Vrij spel in het Iraanse luchtruim is cruciaal voor het Amerikaanse leger als president Donald Trump het bevel geeft voor een militaire aanval. Groot voordeel voor de VS is dat Israëlisch-Amerikaanse bombardementen de Iraanse luchtverdediging vorig jaar flink hebben verzwakt.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant, met defensie als belangrijkste specialisme.
Terwijl president Donald Trump wikt en weegt om Iran militair te straffen, haalt Teheran elke dag alles uit de kast om de Amerikaanse generaals af te schrikken. Op vrijdag testte de Iraanse Revolutionaire Garde voor het eerst op zee de nieuwe luchtdoelraket Sayyad 3G, die marineschepen moet beschermen. Het is een van de vele raketten die Iran de afgelopen jaren zelf heeft ontwikkeld.
Omdat de VS ervan uitgaan dat de Garde bij een Amerikaanse aanval de strategische Straat van Hormoes zal afsluiten om de doorvoer van olie te blokkeren, zullen Iraanse schepen meteen een belangrijk Amerikaans doelwit zijn. Waag het niet, zo leek de Garde te waarschuwen in een video waarop te zien was hoe een Sayyad in de Straat van Hormoes werd gelanceerd vanaf een marineschip.
Volgens Iran kan het met de Sayyad, die een snelheid zou hebben van zo’n achtduizend kilometer per uur, Amerikaanse gevechtsvliegtuigen en Tomahawk-kruisraketten tot op zo’n 150 kilometer afstand uit de lucht schieten. ‘Een enorme sprong voorwaarts voor de luchtverdedigingscapaciteiten van de marine’, aldus de Iraanse staatszender Press TV.
Iran klopt zich al jaren op de borst dat zijn wapenarsenaal, van raketten tot drones, een geducht gevaar vormt en zich kan meten met die van het Westen en Israël. Maar op een cruciaal moment, tijdens de twaalfdaagse oorlog vorig jaar met Israël, faalden de Garde en het reguliere leger jammerlijk.
Al na enkele dagen, na de liquidatie van belangrijke commandanten en de grootschalige verlamming van de luchtverdediging, had de Israëlische luchtmacht vrij spel in het Iraanse luchtruim om doelwitten aan te vallen.
Ook toen de VS drie nucleaire installaties bombardeerden, kon Teheran geen vinger uitsteken om de Amerikaanse B-2-bommenwerpers en de begeleidende F-35’s en F-22’s tegen te houden.
Als Trump binnenkort besluit tot een grote, dagenlange militaire campagne tegen vooral nucleaire installaties en het uitgebreide raketarsenaal, zal het ook nu weer van belang zijn dat de Iraanse luchtverdediging geen gevaar vormt en voortijdig wordt uitgeschakeld.
Iran beschikt niet over een moderne luchtmacht om de Amerikaanse vliegtuigen tegen te houden. In de jaren zeventig, toen de sjah nog aan de macht was, leverden de VS aan Iran 79 F-14’s, toen een van de modernste gevechtsvliegtuigen van de VS. Slechts een klein aantal van deze toestellen zou nog operationeel zijn. Geen enkele F-14 steeg vorig jaar op om de Israëliërs te onderscheppen. Israël vernietigde wel enkele F-14’s die op een luchtmachtbasis waren gestationeerd.
De Revolutionaire Garde vertrouwde op het enorme raketarsenaal en de luchtverdediging om Irans vijanden af te schrikken. Voor Israël toesloeg, beschikte Iran over honderden luchtafweersystemen om onder andere de nucleaire installaties en belangrijke bases te beschermen. Een flink deel bestond uit zelf ontwikkelde wapensystemen, zoals de Bavar-373, waarmee de Iraniërs vliegtuigen en drones tot op 300 kilometer zouden kunnen volgen.
In 2017 kreeg de luchtverdediging een belangrijke impuls toen Rusland een van zijn belangrijkste luchtafweerwapens leverde, de S-300. Met de vier geleverde batterijen kon Iran eveneens tot op grote afstand doelwitten onder vuur nemen.
Daarnaast bestond de luchtverdediging uit tal van systemen voor de onderschepping op kortere afstanden. Een daarvan is het Khordad-systeem, door Iran zelf ontwikkeld. Het schoot hiermee in 2019 een Global Hawk neer, Amerika’s grootste drone.
Israël heeft echter korte metten gemaakt met de Iraanse luchtafweer. Eerst in oktober 2024, bij een aanval met zo’n honderd gevechtsvliegtuigen, op ongeveer 1.500 kilometer van Israël. Daarbij beschadigde Israël luchtverdedigingssystemen op belangrijke militaire bases. De aanval was een vergelding voor een Iraanse raketaanval.
Die operatie was ook bedoeld, zo meldden Israëlische media, om een boodschap aan Teheran te geven: namelijk dat Iran zich bij de volgende Israëlische aanval niet meer zou kunnen verdedigen.
Bij de twaalfdaagse oorlog van vorig jaar bleek dat inderdaad het geval. Na de liquidatie van het leiderschap van de luchtverdediging en de raketmacht in de eerste uren, bleken deze onderdelen volledig stuurloos.
Vervolgens bombardeerde Israël op de eerste dag zo’n honderd doelwitten, ook met drones, om de luchtverdediging nog verder te verzwakken. Ook zou Israël commando-eenheden hebben ingezet om luchtverdedigingssystemen en hun radars te vernietigen. Op de vierde dag van de oorlog claimde het Israëlische leger al controle te hebben in het Iraanse luchtruim.
Belangrijk doelwit waren ook de lanceersystemen om raketten richting Israël af te vuren. ‘De Israëlische superioriteit in de lucht leidde tot een ingrijpend falen van de Iraanse oorlogsdoctrine’, concludeerde de oud-baas van de Israëlische militaire inlichtingendienst, Tamir Hayman, in een analyse van de operatie.
Volgens hem had Iran zich voorbereid op oorlog met een gecentraliseerd commando, met raketlanceerinstallaties die vliegtuigen zouden ontwijken en een overvloed aan luchtverdedigingssystemen. ‘Deze hele werkwijze werd volledig ontwricht.’
De grote vraag is of Iran de schade aan de luchtafweer weer enigszins heeft hersteld. Iran claimt flink op weg te zijn. ‘Veel van de zwakke punten in onze systemen worden aangepakt’, aldus Reza Khajeh, onderhoofd operaties van de luchtverdedigingsmacht van het leger, in november tegen het Iraanse persbureau Irib. ‘Met de voortdurende moderniseringen zullen we ons luchtruim met nog grotere kracht verdedigen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant