsgreep vrij te geven. Een dag later stemde de ministerraad met de publicatie in, woensdag verschenen de 153 documenten online. Maar de hoofdrolspeler van de staatsgreep heeft er geen blik meer op kunnen werpen: kolonel Antonio Tejero Molina overleed woensdag op 93-jarige leeftijd.
Na 23 februari 1981 ging een foto van Tejero de wereld over. Daarop staat hij met zijn driekantige hoed (die hoorde destijds bij de Guardia Civil) en kenmerkende snor in het Congres van Afgevaardigden tijdens de staatsgreep, zijn linkerhand gestrekt omhoog, met zijn rechterhand omklemt hij een wapen. De coup had hij belegd met andere leden van de Guardia Civil, de nationale politie met militaire status in Spanje.
Tejero was bij de Guardia Civil terechtgekomen nadat hij zich op 19-jarige leeftijd had aangemeld voor de militaire academie. Hij was ook opgegroeid in een militaire omgeving: Tejero werd in 1932 geboren in Málaga, waar zijn vader werkte op een militaire buitenpost. Zijn kinderjaren werden getekend door de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) onder leiding van de fascistische dictator Francisco Franco, wiens bewind en de prominente rol van het leger daarin indruk maakten op Tejero.
Zijn hele werkzame leven bleef Tejero bij de Guardia Civil, waar hij hoog opklom. Maar na de dood van Franco in 1975 en de veranderingen die de democratisering van Spanje meebracht voor de Guardia Civil – tot dusver Franco’s ordehandhavers – ging hij zich verzetten. Zo werd Tejero begin 1977 overgeplaatst van San Sebastián naar Málaga omdat hij zich bij de minister van Binnenlandse Zaken had beklaagd over diens beslissing het gebruik van de Baskische vlag te decriminaliseren.
Ook als commandant van het hoofdkwartier van de Guardia Civil in Málaga wilde hij niet alle bevelen opvolgen. In oktober van dat jaar weigerde hij een toegestane demonstratie door te laten gaan omdat hij vond dat er die dag gerouwd moest worden om een omgekomen Guardia Civil-lid in Barcelona. Daarop werd hij uit zijn functie als commandant ontheven. In 1978 uitte hij in een open brief zijn onvrede over de aangenomen grondwet. Ook daarvoor werd hij disciplinair gestraft.
Tejero in 2017 onderweg naar de begrafenis van de dochter van Franco, in Madrid.
Ook bij het einde van de dictatuur kon de Franco-loyalist zich niet neerleggen. Tejero weet de problemen in Spanje – zoals de opkomst van de Baskische terreurgroep ETA – aan de democratie. In 1978 bereidde hij de zogeheten Operatie Galaxia voor. In het Madrileense café Galaxia beraamde hij met legercommandant Ricardo Sáenz de Ynestrillas het plan om op 17 november van dat jaar een coup te plegen door de regering te arresteren tijdens een kabinetsvergadering in La Moncloa, de residentie van de Spaanse premier. Daarvoor zwoeren ze samen met andere officieren, maar enkelen zagen het plan niet zitten en waarschuwden de autoriteiten. Tejero werd opgepakt en kreeg zeven maanden cel.
Dat was niet genoeg om hem van zijn idee af te brengen. Eenmaal vrij begon hij meteen aan de voorbereidingen van zijn volgende plan. Dat leidde ertoe dat zo’n tweehonderd leden van de Guardia Civil op ‘23-F’ om iets voor half zeven ’s avonds het Congres van Afgevaardigden bestormden, waar de regering op dat moment bijeen was om premier Leopoldo Calvo-Sotelo als premier te benoemen. Tejero beklom het spreekgestoelte en riep „Se sienten, coño” (ga zitten verdomme) en „Al suelo todo el mundo” (iedereen op de grond). Daarna schoten zijn handlangers meermaals in het plafond – de meeste van die gaten zijn tot op heden te zien.
Na ongeveer 17 uur kwam de gijzeling ten einde toen koning Juan Carlos, gehuld in militair uniform, rond kwart over één ’s middags de staatsgreep op nationale televisie veroordeelde in een korte toespraak. Hij had steun gezocht bij het leger en zich ervan verzekerd dat zij zich niet zouden aansluiten. Daarna gaven de coupplegers zich over. Over de rol van de koning heeft altijd enige twijfel bestaan omdat de coupplegers beweerden dat hij op de hoogte zou zijn geweest, maar de woensdag gepubliceerde documenten weerspreken dat. „Geen enkele staatsgreep kan zich verschuilen achter de koning; het is tegen de koning”, zei Juan Carlos tegen een andere coupleider in een telefoongesprek.
Tejero kreeg een gevangenisstraf van dertig jaar. In 1982 richtte hij een politieke partij op om vanuit de gevangenis mee te doen aan de verkiezingen – hij kreeg 0,14 procent van de stemmen, niet genoeg voor een zetel – maar na zijn voorwaardelijke vrijlating in 1996 trad hij zelden in de openbaarheid. Toch kon hij de verleiding een enkele keer niet weerstaan om zich politiek uit te laten: zo klaagde hij in 2012 de president van Catalonië aan vanwege diens plannen om een onafhankelijkheidsreferendum te organiseren. In 2023 was het de beurt aan premier Sánchez, toen die met nationalistische partijen onderhandelde over gedoogsteun.
Tejero werd voor het laatst in het openbaar gezien bij de herbegraving van Franco in oktober 2019. Zijn mislukte staatsgreep – die de Spaanse democratie uiteindelijk juist verstevigde – is hij altijd blijven verdedigen. „In het begin van 1981 was de situatie in Spanje slechter dan in 1936”, zei hij tijdens zijn proces. „Het heeft me mijn carrière en mijn vrijheid gekost, maar ondanks dat heb ik geen spijt dat ik het geprobeerd heb”, zei Tejero in een interview met Alvaro Romero Ferreiro voor het in 2021 verschenen boek Tejero: Man of Honour, schrijft persbureau Reuters.