Adjani Salmon | serieleider Hij wilde in het tweede seizoen van de BBC-comedy ‘Dreaming Whilst Black’ het institutioneel racisme in de tv-wereld laten zien: „Je moet streven naar onmiddellijke verandering, en er tegelijk op rekenen dat dat niet zal gebeuren.”
Adjani Salmon als beginnend regisseur Kwabena in de comedy ‘Dreaming Whilst Black’.
Je oren klapperen van alle gênante, beledigende, en stompzinnige opmerkingen die langskomen in Dreaming Whilst Black. De BBC-comedy gaat over zwarte Britten die het proberen te maken in de tv-wereld. „Alle voorbeelden die we gebruiken, komen uit de werkelijkheid”, zegt Adjani Salmon (36): „We hebben het zelf meegemaakt of gehoord van vrienden. Zelfs het zwart schminken van een stuntman is echt gebeurd. We zeggen wel eens tegen elkaar: het lijkt wel een documentaire.”
De Britse serieleider en hoofdrolspeler is op bezoek bij Omroep Zwart in Amsterdam-Zuidoost voor de Nederlandse première van het tweede seizoen, dat inmiddels via NPO Start is te streamen. De comedy oogst veel gelach van herkenning in de zaal. Hoe pijnlijk de getoonde struggles van zwarte mensen in de witte wereld ook zijn, de comedy houdt een luchtige, opgewekte toon en wekt bewondering door de intelligente, subtiele aanpak. Zo zien we de geboorte van het kookprogramma Hot Babs waarin iedereen naakt is; heeft de hoofdpersoon een droom waarin hij als Oliver Twist om meer eten vraagt aan zijn witte meesters, en kan een influencer à la Britt Dekker pas verdrietig acteren als ze terugdenkt aan de ontrouw van haar ex („Hij had een trio met mijn beste vriendin, live op tv”).
Salmon speelt in de serie de hoofdrol van beginnende regisseur Kwabena, op zoek naar zijn eerste serie of film. In het tweede seizoen gaat hij eindelijk aan het werk. Hij regisseert Sin and Subterfuge – een romantische pruikenserie in het Regency-tijdperk (rond 1800) met een raciaal gemengde cast. Klinkt als de populaire serie Bridgerton. Wilde Salmon die populaire serie op de hak nemen? „Oh nee, ik hou van Bridgerton. Maar zo’n kostuumdrama was voor ons de beste manier om het probleem te visualiseren. Dat je meteen snapt: wacht even, dit slaat nergens op.” Zo woont een zwarte hertog in een paleis waarin alleen maar schilderijen van witte voorouders hangen.
Voor dit tweede seizoen lieten Adjani Salmon en zijn co-auteur Ali Hughes zich inspireren door de wittebroodsweken na Black Lives Matter toen ‘diversiteit’ en ‘inclusiviteit’ de buzzwoorden waren in de tv-wereld. Salmon: „Ja, iedereen erkende dat er onrecht was aangedaan, en dat ze het nu écht gingen rechtzetten. Prachtig, mooi. Dank u wel. Maar het was misschien een goed idee geweest om daarbij de mensen te consulteren bij wie het onrecht was aangericht.”
Salmon benadrukt dat Dreaming Whilst Black in de eerste plaats amusement is: „Ik wil vooral mensen entertainen. Daarnaast is comedy altijd een goede manier geweest om ongemakkelijke boodschappen behapbaar te maken voor een breed publiek. We proberen niet te zeggen wat goed of fout is, we laten gewoon het bewijsmateriaal zien. Dan is het aan de kijker om er zelf over te oordelen. Veel plezier. We willen niet tegen de tv-wereld zeggen: dat doen jullie verkeerd. We willen zeggen: dank je voor de poging. Misschien kan het volgende keer beter op deze en deze punten. We have notes.”
Kwabena krijgt in de serie alleen werk aangeboden dat van de witte tekentafel komt: series en films voor en door witte mensen, waarin zwarte mensen gestereotypeerd worden, of waarin gedachteloos zwarte acteurs worden gecast. Hoe moet hij carrière maken met behoud van integriteit? In de serie wordt hij steeds door zwarte omstanders gewezen op de beperkingen van zijn ethiek. Hij staat aan het begin van zijn loopbaan, dan moet hij niet moeilijk doen.
Moet je in de filmwereld inderdaad water bij de wijn doen – één stap naar voren, twee stappen terug? Salmon: „Je moet streven naar onmiddellijke verandering, en er tegelijk op rekenen dat dat niet zal gebeuren. Het is als tegen een zware tafel duwen. Je moet al je kracht gebruiken, maar er wel op rekenen dat de tafel maar een klein beetje zal verschuiven.”
Kwabena is zeker geen typische zwarte held die dapper tegen racisme strijdt. Je ziet hem ook koppig en dwars zijn eigen ruiten ingooien, egocentrisch zijn, anderen de les lezen. Salmon: „Kwabena heeft vele gebreken. Anders zou hij niet interessant zijn voor een comedy. Tegelijk is hij geen stereotypisch zwart personage. Dat was zo leuk aan het schrijven van deze serie: hoe zorgen we ervoor dat hij geen stereotype wordt?”
Als in het eerste seizoen een wit personage iets tegen een zwart personage zei, was dat altijd racistisch. In het tweede seizoen zeggen de witte personages ook wel eens iets gewoons. Is Salmon mild geworden? „In het eerste seizoen waren er dingen die ik nog even kwijt moest. In dit seizoen willen we meer het achterliggende, institutionele racisme van de tv-wereld laten zien. Iedereen heeft goede intenties. Maar als het systeem niet op verandering is gericht, loopt het ondanks die goede bedoelingen toch slecht af. Dan maakt het ook niet uit als een serie een zwarte producer krijgt.”
Geniet van de kleine overwinningen, zegt een meer gevestigde collega tegen Kwabena. Salmon: „Dat je überhaupt een serie mag maken is al een overwinning, los van je afkomst of gender. In het Verenigd Koninkrijk hebben we vierduizend productiehuizen die allemaal strijden om een plekje op de zenders.”
Salmon denkt dat hij met iets meer afstand naar Brits racisme kijkt omdat hij niet in het VK is opgegroeid: „Ik ben geboren in Londen, maar ik woonde van mijn vijfde tot mijn drieëntwintigste in Jamaica. Mijn eerste ervaring met racisme kwam vrij laat – we werden geweigerd in een bar. Zelfs op dat moment had ik nog niet door dat het om racisme ging. Ik dacht: die portier is gewoon een lul. Dat had je in Jamaica ook wel eens. Al die dingen ervoer ik voor het eerst, en ik dacht: wow, dat moet ik opschrijven.”
Bij een zwarte seriemaker gaat het niet alleen om zijn persoonlijke succes, zo krijgt Kwabena in de serie ingepeperd, hij is daarmee ook verantwoordelijk voor de mensen die na hem komen. Als hij faalt, faalt hij voor de hele gemeenschap. Hoe is dat bij Salmon? „Je moet wel de ruimte krijgen om te falen, maar ja, ons succes is ook belangrijk voor anderen. Als de film Black Panther geen succes was geweest, dan hadden we geen zwarte Spider-Man gehad en al die andere zwarte superhelden. Zodra er geld valt te verdienen aan zwart drama, is de industrie geïnteresseerd. Zo opent het succes van Dreaming Whilst Black ook de deuren voor zwarte Britse comedymakers.”
Een onbedoeld neveneffect van de BBC-serie: sinds Dreaming Whilst Black wordt uitgezonden, hoort Salmon nooit meer racistische opmerkingen op de werkvloer: „Ze denken natuurlijk als ik eraan kom: let op je woorden, anders gebruikt hij het in zijn serie.”
Dreaming Whilst Black. Van en met: Adjani Salmon. 6 afl van circa 26 min. Omroep Zwart, NPO Start.
Wat moet je deze week kijken? Tips en achtergronden over boeiende films, series en tv-programma’s