Fokke John in 'De Groene Amsterdammer' in 1991. Rechtsvoor loopt hij mee bij een van de weinige herdenkingen die hij bezocht.
„Dit hoort bij Amsterdam”, zegt Jan van Doorn in een kamertje in het Verzetsmuseum. Voor hem op tafel ligt een map met vergeelde paperassen; een verslag van zijn opa Fokke John over de Februaristaking is het belangrijkste stuk. John was precies 85 jaar geleden een van de stakingsleiders.
Op 25 februari 1941 riep John, samen met anderen die een vuist wilden maken tegen de behandeling van hun Joodse medeburgers door de Duitse bezetters, op tot staking. Hij werkte bij de Amsterdamse stadsreiniging en was lid van de verboden Communistische Partij van Nederland (CPN). De communisten verspreidden de stakingsoproep onder gemeentewerkers, onder wie tramconducteurs die een belangrijke rol zouden spelen in het protest.
Door de massale staking lag Amsterdam twee dagen plat. Totdat de Duitse bezettingsmacht het protest keihard neersloeg. John werd opgepakt, negen stakers werden gedood en tientallen anderen mishandeld. Toen John vrijkwam, ging hij in het verzet; daar werkte hij aan de verspreiding van de verboden krant De Waarheid. „Mijn oma verspreidde die krant vanuit de kinderwagen”, zegt kleinzoon Van Doorn.
Na de oorlog ging John weer aan de slag op de vuilniswagen. Na een staking van gemeenteambtenaren in 1955 werd hij met 61 anderen door de gemeente ontslagen. Hij raakte berooid en na een splitsing in de CPN volgde vanwege dat conflict ook nog eens een lastercampagne in De Waarheid, de krant die hij tijdens de oorlog met gevaar voor eigen leven had verspreid. „Dat heeft hem heel veel pijn gedaan”, vertelt Van Doorn. Hij kent zijn opa vooral uit de verhalen van zijn oma Marie John-Wijnberg. „Zij was verbitterd, door alles wat haar man na de oorlog was overkomen.”
In 1963 kreeg John een uitkering van Stichting 1940-1945, waardoor voor het getraumatiseerde gezin de ergste armoede voorbij was. Zeven jaar later overleed hij op 55-jarige leeftijd, fysiek en mentaal opgebrand. „Waarvoor heb ik het eigenlijk gedaan?”, vroeg hij zich aan het eind van zijn leven af. Rehabilitatie voor John en andere ontslagen arbeiders kwam pas in 1985.
John zelf ging vanwege conflicten binnen de communistische beweging alleen in de eerste jaren naar de herdenking. In latere jaren herdacht hij de staking alleen, thuis, overpeinzend. „Met herinnering aan de Joodse dokter die ons in het Lloyd-hotel sigaren aanbood omdat wij voor hem en de zijnen in staking waren gegaan”, schrijft hij in zijn verslag vlak voor zijn dood, dat nu in de collectie van het Verzetsmuseum ligt. „Met de gedachte dat onze Joodse stadgenoten in die moeilijke jaren wellicht kracht hebben geput uit de massale actie van niet-Joodse stadgenoten. Wellicht ook met de gedachte dat, ondanks alle tegenstellingen, de bevolking zich ook nu zal keren tegen racisme en tegen het fascisme dat weer probeert zijn kop te steken.”
De laatste pagina van het verslag over de Februaristaking door Fokke John.
In het Verzetsmuseum bekijkt Van Doorn de typemachine waarop het beroemde pamflet ‘STAAKT!!! STAAKT!!! STAAKT!!!’ getypt werd. Zijn opa deelde het 85 jaar terug uit. Hij is er stil van. Net als zijn opa gaat Van Doorn níét naar de herdenking, die deze woensdagmiddag bij het standbeeld De Dokwerker in Amsterdam plaatsvindt. Hij wil niet dat de erfenis van zijn opa en de andere stakers bezoedeld wordt door populistische politici. Dat PVV’er Martin Bosma de afgelopen jaren tweemaal bij de herdenking aanwezig was noemt hij „een schande”. Ook van gezagsdragers die zich onvoldoende teweerstellen tegen extreemrechtse politiek moet hij niks hebben. „Mijn opa schreef in de jaren zestig al over de opkomst van het fascisme, nu is het vele malen erger.”
Luister ook de podcast van NRC Vandaag over de Februaristaking:
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen