is publicist en columnist van de Volkskrant.
‘Maar meisje, jij bent mr. drs.! Een echte! Waarom gebruik je je titels nooit?’, zei mijn moeder toen het drama rondom Nathalie van Berkel in het nieuws kwam. ‘Dat vinden mensen belangrijk!’ Tja, geen idee eigenlijk. Ik werk nauwelijks meer als jurist, dus waarom zou ik die titels gebruiken?
Op LinkedIn ontstond een levendige discussie toen ik het onderwerp aansneed. Het viel op dat velen, net als ik, hun academische titels zelden of nooit gebruiken. In Nederland lijkt het zelfs de norm om bescheiden te blijven en titels achterwege te laten, geheel in lijn met het gezegde: ‘Doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg.’ Het gebruik van een titel wordt hier al gauw als te ijdel of ‘posh’ gezien.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Deze houding verschilt echter sterk per land. Waar in Nederland titels vaak ongebruikt blijven, wordt in Oostenrijk bijvoorbeeld het tegenovergestelde ervaren. Daar levert het voeren van een academische titel soms zelfs praktische voordelen op, zoals voorrang bij de dokter. In Suriname speelt het gebruik van titels een belangrijke rol in de sociale waardering: iemand werd na het afstuderen zelfs trots nageroepen met ‘doctorandus’. Het Surinaamse motto waarmee meisjes worden opgevoed, luidt niet voor niets: ‘Je diploma is je man!’
Velen waren het roerend met mijn moeder eens. ‘Je hebt er hard voor gewerkt.’ Want onbelangrijk zijn titels, papiertjes of diploma’s beslist niet.
‘Natuurlijk had Van Berkel haar cv niet moeten opplussen, maar dit is slechts een symptoom van een breder probleem: waar komt onze hyperfocus op ‘het papiertje’ vandaan?’, aldus een ingezonden brief in de Volkskrant. Uiteraard had Van Berkel zich juist moeten profileren als opgewerkte bestuurlijke professional die het ook zonder ‘papiertjes’ gelukt is. Dat ook niet-academici beter vertegenwoordigd moeten zijn in het landsbestuur is een valide punt.
Maar verzinsels over je opleiding zijn echt not done. Niet alleen bij dit soort topfuncties overigens: het is een integriteits- en vertrouwensbreuk, die ook bij ‘normale’ banen verstrekkende gevolgen kan hebben: ontslag op staande voet, geen transitievergoeding en soms zelfs strafbaar. Overigens heeft ook de werkgever een verantwoordelijkheid hierin.
Maar de gang van zaken rond Van Berkel is buitengewoon teleurstellend. Je voelt je altijd stiekem een beetje trots als iemand die op je lijkt zo’n positie bereikt. Je hoopt dat ze een voorbeeld kan zijn voor anderen en dat haar succes deuren opent voor meer diversiteit binnen invloedrijke functies.
Eerlijk is eerlijk: dit incident straalt negatief af op de professionaliteit van andere gekleurde vrouwen. Het werkt stigmatiserend. Juist in een tijd waarin diversiteit en inclusie weer uit de mode aan het raken zijn. Want niets is zo fnuikend voor het geloof in je professionele kundigheid als het excuustruus-effect. Alsof je voorgetrokken wordt als diversiteitskandidaat, terwijl je stiekem incompetent zou zijn.
Want de werkelijkheid is doorgaans andersom. Ook een recent onderzoek uit 2024 van het Kenniscentrum Inclusief Samenleven (KIS), wees opnieuw uit dat werknemers van kleur en met een migratieachtergrond – dit onderzoek ging trouwens niet uitsluitend over vrouwen – minder ontwikkelkansen krijgen en extra moeten bewijzen dat ze voldoen. ‘Werknemers ervaren dat ze vaak veel harder werken om hogerop te komen.’
En laten we niet doen of dit iets nieuws is. Philomena Essed toonde al in de jaren tachtig in haar boek Alledaags racisme hoe de werkpraktijk van vrouwen van kleur was, ook van hoogopgeleide vrouwen van kleur. Elke dag omgaan met seksisme, racisme en vaak dubbel zo hard werken. Minder betaald krijgen. Dat ze dan ook nog moeten kampen met een beeld dat ze voorgetrokken worden, de boel bij elkaar verzinnen en niet op basis van competentie hun functie hebben gekregen, is de wereld op zijn kop.
Het is misschien juist voor vrouwen van kleur wel aan te bevelen titels te gebruiken als je ze hebt. Om op te eisen dat je op je merites beoordeeld wordt. Je hoeft je cv niet op te poetsen, maar als je ze hebt hoef je ook niet te dimmen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns