Het is een veeleisende bijbaan tegen een kleine vergoeding. Toch zullen er op 18 maart weer ruim achtduizend nieuwe gemeenteraadsleden gekozen worden. Wat maakt iemand tot een goede lokale politicus, en hoe houd je het werk draaglijk?
is regioverslaggever van de Volkskrant in Noord-Nederland.
Rinze Visser moest je niet vragen hoeveel uur per week hij besteedde aan het gemeenteraadslidmaatschap. ‘Je vraagt toch ook niet hoeveel tijd je kwijt bent met eten en drinken?’, antwoordde het NCPN-raadslid eens, desgevraagd door adviesbureau Invior.
Afgelopen najaar kondigde het langstzittende gemeenteraadslid van Nederland wegens gezondheidsredenen zijn vertrek aan uit de lokale politiek van de gemeente De Fryske Marren, na 55 jaar trouwe dienst. Maar zo plichtsgetrouw als de 87-jarige communist was, zijn raadsleden steeds minder.
Het verloop onder lokale politici is groot. En in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart hadden veel lokale partijen moeite genoeg kandidaten te vinden. Sommigen slaagden daar zelfs niet in.
Hoewel het raadslidmaatschap vanwege de overheveling van taken naar gemeenten belangrijker is geworden, krijgen de schaduwzijden van het werk vaker de aandacht.
Ten eerste de tijdsbelasting. Het raadslidmaatschap is een bijbaan, maar geen kleinigheid. Uit onderzoek blijkt dat lokale politici er gemiddeld zo’n twintig uur per week aan kwijt zijn, en dat dus naast hun reguliere werk. Het merendeel is dan ook maar matig tevreden over de werkdruk en de balans tussen werk en privé.
Voor het geld hoef je het ook niet te doen. De beloning hangt af van het aantal inwoners van de gemeente, en loopt van 1.240 euro tot 3.039 euro bruto per maand (in 2025). Niet voor niets geven raadsleden de financiële vergoeding een krappe voldoende, blijkt uit de jongste Basismonitor Politieke Ambtsdragers: een 5,7. Tel daarbij op de agressie waar 40 procent van de raadsleden mee te maken heeft gehad, en het is een klein wonder dat ze hun werk gemiddeld beoordelen met een 7,3.
‘Het is de mooiste hondenbaan die er is’, zegt Abdullah Uysal. De fractievoorzitter van GroenLinks in Dordrecht is voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden en lijsttrekker voor GroenLinks-PvdA bij de komende raadsverkiezingen. ‘Het is een voorrecht dat je kunt bijdragen aan de ontwikkeling van je eigen stad’, vindt hij.
‘Je hebt echt intrinsieke motivatie nodig om op de been te blijven’, zegt Sarah Reitema. Zij begon in 2022 als gemeenteraadslid voor de PvdA in Rotterdam met als doel om, in haar eigen woorden, ‘de schuldenindustrie kapot te maken’. ‘Het is toch bizar dat dit in Nederland een verdienmodel is?’ Ze richtte daarom zelf een meldpunt en belangenvereniging voor mensen onder bewind op. Mede daarvoor werd ze in 2024 verkozen tot Rotterdams raadslid van het jaar.
Ook Uysal werd politiek actief uit idealisme en om ‘dingen voor elkaar te krijgen’. ‘Maar je komt er al gauw achter dat dit niet zo eenvoudig is.’ Dat kan leiden tot teleurstelling. Doe daarom aan verwachtingsmanagement, adviseert Uysal. ‘Het kan ook heel waardevol zijn om als volksvertegenwoordiger een groep een stem te geven die anders niet of te weinig wordt gehoord.’
Sarah Reitema’s motto: politiek is te belangrijk om aan anderen over te laten. Toch moest ze er wel twee keer over nadenken om richting de komende raadsverkiezingen de lijst te gaan trekken. ‘Je moet haast wel gek zijn.’
Twintig uur per week? ‘Was het maar zo’, zegt ze. Zelf komt ze met haar gewone werk erbij regelmatig tot tachtig. ‘Politiek gaat altijd door en je staat 24/7 aan, ook in het weekend en in vakanties. Ik zeg vaak: ik heb twee banen.’
Calculeer in, adviseert ze daarom, dat politiek ten koste gaat van andere zaken. ‘Ergens moet je op inleveren.’ Slapen, sporten, gezond eten en haar familie wil ze ontzien. ‘Dus zie ik mijn vrienden minder. Een groot offer, maar anders is het niet te doen.’
Een goed raadslid bewijst zichzelf daarom een dienst door te focussen, zegt Reitema. Ze richt zich heel bewust op de schuldenproblematiek en de veiligheid van vrouwen. ‘Dat betekent dus dat ik me niet bezig hou met, zeg, onderwijs – hoe belangrijk dat ook is.’
Pick your battles en kill your darlings, adviseert ook Uysal. ‘Kies speerpunten. Of, beter nog: eentje. Daar kun je je dan echt in vastbijten.’ Beperk je voor al het overige tot de hoofdlijnen – zeker voor kleine fracties eerder noodzaak dan luxe.
Want ondertussen worden dossiers complexer, de bedragen die de raad geacht wordt te controleren groter en de beleidsnotities taaier. Abdullah Uysal werd door schade en schande wijs. ‘Eerst las ik ook alles. Maar als er vijftig punten op een agenda staan, verzuip je daarin.’ Zijn tip: zoek liever de mensen op over wie het gaat. ‘Daar leer je vaak veel meer dan van wat in die stukken staat.’
Reitema noemt de notities ‘watermeloenen’: groen van buiten, maar rood van binnen. ‘Daar haal je niet uit hoe het er echt voorstaat met bijvoorbeeld armoede in de stad.’
Die stukken lezen hoort er bij. ‘Maar besteed er niet al te veel tijd aan’, luidt haar advies. ‘Ga de stad in, praat met mensen.’ Tegelijkertijd blijkt helaas uit onderzoek dat raadsleden vinden dat ze juist voor die rol te weinig tijd hebben, weet ook zij.
Toch is het belangrijk om politiek persoonlijk te maken, zegt Reitema. Zelf ging ze bijvoorbeeld met een moeder met thuiszittende kinderen mee naar een gesprek met een ambtenaar. Die ombudsrol is tijdrovend en levert niet altijd wat op. Toch koestert ze succesjes. ‘Rotterdammers die zeggen: ik voel me door jou gehoord en gesteund, daar doe ik het voor.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant