Als eeuwenoud instituut heeft de Britse monarchie meerdere stormen doorstaan, maar niet eerder in de recente geschiedenis is een vooraanstaand lid van het koningshuis gearresteerd. De aanhouding van prins Andrew markeert een crisis van een andere orde, waar de royals volgens kenners moeilijker uit komen.
Dat Andrew onderwerp van een strafrechtelijk onderzoek werd, kwam voor velen als een verrassing. "Het is een hallucinant beeld: politieagenten die het domein van een prominent lid van de koninklijke familie binnenvallen en hem arresteren", zegt koningshuisdeskundige Wim Dehandschutter tegen NU.nl. "Het is al sinds 2010 bekend dat Andrew een band met zedendelinquent Jeffrey Epstein had. Niet veel later werd de voormalige prins beschuldigd van seksueel misbruik van een minderjarige. Omdat jarenlang niet was ingegrepen, rekende vrijwel niemand op deze wending."
Inmiddels overheerst bij de overgrote meerderheid van de Britten vooral een gevoel van opluchting. "Ze hebben het gevoel dat het recht ein-de-lijk zegeviert, nadat er jarenlang vol ongeloof is gekeken naar de schijnbare onschendbaarheid van Andrew", zegt Dehandschutter. "Dat de politie hem nota bene op zijn 66e verjaardag heeft gearresteerd, wordt door velen gezien als de onvermijdelijke climax van een jarenlang schandaal."
Recente peilingen toonden aan dat een overweldigende meerderheid van de Britten al een negatief beeld van Andrew had. Dat sentiment lijkt alleen maar te zijn versterkt. Ondertussen doen koning Charles en de rest van de koninklijke familie er alles aan om afstand te nemen van Andrew. In de korte verklaring hieronder liet de Britse koning weten "met de grootste zorgen" kennis te hebben genomen van de arrestatie van zijn broer en benadrukte hij dat "het recht zijn loop moet hebben".
Toch klinkt er ook kritiek. Veel Britten vinden dat het koningshuis veel eerder en duidelijker afstand van Andrew had moeten nemen. Hij verloor vorig jaar al zijn officiële titels en moest de Royal Lodge in Windsor verlaten, maar volgens critici kwam dat allemaal rijkelijk laat. "Vanuit dat perspectief is de reactie van Charles het minimale wat hij kon doen", zegt koningshuisverslaggever Karlijn Hoftijzer.
Wat volgens Hoftijzer extra wringt, is dat Andrew nog steeds achtste in de lijn voor de Britse troon is. "Dat is natuurlijk heel krom: hij is geen prins meer, maar nog wel een mogelijke troonopvolger. Het zou netjes zijn als hij dat niet langer zou zijn." Om dat voor elkaar te krijgen, moeten alle veertien landen waarvan Charles staatshoofd is ermee akkoord gaan om hem van de lijst te halen. Australië was maandag het eerste land dat instemde met het schrappen van Andrew uit de lijn van de troonopvolging. Dinsdag volgde Nieuw-Zeeland.
De Britse monarchie bestaat al meer dan duizend jaar en heeft verschillende crises overleefd. Zo leidde de troonsafstand van Edward VIII in 1936 tot een schokgolf. Ook kreeg het koningshuis zware kritiek na de koele eerste reactie van Elizabeth II op de dood van haar voormalige schoondochter Diana. Het kostte jaren om het vertrouwen van het publiek te herstellen.
Volgens Dehandschutter is de arrestatie van Andrew van een totaal andere orde. "Dat heeft te maken met de tijd waarin we leven. Het volk is tegenwoordig veel kritischer op een instituut waarin macht en status erfelijk worden doorgegeven. Bovendien is de jongere generatie de voeling met het koningshuis aan het verliezen. Dat maakt het voor de Britse royals veel moeilijker om deze keer uit de crisis te komen."
Het kernprobleem is dat een monarchie tegelijk een instituut én een familie is, zeggen de experts. Andrew mag dan zijn officiële rol hebben verloren, hij blijft de broer van de koning. In de publieke perceptie is dat onderscheid nauwelijks te maken. "Alles wat hij doet, straalt af op de kroon. Mensen maken geen onderscheid tussen het instituut en de familie", zegt Dehandschutter. "En dat vormt een enorm risico voor het voortbestaan van de monarchie."
Tegelijkertijd is er hoop gevestigd op de volgende generatie. "William en Catherine genieten een hoge populariteit en worden gezien als het toekomstige gezicht van een gemoderniseerde monarchie", zegt Dehandschutter. "Dus in zekere zin oogt de toekomst wel mooi."
Of het koningshuis deze crisis te boven komt, hangt volgens Hoftijzer, af van wat er nog aan het licht komt. "Het Verenigd Koninkrijk en de monarchie zijn met elkaar verweven, maar de mensen willen weten hoe Andrew zo lang zijn gang heeft kunnen gaan. Als blijkt dat Charles of Elizabeth van zijn wangedrag op de hoogte was, dan zal dat een groot probleem zijn."
Het motto van het Britse koningshuis, Never complain, never explain (nooit klagen, nooit verantwoorden), is nu niet langer vol te houden, stelt Hoftijzer. "De roep om transparantie en verantwoording wordt luider. Uiteindelijk bestaat de monarchie bij de gratie van het volk. Die steun is niet langer vanzelfsprekend."
Source: Nu.nl algemeen