Muzikale biopic ‘The Testament of Ann Lee’ neemt de Shakers-sekte serieus en doet een spannende poging de ernst, opwinding, solidariteit en spirituele vervoering invoelbaar te maken.
Amanda Seyfried en Lewis Pullman in ‘The Testament of Ann Lee’.
The Testament of Ann Lee. Regie: Mona Fastvold. Met: Amanda Seyfried, Lewis Pullman, Thomasin McKenzie, Matthew Beard.
De Noorse Mona Fastvold en de Amerikaan Brady Corbet zijn tegenwoordig een arthousepowerkoppel. Ze filmen samen; Fastvold hielp Corbet bij het maken van zijn architectenepos The Brutalist, Corbet hielp Fastvold bij de realisering van The Testament of Ann Lee, een unieke muzikale biopic over een ongeletterde dochter van een smid die uitgroeide tot wedergeboren Christus en moeder-overste van de ‘Shakers’-sekte, met wie ze in 1774 uit het repressieve Manchester vertrok om een Koninkrijk Gods te stichten in het achterland van New York.
De Shakers waren een egalitaire, pacifistische en celibataire gemeenschap met mannen en vrouwen in aparte slaapzalen die God dienden door eenvoud, hard werk en extatische erediensten vol dans, gesidder en gesteun. Ze maakten prachtige meubels.
In The Testament of Ann Lee loodst een vertelstem ons door de 48 jaar van Ann Lees opmerkelijke leven, de politiek-religieuze context en haar psychologische ontwikkeling. Ann Lee (1736-1784) kwam uit een arm, non-conformistisch Engels quakersmilieu en groeide op in een tijd van hevig religieuze vervoering: de ‘great awakening’.
Vroom, ongeletterd en met een markante afkeer van intimiteit, sloot zij zich aan bij de ‘Shaking Quakers’ van het rijke echtpaar Jane en James Wardley. Net als de Quakers geloofden zij in gelijkheid en directe spiritualiteit, maar ze verwachtten de spoedige terugkeer van Christus op aarde – in de vorm van een vrouw. Ann Lee gold al snel als die wedergeboren Christus: zij had visioenen, verrichtte wonderen, sprak in tongen en predikte een algeheel celibaat. Adam en Eva’s zondeval was niet vanwege de boom der kennis, maar vanwege seks.
Ook in de eeuw van Verlichting was dat ketterij – brandstapels waren verleden tijd in Engeland, lynchpartijen, invallen en arrestaties niet. De uitbundige erediensten van de Shakers leidden tot onbegrip. De stille meditatie van de Quakers maakte bij de Wardleys plaats voor extatisch beven, sidderen, gillen, zingen en stampen. Waren dat soms orgieën?
Fastvold kijkt met sympathie naar dit matriarchale christendom, maar verliest de wat verknipte psychologie van Ann Lee niet uit het oog. Haar dominantie over haar homoseksuele broertje William, die als een soort Paulusfiguur rondreist, regelt en bekeert. Hoe Ann Lees echtgenoot – een fan van De Sade – haar afkeer van lust overwint met zweepslagen; als loutering trekt Ann Lee seks dan weer wel. En hoe de wiegendood van vier kinderen haar afkeer van seks herbevestigt.
Met haar grote, bolle ogen en strakke, scherpe gelaat is Amanda Seyfried geknipt voor deze rol vol lijden, extase en huivering. De erediensten van de Shakers brengt Fastvold in beeld met een wervelcamera en een schemerige musicalchoreografie, de ego oplossende ritmische extase oogt tegelijk oeroud én modern. In de nieuwe Amerikaanse kolonie sluipt er meer sereniteit in.
The Testament of Ann Lee is een ongewone, gewaagde film: intense ervaringscinema die je wil onderdompelen in een sektarische beleving. Maar het is tegelijk een historisch epos met uitlegstem die je op afstand houdt – een kunstgreep waarvan met name Corbet houdt. Gevolg is een film die aantrekt en afstoot, en de kloof daartussen niet helemaal dicht. Ook is het lastig identificeren met Ann Lee. Zij is geen zoeker, maar een vrouw van rotsvaste, maar veranderlijke overtuigingen. Zulk geloof verzet bergen, maar biedt weinig ruimte voor empathie, al ontroert haar martelaarschap wel degelijk.
The Testament of Ann Lee is een ongewone ervaring die ik niet graag had gemist. Er zijn talloze films over sektes, meestal bevolkt door louche charlatans en bedrogen volgelingen. Deze film doet een spannende poging de ernst, opwinding, solidariteit en spirituele vervoering invoelbaar te maken.