Vandaag en morgen vindt in Den Haag het Kamerdebat over de regeringsverklaring plaats. Premier Rob Jetten presenteert die nu, daarna komt de oppositie aan het woord.
Lees hier al onze artikelen over de Haagse politiek.
Paternottes bijdrage lijkt richting een einde te lopen als SP-leider Jimmy Dijk een gevoelig punt aansnijdt: de snellere stijging van de AOW-leeftijd per 2033 en vooral de afspraken die daarover eerder zijn gemaakt. In 2019 is immers na lange onderhandelingen in het Pensioenakkoord overeengekomen om voor elk extra jaar levensverwachting de AOW-leeftijd met slechts 8 maanden mee te laten stijgen, het nieuwe kabinet wil terug na een 1-op-1-koppeling.
Dat het nieuwe kabinet die zwaar bevochten afspraken wil veranderen vindt Dijk ‘onbetrouwbaar landsbestuur’. ‘Ik vind dat een partij als D66, de grootste partij van het land, ook moet zeggen: afspraak is afspraak en daar gaan we ons aan houden.’
GroenLinks-PvdA-leider Klaver sluit zich aan bij Dijks kritiek. Volgens hem was het idee achter het Pensioenakkoord dat ze er de ‘komende 30 jaar’ mee door kunnen en er niet ‘na vijf jaar allerlei aanpassingen’ bijkomen. In zijn ogen wordt de afspraak van toen inderdaad ‘geschonden’.
Paternotte noemt dat verwijt een ‘belangrijk signaal’ aan het kabinet maar vindt niet dat het kabinet niet mag voorstellen om iets aan het Pensioenakkoord te veranderen. ‘Het gaat om een voorstel om over zeven jaar iets te veranderen aan een akkoord dat zeven jaar geleden is gesloten’, aldus de D66’er.
‘Dan hebben we misschien toch een probleem’, zegt Klaver daarop. Voor de GroenLinks-PvdA-leider is het cruciaal dat er een streep gaat door de verhoging van de AOW-leeftijd. ‘Wij gaan dit niet doen, never nooit niet’, aldus Klaver. Hij noemt het ook de ‘lakmoesproef’ voor de samenwerking tussen oppositie en coalitie zal uitpakken. ‘U ziet wat dit met ons doet. Wees verstandig en haal dit van tafel.’
Daarop schorst Kamervoorzitter Thom van Campen het debat voor de lunch tot 14.35 uur.
Hessel von Piekartz
Het debat tussen D66-fractieleider Jan Paternotte en GroenLinks-PvdA-voorman Jesse Klaver is een voorafspiegeling van een tafereel dat zich in de komende maanden en jaren nog vaak zal aandienen: Klaver die de ruimte aftast om het regeerakkoord bij te buigen, Paternotte die meebeweegt zonder meteen al iets weg te willen geven.
Klavers grote zorg ligt bij de koopkracht van de middeninkomens, die wordt aangetast door de verhoging van de inkomstenbelasting die het kabinet in petto heeft. Van Paternottes verdediging dat er tegelijkertijd ook geld is voor compenserende maatregelen voor bijvoorbeeld chronisch zieken, is hij niet onder de indruk: ‘Dat is zoals het altijd gaat. Er wordt geld weggehaald bij alle werkende mensen en de allerkwetsbaarsten krijgen een regeling die vaak zo ingewikkeld is dat het geld niet eens bij die mensen terechtkomt.’
Hij maakt zijn vraag heel concreet: ‘Is de heer Paternotte bereid om te kijken of het geld ook kan worden weggehaald bij vermogenden en bedrijven?’
Paternotte sluit dat niet uit en herhaalt nog maar eens dat hij Klavers zetels weleens nodig zou kunnen hebben om de begrotingen door beide Kamers te krijgen: ‘Ik moet dus bloedserieus kijken naar alles wat u hier neerlegt.’
Maar een aankondiging van de verhoging van de winstbelasting gaat Klaver vandaag niet van Paternotte krijgen. Hij voert aan dat in de afgelopen jaren de energiebelasting voor bedrijven is verhoogd en ook de vermogenswinstbelasting. ‘Ik denk dat er een grens zit aan hoeveel belastingverhoging je bij bedrijven kunt neerleggen als je intussen ook een bloeiende economie wilt.’
Klaver: ‘Is er dan ook een grens aan de belasting die je kunt heffen voor gewone mensen?’
Paternotte, nogmaals: ‘Ik ga u vandaag niet beloven dat ik uw voorstellen ga steunen, maar ik ga er serieus naar kijken.’
Raoul du Pré
GroenLinks-PvdA-leider Jesse Klaver wil van D66-fractievoorzitter Jan Paternotte weten hoe ‘eerlijk’ hij de plannen van het nieuwe kabinet vindt en dan specifiek de zogenoemde vrijheidsbijdrage. Met die verhoging van de inkomstenbelasting wil de coalitie de investeringen in defensie bekostigen, naar een idee van CDA-leider Henri Bontenbal; de reden dat Klaver het in zijn interruptie omdoopt tot ‘Bontenbalbelasting’. ‘Bent u bereid om die plannen aan te passen?’, vraagt hij aan Paternotte.
De D66’er erkent dat hij als coalitiepartner in een minderheidskabinet ‘niet de luxe’ heeft om zijn wil door te drukken. ‘Ik ben benieuwd naar uw alternatieven, maar ik moet ook zeggen dat ik het een verstandig voorstel vindt’, zegt hij vervolgens. ‘En dat het kabinet het eerst moet uitwerken.’
Ook benadrukt Paternotte dat de vrijheidsbijdrage voor modale inkomens niet veel meer is dan de kosten van ‘een Netflix-abonnement’. Ook vindt hij het ‘heel hard nodig’ dat Nederlanders een bijdrage leveren om de investeringen in defensie te betalen.
‘Ik vind dat echt te makkelijk’, zegt Klaver, die de vergelijking met een Netflix-abonnement ‘bijna naar dedain’ vindt neigen. ‘Er zijn mensen die dromen dat ze dat abonnement hebben. En juist voor al die mensen gaan de belastingen met honderden euro’s omhoog.’
Toch ziet hij ook een kans in de woorden van de D66-fractievoorzitter. ‘De heer Paternotte zei het net heel duidelijk: we zijn bereid die belasting aan te passen. Dat betekent dat er ruimte is.’
Hessel von Piekartz
Het debat van eerder deze maand over de formatie stond in het teken van de oppositie die felle kritiek leverde op de bezuinigingen in de zorg en de sociale zekerheid. De grootste regeringspartij wist dus wat vandaag de reactie op de Regeringsverklaring zou zijn, en heeft zich daar grondig op voorbereid. In navolging van premier Jetten, verdedigt ook D66-fractieleider Jan Paternotte de bezuinigingen met een beroep op de betaalbaarheid van de collectieve voorzieningen voor toekomstige generaties.
Uitgelokt door een felle aanval van PVV-voorman Wilders (‘Bent u bereid excuses aan te bieden voor de puinhoop die u over Nederland uitstort?’), zegt Paternotte dat de toekomst van de sociale zekerheid op het spel staat. ‘De verzorgingsstaat heeft onderhoud nodig. Zodat die ook voor toekomstige generaties blijft bestaan. Daarom moeten we nu stappen zetten. Als we niks doen, moet een op de vier Nederlanders straks in de zorg gaan werken. Die mensen zijn er niet.’
Bij die laatste bewering baseert hij zich op langetermijnvoorspellingen van onder meer het RIVM, de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid en het ministerie van Volksgezondheid, al zijn er ook experts die minder pessimistisch zijn omdat technologische ontwikkelingen, innovatie en de import van buitenlandse arbeidskrachten de situatie kunnen veranderen.
Raoul du Pré
Na de ruimhartige succeswensen richting Vak K is bij Klaver de kritiek op de nieuwe coalitie niet ver weg. De GroenLinks-PvdA-leider blijft erbij dat premier Jetten met het minderheidskabinet is begonnen aan een ‘riskant experiment’. Hij wil van Jetten duidelijkheid over hoe zijn kabinet de komende jaren te werk zal gaan. ‘Gaat het van week tot week op zoek naar wisselende meerderheden?’, wil Klaver weten. Hij voorspelt dat deze route maar kort houdbaar is. Als grootste oppositiepartij in de Tweede Kamer en grootste partij in de senaat ziet hij liever dat het kabinet een samenwerking aangaat met de oppositie die ‘structureler van aard is’. Dat betekent veelomvattende akkoorden die verschillende dossiers doorkruisen: van zorg tot wonen en van de AOW tot stikstof.
Klaver is bereid om Jetten aan meerderheden te helpen, maar heeft een aantal niet-onderhandelbare eisen: geen bezuinigingen op de zorg en de AOW-verhoging moet van tafel. Klaver probeerde eerder in het debat over het eindverslag van de informateur de AOW-verhoging van tafel te krijgen, maar kwam toen zes zetels tekort. Klaver adviseert Jetten de AOW-verhoging direct van tafel te vegen. ‘Pas op wat u doet’, aldus de GroenLinks-PvdA’er. ‘We gaan hier niet over onderhandelen. Deze maatregel moet van tafel.’
Avinash Bhikhie
Oppositieleider Jesse Klaver (GroenLinks-PvdA) trapt af met een ruimhartige felicitatie aan de nieuwe kabinetsploeg en premier Rob Jetten. ‘Beste Rob, veel succes met de belangrijke taak die voor je ligt. Je weet dat ik het je ontzettend gun om hier een succes van te maken.’ De leider van de linkse samenwerking benadrukt daarna dat hij ‘verantwoordelijk oppositie’ wil voeren ‘omdat alle grote dingen in dit land zijn bereikt door samen te werken.’
Maar na de vriendelijke woorden verandert Klaver zijn toon en haalt hij uit naar minister van Financiën Eelco Heinen. Net voor het debat over de regeringsverklaring kwam de VVD’er met de boodschap dat hij de wet voor de vermogensbelasting (box 3) wil aanpassen, ondanks dat amper twee weken geleden door de Tweede Kamer met een nieuw plan werd ingestemd. De aanpassing kost miljarden euro's.
Klaver vindt het ‘ronduit ongepast’ dat Heinen die uitspraak doet op de dag dat de Kamer over de regeringsverklaring debatteert. Het getuigt in zijn ogen niet van de ‘nieuwe politieke cultuur’ die de coalitie wil uitstralen. Bovendien is het volgens de GroenLinks-PvdA-leider niet aan de minister maar aan de staatssecretaris om naar de vermogensbelasting te kijken.
De vrees voor lagere vermogensbelasting past ook in de kritiek die Klaver in de breedte heeft op het coalitieakkoord. Hij benadrukt dat het nieuwe kabinet het vooral opneemt voor mensen ‘die het al heel goed hebben’. Als voorbeeld haalt hij de verlaging van uitkeringen aan en de snellere stijging van de AOW-leeftijd. ‘Wat is hier eerlijk aan?’
Hessel von Piekartz
De premier erkent dat het regeerakkoord ‘ingrijpende maatregelen’ bevat die de zorg en de sociale zekerheid gaan raken: de AOW-leeftijd versneld omhoog, het eigen risico in de zorgverzekering omhoog, de uitkeringen juist korter en lager.
De premier verdedigt de ingrepen met het argument dat ook voorgangers als Jan Peter Balkenende en Mark Rutte veel gebruikten: ‘Het punt is dat nu niet kiezen op termijn nog meer pijn gaat doen. Als je mensen vraagt of onze kinderen en kleinkinderen ook moeten genieten van een goed pensioen en goede toegankelijke zorg, zegt iedereen ja. Maar niemand vindt het fijn om daarvoor nu een pas op de plaats te maken. Niets doen betekent echter dat we de jongeren van nu opzadelen met onmogelijke financiële lasten en onhoudbare voorzieningen. Daarom willen wij het kabinet zijn dat noodzakelijke keuzes wel maakt.’
Raoul du Pré
Minister-president Rob Jetten is woensdagochtend begonnen met het afleggen van zijn Regeringsverklaring, het officiële parlementaire startschot van het nieuwe kabinet. Hij houdt daarbij nauwgezet vast aan de toon van het regeerakkoord: het kabinet-Jetten wil ‘knopen doorhakken, ook als die ingewikkeld zijn’ en daartoe samenwerken met andere partijen, met collega-overheden, met vakbonden en werkgevers, en daarbij toewerken naar een nieuwe cultuur op het Binnenhof: ‘Wat niet werkt is als we in Den Haag de hele tijd alleen maar met onszelf bezig zijn. We willen weg van de politiek op de vierkante millimeter, weg van het chagrijn, weg van elkaar de maat nemen.’
Of de oppositie er ook zo over denkt, is nog even de vraag: de premier mag tijdens zijn verklaring niet worden geïnterrumpeerd.
Raoul du Pré
In de Tweede Kamer begint om 10.30 uur het tweedaagse debat over de regeringsverklaring. Op dag één leest premier Rob Jetten zijn regeringsverklaring voor, waarin hij het beoogde beleid van zijn kabinet uiteenzet. Daarna krijgen alle Kamerfracties de kans om op Jettens verklaring te reageren, te beginnen bij Jesse Klaver als leider van de grootste oppositiepartij (GroenLinks-PvdA).
De dag daarna krijgt Jetten de gelegenheid om de vragen van de oppositie te beantwoorden. Bij het vorige debat over de regeringsverklaring, bij het aantreden van het kabinet-Schoof in 2024, duurde het eerste deel twaalf uur. Even voor tien uur ’s avonds rondde JA21-leider Joost Eerdmans toen als laatste fractievoorzitter zijn spreektijd af.
Voorafgaand aan het debat worden vanaf 10.15 uur eerst liefst elf nieuwe Kamerleden beëdigd. Zij vervangen de D66’ers, VVD’ers en CDA’ers die vanuit de Kamer naar het kabinet zijn vertrokken, onder wie premier Rob Jetten en vicepremiers Dilan Yesilgöz en Bart van den Brink. Ook Nathalie van Berkel, die zich vorige week terugtrok als beoogd staatssecretaris en daarna ook haar Kamerzetel opzegde, wordt vandaag vervangen.
Daan de Vries
Kersvers premier Rob Jetten heeft al enkele uren na zijn aantreden gebeld met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky. Jetten verzekerde dat Nederland Oekraïne onverminderd blijft steunen, zo meldt Zelensky in een Nederlandstalig X-bericht.
De twee regeringsleiders hebben afgesproken elkaar snel te ontmoeten. Ze spraken onder meer over luchtafweerraketten, benodigdheden voor de energievoorziening en vredesonderhandelingen, onderwerpen die voor Oekraïne nu het urgentst zijn.
Morgen, op zijn eerste volle werkdag, neemt Jetten deel aan een overleg met de leiders van andere landen die Oekraïne willen blijven beschermen. Hij belt ’s middags in voor een videovergadering van de zogenoemde Coalitie van Bereidwilligen.
De nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen belde vanavond met zijn Amerikaanse ambtgenoot Marco Rubio. Dat gesprek ging over de Navo, de oorlog in Oekraïne en de Amerikaanse plannen in Venezuela.
Dylan van Bekkum
In dit liveblog houden we u op de hoogte van de laatste ontwikkelingen in politiek Den Haag. Lees hier het liveblog over de presentatie van het kabinet-Jetten terug.
Source: Volkskrant