Internationaal Strafhof Het Internationaal Strafhof in den Haag onderzoekt deze week of de voormalige Filippijnse president Duterte terecht moet staan voor de drugsoorlog onder zijn regie. Nabestaanden hopen eindelijk hun recht te kunnen halen.
Aanhangers van de voormalige Filipijnse president Rodrigo Duterte demonstreren bij het Internationaal Strafhof in Den Haag, waar deze week wordt beoordeeld of er genoeg bewijs is om hem te berechten voor misdaden tegen de menselijkheid.
De voormalige Filippijnse president Rodrigo Duterte (80) verkoos deze week zijn Scheveningse cel boven de rechtszaal van het Internationaal Strafhof, waar hoorzittingen worden gehouden om te bepalen of er genoeg bewijs is om hem terecht te laten staan. Dit was een teleurstelling voor veel slachtoffers en nabestaanden van Dutertes omstreden oorlog tegen drugs. Graag hadden zij de oud-president in het beklaagdenbankje gezien.
Een van de nabestaanden is Sheera Escudero (29), een freelance journalist wier broer Ephraim in september 2017 door de politie dood werd ‘gevonden’ in een greppel ten noorden van Manila. In een Haags café laat ze een foto zien van het lijk van haar broer. Zijn handen en voeten waren met tape vastgeplakt. Ook het hoofd van de achttienjarige jongen, die al een vrouw en twee kinderen had, was geheel ingetapet. Hij had vroeger een tijdje drugs gebruikt en zou op de bewuste dag door een paar mannen zijn meegenomen.
„We hebben nooit een duidelijke verklaring van de politie gekregen”, zegt Escudero, die met steun van de christelijke organisatie Rise up for life and for rights naar Den Haag is gekomen. „En hoezeer we daar ook op hebben aangedrongen, ze hebben het nooit willen onderzoeken. Voor gewone Filippijnse mensen zoals wij blijft het moeilijk je recht te halen in ons land. Na bijna tien jaar hoop ik dat dit met een proces tegen Duterte alsnog gebeurt.”
Volgens het team van de aanklagers is het bewijs tegen Duterte overweldigend. Toch lichten zij er slechts enige tientallen gevallen uit waarin sprake was van moord of poging tot moord en waarbij Duterte direct betrokken was. Deels gaat het om mensen die werden gedood tijdens Dutertes langdurige burgemeesterschap van Davao, de hoofdstad van het eiland Mindanao, en deels om gevallen gedurende zijn presidentschap tot 2019. In dat jaar trok Duterte de Filippijnen terug uit het Strafhof.
Het hof oordeelde eerder dat de daden van Duterte tot 2019 wel degelijk onder zijn rechtsmacht vallen en hield daarom vast aan het arrestatiebevel van 2018. Zijn rivaal Ferdinand Marcos, die hem in 2022 als president opvolgde, leverde Duterte in maart 2025 uit aan het Strafhof. Nicholas Kaufman, Dutertes advocaat, sprak maandag op de hoorzitting van een „onconstitutionele ontvoering”. Zo zou Marcos eentegenstander hebben willen „neutraliseren”.
De Filippijnen kampten voor Dutertes aantreden als president in 2016 met een groot drugsprobleem. Volgens sommige analisten was het land veranderd in een narcostaat. In dat klimaat viel Dutertes belofte om drugshandelaren én gebruikers keihard aan te pakken op vruchtbare bodem. Voor zijn presidentschap had hij daarmee al naam gemaakt in Davao. De drugsoverlast was daar onder zijn bewind afgenomen.
Maar de manier waarop Duterte, een voormalige openbaar aanklager, te werk ging schokte velen in binnen- en buitenland. Volgens de aanklagers van het Strafhof richtte hij doodseskaders op, die hij instrueerde om verdachte drugshandelaren en gebruikers zonder vorm van proces te vermoorden. Duterte zorgde ervoor dat de moordenaars werden betaald en niet werden vervolgd. Ook de politie kon ongestraft drugsverdachten doden.
Als president zette hij de politie in het hele land in voor deze drugsoorlog, waarvoor ook obscure paramilitaire groepen werden ingeschakeld. Volgens officiële cijfers kwamen daarbij ruim 6.000 mensen om het leven, volgens burgerrechtengroeperingen ging het om 30.000 doden, onder wie veel minderjarigen.
Joel Butuyan, een Filippijnse advocaat van de slachtoffers, omschreef het maandag als een „orgie van geweld”. „Het virus van de straffeloosheid dat hij [Duterte] verspreidde, groeide uit tot een kankergezwel dat miljoenen mensen op de Filippijnen raakte.” Nog altijd leven velen in angst, ook omdat de kinderen van Duterte op invloedrijke posities zitten. Dochter Sara is vicepresident en wil in 2028 een gooi doen naar het presidentschap. Ook onder Marcos gaat de campagne door en vallen er nog regelmatig doden, zij het minder dan vroeger.
De aanklagers wezen erop dat Duterte nooit een geheim heeft gemaakt van zijn moorddadige aanpak. Hij was er zelfs trots op en zei persoonlijk mensen te hebben gedood. „In Davao deed ik het vroeger zelf, om de jongens (van de politie) te laten zien: als ik het kan doen, kunnen jullie het ook”, zei hij eind 2016.
Dutertes advocaat Kaufman deed zulke uitspraken van zijn cliënt af als retoriek die niet letterlijk moesten worden genomen. Duterte presenteerde zich volgens hem graag als de stoere man van het volk die het drugsprobleem van de Filippijnen wel even zou oplossen. In werkelijkheid zou Duterte de politie slechts geweld hebben laten gebruiken om zichzelf te verdedigen. Veel Filippino’s waardeerden zijn aanpak, stelde Kaufman.
Ook voor het Strafhof zelf staat in deze zaak veel op het spel. De Filippijnse oud-president is tot dusverre de belangrijkste voormalige leider die in Den Haag kan worden berecht. Hij is ook de eerste Aziaat. Daarmee zou het Hof kritiek kunnen ondervangen dat het zich vooral op Afrika richt. Inmiddels lopen er overigens ook arrestatiebevelen tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en oud-minister van Defensie Yoav Gallant op verdenking van oorlogsmisdaden in de Gazastrook. Maar de kans dat zij worden uitgeleverd is klein.
De Verenigde Staten, net als Israël overigens geen partij bij het Strafhof, hebben inmiddels onder meer wegens deze arrestatiebevelen sancties afgekondigd tegen elf medewerkers. Pijnlijk voor het Hof is bovendien dat hoofdaanklager Karim Khan, de architect van de arrestatiebevelen, al bijna een jaar op non-actief staat in afwachting van de uitkomst van een onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag van zijn kant jegens medewerkers.