Vrijheidsbijdrage Eerst hoog inzetten met het vragen van een offer voor de natie, maar vervolgens weer het onderhandse politieke gesjoemel waar de VVD zo aan verslaafd is. Bas Heijne over de noodzaak van een opener vizier bij het nieuwe kabinet.
Training in Amersfoort van de eerste lichting reservisten van de nieuwe tienweekse opleiding van Defensie.
,,Een beetje sneaky,’’ vindt hoogleraar economie en overheidsfinanciën Bas Jacobs de manier waarop de veelbesproken ,,vrijheidsbijdrage’’ bij burgers en bedrijven zal worden opgehaald. Waarom? In de Volkskrant werd nauwkeurig uit de doeken gedaan dat de nieuwe coalitie ons niet gewoon om een bijdrage naar draagkracht vraagt, maar het geld om de krijgsmacht te verstevigen bij elkaar wil krijgen door een zogenaamde ,,geldillusie’’.
Bas Heijne is essayist en redacteur van NRC.
Dat is psychologie, en dat zit zo: je hoeft niets op te hoesten, het blijft ogenschijnlijk rustig in je portemonnee. Maar intussen vervallen allerlei compensaties voor inflatie en heffingskortingen. De Volkskrant: ,,Mensen vinden een tariefsverhoging veel erger dan een meer verborgen belastingverhoging die het gevolg is van niet, of niet volledig, toepassen van indexatie.’’
Bovendien, daar gaan we weer, blijkt die sneaky lastenverzwaring niet evenwichtig verdeeld; juist lagere inkomens worden harder geraakt. Volgens de FNV betaalt iemand met een modaal inkomen 152 euro aan vrijheidsbijdrage; iemand die drie keer zoveel verdient betaalt maar 138 euro. Daar komt nog iets bij: omdat bedrijven mogen meepraten over de manier waarop de gevraagde bijdrage door hen gerealiseerd gaat worden, wordt gevreesd dat die op klanten, werknemers of leveranciers zal worden afgewenteld.
Tot zover ons hernieuwde patriottisme.
Tot zover ook het nieuwe elan van de coalitie. Eerst hoog inzetten met het vragen van een offer voor de natie van iedereen, we leven tenslotte in een onveilige wereld waarin onze zekerheden gevaarlijk wankel zijn gebleken – wat voor ons zolang vanzelf sprak moet nu expliciet verdedigd worden. En dan krijg je vervolgens weer het onderhandse politieke gesjoemel – een verslaving van vooral de VVD – waarbij financiële pijn met een stalen gezicht wordt weggespind.
Samengevat: we doen een beroep op jullie vaderlandsliefde, maar we durven er niet rond voor uit te komen.
In de Volkskrant wordt de econoom Aart Gerritsen van de Erasmus Universiteit aangehaald, die deze dubbelhartigheid krachtig samenvat. Bij het kloeke begrip vrijheidsbijdrage, schreef hij op Linkedin, denk je ,,aan een min of meer vast percentage van het inkomen dat iedereen verdient.’’ Niet dus. ,,Aan de ene kant stelt de coalitie dat er een groot draagvlak is voor een vrijheidsbijdrage voor defensie. Aan de andere kant moffelt ze die weg in technische aanpassingen van schijfgrenzen en heffingskortingen, zodat het vooral niet te veel opvalt.’’
Oh Nederland – eerst uit volle borst een beroep doen op onze moed en opofferingsgezindheid, en dan meteen laf duiken. Je gaat er vrijwel niks van merken, hoor! En als je het als ondernemer een beetje handig aanpakt, laat je anderen ervoor opdraaien!
Welke boodschap denk je hiermee af te geven?
Het ironische, en ook het pijnlijke, is dat de coalitie nu precies het tegenovergestelde gaat bereiken dan wat men met al die zogenaamde handigheid beoogt.
Er is inderdaad een flinke bereidheid om bij te dragen aan de veiligheid van ons land. De jaren dat Mark Rutte onze premier was, werden getekend door luiheid, zelfgenoegzaamheid en naïviteit. Het halve leger werd wegbezuinigd, men leunde gerieflijk tegen de Verenigde Staten aan. De dreiging van Russische agressie werd genegeerd of gebagatelliseerd – zolang er handel gedreven werd, zolang het goedkope gas stroomde, was er niets om je druk over te maken. Waarom zou je een oorlog beginnen zolang je aan elkaar kon verdienen?
Die naïviteit is nu verdwenen. Er wordt van alle kanten op de westerse liberale democratieën ingebeukt, van buitenaf en van binnenuit. De meeste mensen hebben inmiddels wel door dat het gedaan is met de oude orde. Afgezien van de Poetinpoedels bij het FvD en zelfgenoegzame „Vrede!”-roepers op de linkerflank, voor wie de NAVO altijd het grootste kwaad zal blijven, beseffen de meeste Nederlanders dat onze manier van leven een actieve inzet vraagt. Voor hen mag het iets kosten, wie wil er niet bijdragen aan het verdedigen van onze manier van leven, het versterken van een samenleving waarin onze vrijheden niet langer vanzelf spreken, maar van buitenaf gehoond en bespot en bedreigd worden?
Maar als je als politiek om die bijdrage vraagt, moet je dat met open vizier doen – en, zoals beloofd, naar draagkracht. Nu heeft de vrijheidsbijdrage al het aanzien van een slinkse lastenverzwaring, die bovendien niet eerlijk verdeeld is. Wat gaat volgen is eindeloos politiek gehakketak, waarbij het appèl om bij te dragen aan het versterken en verdedigen van ons land verloren gaat in het gekrakeel van Nederlanders die bang zijn om voor gekke Henkie versleten te worden.
In mijn boekje Voor de democratie, over de befaamde lofzang op de democratie van de Atheense staatsman Perikles, dat eind vorig jaar verscheen, haal ik de Amerikaanse conservatieve historicus Donald Kagan aan, die stelde dat een vitale democratie aan drie voorwaarden moet voldoen: sterke instituties, een democratische gezindheid bij burgers en, last but not least, charismatisch leiderschap.
Over elk van die drie vereisten is op dit moment veel te zeggen, maar het gaat hier nu even om de laatste voorwaarde: charismatisch democratisch leiderschap. Dat wil zeggen: leiderschap dat ook een lastige boodschap met overtuiging uitdraagt, dat zich niet verlaagt tot het gesjoemel dat we nu weer bij de ,,vrijheidsbijdrage’’ zien. Dat je denkt dat je burgers alleen kunt paaien met een ,,geldillusie’’, geeft al aan hoe weinig vertrouwen je in ze hebt.
En zoals gezegd, het werkt alleen maar averechts. Als je een offer van Nederlandse burgers vraagt, durf er dan ook voor te staan.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen