Onderhandelingen VS-Iran De Verenigde Staten vragen Iran niet alleen om al zijn hoogverrijkte uranium op te geven, maar het kernprogramma geheel stop te zetten. Dat is voor Iran onbespreekbaar, uit trots en politieke overwegingen. En: er is al te veel in geïnvesteerd om het nog op te kunnen geven.
Satellietbeeld van de Iraanse verrijkingsinstallatie in Natanz.
De Amerikaanse president Donald Trump is „nieuwsgierig waarom Iran zich nog niet gewonnen heeft gegeven, ondanks onze militaire overmacht”, zei Steve Witkoff, de Amerikaanse gezant voor het Midden-Oosten, afgelopen zaterdag in een interview met Fox News. Voor Washington is de voor de hand liggende uitkomst van de lopende onderhandelingen met dat land simpel: Iran moet stoppen met elke vorm van uraniumverrijking.
Voor Teheran is dat onbespreekbaar. Iran lijkt bereid tot concessies, zoals het naar het buitenland verschepen van de helft van het uranium dat het al hoogverrijkt heeft. Ook zou het land de olie-industrie open willen stellen voor Amerikaanse bedrijven.
Maar helemaal geen uraniumverrijking? Volgens Araghchi zal zijn land daar nooit mee instemmen, „zelfs als ons een oorlog wordt opgedrongen”. Niemand heeft volgens hem het recht Iran de wet voor te schrijven.
Terwijl de VS een grote strijdmacht van schepen en vliegtuigen bijeen hebben gebracht in het Midden-Oosten, spreken de Amerikanen en Iraniërs elkaar in Zwitserland, waarbij het nucleaire programma het hoofdonderwerp is. Donderdag doen beide landen in Genève een mogelijk laatste poging dichter tot elkaar te komen.
Vanwege de vrees dat het land in het geheim kernwapens ontwikkelt, hebben de VS en Europa al jaren sancties tegen Iran ingesteld. Die hebben bijgedragen aan een economische crisis die ook de stabiliteit van het regime aantast. De grootschalige protesten in januari begonnen met winkeleigenaren uit de Bazaar in Teheran die de straat opgingen tegen de exploderende prijzen.
Volgens historicus Peyman Jafari ziet Iran een verbod op uraniumverrijking als een directe aantasting van zijn soevereiniteit. Iran heeft het Non-proliferatieverdrag ondertekend en daarmee beloofd geen kernwapens te maken. Dat verdrag geeft landen wel het recht uranium te verrijken voor civiele doeleinden, zolang dit onder internationaal toezicht gebeurt.
Het opgeven van verrijking zou daarom betekenen dat Iran afstand doet van een recht dat andere landen wel mogen uitoefenen. Jafari: „Juist vanuit het Iraanse antiwesterse sentiment zou het voor Iran politiek moeilijk te accepteren zijn als de VS die soevereiniteit inperken.”
Het nucleaire programma is voor het regime een bron van nationale trots. „We hebben deze technologie zelf ontwikkeld, door onze wetenschappers, en daarom is ze ons dierbaar”, zei Araghchi zondag tegen CBS News.
Zolang Iran uranium verrijkt, blijft de mogelijkheid bestaan dat het land op termijn een kernwapen bouwt, ook al ontkent Teheran die intentie. Die ambiguïteit vergroot de onderhandelingsruimte. Als Iran volledig stopt met de verrijking van uranium, verliest het een belangrijk middel om druk uit te oefenen in onderhandelingen. „Wisselgeld kun je maar één keer uitgeven”, zegt Jafari.
Dat wisselgeld geeft Iran ook een gevoel van veiligheid tegenover de Verenigde Staten. Teheran heeft weinig vertrouwen in Amerikaanse garanties, mede omdat Washington zich in 2018 eenzijdig terugtrokken uit het nucleaire akkoord dat een paar jaar daarvoor was bereikt. Iraanse beleidsmakers vrezen dat de VS meer nadruk zullen leggen op andere eisen — bijvoorbeeld over het ballistische raketprogramma en steun aan bondgenoten als Hezbollah — zodra Iran zijn nucleaire activiteiten opgeeft.
Iran benadrukt zelf vooral het belang van uraniumverrijking voor medische toepassingen. Verrijkt uranium wordt gebruikt voor de productie van medische isotopen: radioactieve stoffen die worden gebruikt bij scans en kankerbehandelingen. Door sancties had Iran jarenlang moeite medicijnen te importeren, waardoor het land meer nadruk ging leggen op eigen productie.
Toch is dit volgens Jafari waarschijnlijk niet de belangrijkste reden waarom Iran uranium verrijkt. Voor medische toepassingen is vooral laagverrijkt uranium nodig, terwijl Iran ongeveer vierhonderd kilo uranium had verrijkt tot 60 procent — een niveau dat veel dichter ligt bij de verrijkingsgraad die voor kernwapens benodigd is. Bovendien: als de sancties worden opgeheven, kan Iran weer medische isotopen importeren.
Ook de omvang van de investeringen speelt een rol. Iran heeft miljarden euro’s in het nucleaire programma gestoken. Het volledig opgeven van het programma zou daarom zowel economisch als politiek kostbaar zijn.
Araghchi wees daar in een interview met The Economist in november op. Iran heeft al meer dan twintig jaar te maken met sancties vanwege het programma, zei hij. Nucleaire wetenschappers zijn vermoord en tijdens de korte oorlog in juni 2024 met de Verenigde Staten en Israël kwamen meer dan duizend Iraniërs om het leven. Nucleaire installaties waren toen belangrijke doelwitten van de aanvallen.
Donderdag spreken de VS en Iran in Genève, met Oman als bemiddelaar, mogelijk voor een laatste keer. Dan zal blijken hoe ver Iran bereid is te gaan.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet