Neurowetenschap Reukwetenschapper Richard Axel onderhield jarenlang vriendschappelijke contacten met zedendelinquent Jeffrey Epstein, ook na diens veroordeling in 2008.
Richard Axel in 2004, toen bekend was geworden dat hij een Nobelprijs zou krijgen.
Onthullingen over Jeffrey Epsteins contacten met wetenschappers hebben nu ook een Nobelprijswinnaar beschadigd.
Richard Axel (79), winnaar van een Nobelprijs voor genetisch onderzoek naar de reukzin in 2004, blijkt jarenlang vriendschappelijke contacten te hebben onderhouden met de zedendelinquent, ook na diens eerste veroordeling in 2008. Axel stapt nu op als mededirecteur van het herseninstituut van Columbia University in New York. Hij blijft wel als docent verbonden aan het instituut.
Moleculair bioloog Axel, al sinds 1978 hoogleraar aan Columbia, wordt niet beticht van strafbare feiten. Volgens Columbia overtrad hij ook geen regels van de universiteit. De universiteit noemt het niettemin „gepast” dat hij is teruggetreden als leider van het Mortimer B. Zuckerman Research Center voor hersenonderzoek. Bij dat instituut gaf hij leiding aan een laboratorium met twaalf onderzoekers. Axel vertrekt ook als onderzoeker bij het Howard Hughes Medical Institute, een prominent biomedisch instituut in de staat Maryland.
De Nobelprijswinnaar bezocht Epstein in de loop der jaren herhaaldelijk in New York, blijkt uit door het ministerie van Justitie vrijgegeven documenten. Axel noemde de miljonair in een profiel in het blad New York in 2007 een begaafd netwerker en „uitzonderlijk slim”. In 2011, drie jaar nadat Epstein voor het eerst was veroordeeld wegens seksueel misbruik, accepteerde Axel een uitnodiging om met zijn vrouw diens Caribische eiland te bezoeken. De reis ging niet door. Het contact tussen de twee duurde tot vijf maanden voor Epsteins dood in 2019.
Uit de documenten blijkt ook dat Axel Epstein adviseerde over manieren om kennissen toegelaten te krijgen tot Columbia. Zo spande hij zich in voor een dochter uit de bankiersfamilie Rothschild. „Ze is goed maar niet de beste kandidaat”, schreef hij Epstein, „ik oefen druk uit”. Uiteindelijk werd ze afgewezen. In een van de documenten maakt Epstein na zijn veroordeling in 2008 grappen over zijn status als zedendelinquent met een wetenschapper die hem bijpraat over neurologie en die wordt aangeduid als ‘Richard’.
In een korte verklaring noemt Axel zijn betrekkingen met Epstein nu „een ernstige beoordelingsfout” en in het licht van de onthullingen over de seksuele misdaden van de multimiljonair „niet goed te praten”. Hij biedt excuses aan voor het „beschamen van het vertrouwen van mijn vrienden, studenten en collega’s”.
Met het terugtreden van de Nobelprijslaureaat heeft de ophef over de Epstein-zaak nu zijn tol geëist op dat wetenschappelijke niveau. Hoe het contact tussen de twee tot stand kwam is niet duidelijk, maar ze zouden elkaar sinds de jaren tachtig hebben gekend. Uit de documenten die door het ministerie van Justitie zijn vrijgegeven blijkt dat Epstein contact zocht met tal van wetenschappers, vaak met de belofte van donaties of de kans om andere bekendheden te ontmoeten.
Richard Axel verdiende al vroeg zijn sporen op terreinen waarin Epstein speciaal was geïnteresseerd. Met twee anderen ontdekte hij in de jaren zeventig een manier om dna in te brengen bij een gastcel, een techniek waar de drie in 1980 patenten op aanvroegen. De zogenoemde ‘Axel-patenten’, die liepen tot 2000, brachten Columbia miljoenen op, tot soms 100 miljoen dollar per jaar.
Aan Axel werd in 2004 de Nobelprijs voor Geneeskunde toegekend om zijn onderzoek naar reukzin, met collega Linda Buck. Het duo wist een groep genen in kaart te brengen die aan de basis staat van geurreceptoren in de neus. Daarmee boden ze veel meer inzicht in de structuur en werking van het reukorgaan en gaven ze de aanzet tot nader genetisch en moleculair onderzoek.
Epstein, die in 2019 zelfmoord pleegde in de gevangenis, legde net als sommige andere superrijken in de VS een grote belangstelling aan de dag voor grensverleggend onderzoek naar intelligentie en genetica. Hij was gefascineerd door transhumanisme, technieken om mensen – zichzelf voorop – cognitief en emotioneel naar een hoger evolutionair niveau te tillen of zelfs de dood te overwinnen.
Behalve Axel gebruikte Epstein ook andere contacten om kennissen een plek aan Columbia te bezorgen. Zo beloofde hij in 2012 miljoenen aan de opleiding tandheelkunde om zijn toenmalige Wit-Russische vriendin daar toegelaten te krijgen. Volgens The New York Times accepteerde de opleiding alleen kleinere donaties maar de vriendin, nu erfgenaam van Epstein, werd toegelaten. Hij betaalde haar studie.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin