Tussentijdse verkiezingen Voor de Britse premier Starmer en Labour zijn er donderdag belangrijke verkiezingen. Reform UK en de Groenen proberen allebei een traditionele Labour-zetel te bemachtigen. De versplintering van het Britse electoraat in het klein.
De leider van Reform UK, Nigel Farage (midden), met de lokale kandidaat Matt Goodwin (links naast hem) en aanhangers van de partij in Gorton en Denton.
Het gaat er af en toe ruw aan toe bij de campagne, vertelt Romney Hadfield vanonder zijn paraplu op het marktplein van Denton. Bij hem in de buurt, dáár de straat in, hing een spandoek van de Green Party. Het werd vorige week naar beneden gerausd. „Dat heeft Reform gedaan.”
Hadfield – in maart wordt hij 82 – is daarom voorzichtig met vertellen op welke partij hij gaat stemmen. „Als ik dat ga rondbazuinen, worden mijn ruiten misschien ingegooid.” Hij is al decennia lid van Labour, maar weet nog niet of de regeringspartij dit keer zijn stem krijgt. „Ze beloofden de belastingen niet te verhogen. En toen, woofff, gebeurde het toch.” Zijn hand zwiept omhoog.
Donderdag zijn er tussentijdse verkiezingen voor een vrijgekomen Lagerhuiszetel in het kiesdistrict Gorton en Denton, ten zuidoosten van Manchester. Voor Labour en premier Keir Starmer zijn de belangen groot. Tussentijdse verkiezingen worden in het Verenigd Koninkrijk gezien als graadmeter voor de populariteit van de zittende regering. Labour is ruim anderhalf jaar aan de macht en de peilingen zijn voor zowel partij als premier miserabel.
Verlies zou een historische tegenvaller voor Starmer en Labour betekenen. Labour won hier de afgelopen decennia afgetekend, zowel landelijk als lokaal. Bij de laatste verkiezingen in 2024 behaalde hun kandidaat bijna 51 procent van de stemmen. Nu durft geen opiniepeiler te voorspellen welke partij wint. Wordt het de linkse Green Party, de radicaal-rechtse partij Reform UK van Nigel Farage of toch weer Labour?
Een voetganger in een straat met Labour-posters in Gorton en Denton.
De partijen voeren alle drie volop campagne in Gorton en Denton. Voor de ruiten van veel rijtjeshuizen – rode bakstenen, kliko’s in de voortuin – hangen felgroene posters van de Green Party. Maar sla een hoek om en er staan Reform-paaltjes in de tuin, met een Britse vlag erbij. De versplintering van het electoraat in een land, met van oudsher een tweepartijenstelsel, is in het klein terug te zien in Gorton en Denton.
In de overdekte markthal van Gorton staan de Engelse slagerij Buckley’s Bacon & Cooked Meat en de Turkse kebabzaak Nova Kitchen pal naast elkaar. Telefoonstalletjes, tapijtkramen en nagelstudio’s maken de marktbeleving compleet. Margaret Flynn scharrelt achter haar winkelwagentje met plastic zakjes van bakker en slager door de hal. Flynn komt uit een Labour-gezin, maar stemde in 2024 op Reform UK en dat doet ze donderdag weer. „Het wordt tijd dat iemand iets voor ons gaat betekenen. Voor de werkgelegenheid, voor kinderen, voor onze gemeenschap.”
Flynn kan premier Starmer „niet uitstaan”. Hij zit volgens haar vooral voor zichzelf in de politiek: „De macht is hem naar zijn hoofd gestegen. We hebben iemand nodig die naar ons belang kijkt. Zoals het Labour van vroeger.” Migratie, één van Reforms belangrijkste punten, vindt zij geen probleem. Ook al heeft Gorton meer inwoners met een migratieachtergrond dan gemiddeld, ze vindt het een fijne plek om te wonen. „Wat mij betreft mogen ze komen, dat maakt me niets uit.”
Billboard van Reform UK in Gorton.
Haar opvattingen sluiten goed aan bij de strategie van partijleider Nigel Farage: hij wil Reform UK als bredere partij neerzetten en niet alleen de problemen benoemen rond migratie en de bootmigranten. Farage is bezig om zijn partij voor te bereiden op regeringsmacht, ook al heeft die nu maar acht zetels in het Lagerhuis. Vorige week presenteerde hij zijn ‘schaduwkabinet’, een term die normaal gesproken alleen de grootste oppositiepartij gebruikt.
Nigel Farage probeert weg te blijven van extreemrechtse groeperingen, maar racisme en Reforms negatieve opvattingen over immigranten spelen een grote rol in de campagne in Gorton en Denton. Campagnemedewerkers van Reform-kandidaat Matt Goodwin – eerder politiek wetenschapper en commentator – deden volgens lokale media racistische uitingen. En in elk geval één van hen steunde de uitgesproken extreemrechtse partij Britain First. Een vrijwilliger suggereerde op sociale media dat moskeeën gebruikt worden als geheime wapenopslag – een ander schreef dat een deel van Manchester „tegenwoordig net Somalië is”. Goodwin heeft geen afstand van die uitspraken genomen.
Het is druk in het tijdelijke partijkantoor van de Green Party in Gorton, een winkelpand in een rijtje met een kapper, een dierenarts en een afhaalzaak voor fish & chips. Vrijwilligers komen folders en posters halen om langs de deuren te gaan, de dozen staan binnen hoog opgestapeld. Aan de muur hangt een briefje met tips voor het flyeren: „Doe niets gênants, je bent waarschijnlijk te zien op camerabeelden.”
Gorton staat donderdag in het middelpunt van de politieke belangstelling in het VK, vanwege tussentijdse verkiezingen.
De Green Party en partijleider Zack Polanski doen het landelijk goed. De partij kreeg er de afgelopen maanden tienduizenden nieuwe leden bij. In opiniepeilingen zijn de Groenen de vierde partij, waarbij het verschil met Labour en de Conservatieve Partij soms maar klein is. Dit komt deels doordat zij een tegengeluid laten horen over Reform UK. „Reform lijkt op het eerste gezicht de problemen van kiezers te begrijpen, ze praten over armoede en ongelijkheid”, zegt Chris Williams, landelijk campagneleider van de Green Party. „Maar ze zijn gevaarlijk en extremistisch.”
De Green Party probeert juist steun te krijgen van islamitische kiezers. Bijna 29 procent van de inwoners in dit kiesdistrict identificeert zich als moslim, volgens gegevens uit 2021 van statistiekbureau Office for National Statistics. Vrijwilligers delen bij de moskee folders uit, en kaartjes om moslims een fijne vastenmaand te wensen. Ramadan Mubarak, staat erop.
Vrijwilligers delen folders uit bij het kantoor van de Green Party in Gorton, bij Manchester.
Bij islamitische kiezers is winst voor de Green Party te behalen omdat veel van hen vinden dat Labour niet kritisch genoeg is over de oorlog in Gaza. Starmers opmerking in oktober 2023, kort nadat Israël Gaza was binnengevallen, dat Israël „het recht had” om Palestijnen van elektriciteit en water af te sluiten, viel verkeerd. Ook al nam de premier dat vrij snel terug. „Labour had de reputatie dat de partij opkwam voor minderheden, maar dat is voorbij”, zegt Chris Williams. Alleen de Groenen spraken zich uit vóór de Palestijnen en pleitten bijvoorbeeld voor een verbod op wapenexport naar Israël, staat in hun folder. Die is in het Engels en in het Urdu, de taal die veel Pakistaanse Britten lezen.
Gorton en Denton is een district met twee stadsdelen die voor de Lagerhuisverkiezingen van 2024 aan elkaar zijn gelijmd, maar onderling nogal verschillen. In Gorton wonen meer migranten, Denton is witter. De verwachting is dat Reform UK alleen kan winnen als de stemmen ‘op links’ verdeeld worden tussen de Groenen en Labour. De Conservatieve Partij voert amper campagne en neemt verlies deze ronde voor lief.
Op straat noemt niemand de naam van Peter Mandelson, de oud-ambassadeur en Labour-politicus die premier Starmer de afgelopen weken in problemen bracht. Begin deze week werd Mandelson gearresteerd op verdenking van wangedrag in een openbaar ambt. Als minister stuurde Mandelson gevoelige informatie door naar de Amerikaanse zedendelinquent Jeffrey Epstein.
Dit is hét onderwerp van gesprek in politiek Londen, zeker omdat binnenkort nieuwe documenten openbaar worden gemaakt over Starmers besluit eind 2024 om Mandelson als ambassadeur in de VS te benoemen. Starmer wist toen al dat Mandelson contact onderhield met Epstein na zijn veroordeling – een inschattingsfout waardoor Starmer begin deze maand de steun van zijn partij leek te verliezen. Het ging net goed. Belangrijke ministers spraken zich publiekelijk voor hem uit, Starmer kon blijven.
De verkiezingen donderdag worden gezien als nieuw spannend moment voor de premier. Verlies van een district dat jarenlang trouw was aan Labour zou hem flink wat politiek kapitaal kosten. Zijn leiderschap kan verder ter discussie komen te staan.
Het is niet uitgesloten dat Labour wint. In de overdekte markthal komt Bridget Henry snel een boodschap doen. Ze twijfelt of ze niet toch, tandenknarsend, weer op Labour moet stemmen. De regeringspartij komt vaak terug van plannen en dat irriteert haar. „In hun vorige regeerperiode namen ze ook slechte besluiten. Alleen toen bleven ze daar tenminste achter staan. Nu blijft niemand meer waar dan ook achter staan.”
Henry is geboren en getogen in Manchester, haar ouders kwamen in de jaren vijftig uit Jamaica naar het VK. „Ik ben altijd trots geweest op de Britse vlag, maar nu heb ik het gevoel dat die wordt gekaapt. Het maakt me bang.” Ook in Gorton en Denton hangen hier en daar Britse en Engelse vlaggen uit ramen en aan lantaarnpalen. Vorig jaar zomer verschenen de vlaggen ineens overal in Engeland, onder aanmoediging van extreemrechtse groeperingen. Daar associeert Henry ook Reform UK mee.
Een strategische stem op Labour of de Green Partij is volgens haar het beste. Van die laatste weet ze nog te weinig, waarschijnlijk neemt ze pas in het stemhokje haar besluit. „Het enige dat telt is ervoor zorgen dat Reform niet wint.”
Luchtfoto van Denton, even ten zuidoosten van het centrum van Manchester.