De recente opmars van Oekraïne in de regio Donetsk is mede te danken aan een grootschalige blokkade van de Russische toegang de satellietdienst Starlink. Wat maakt het satellietinternet zo belangrijk aan het front?
is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft over sterrenkunde, natuurkunde en ruimtevaart.
Het Oekraïense leger heeft de afgelopen weken zo’n 400 vierkante kilometer terreinwinst geboekt in de Oost-Oekraïense provincie Donetsk. Dat bevestigde de Oekraïense bevelhebber Oleksandr Syrsky maandag.
Aan het front was vooral Rusland de afgelopen tijd in het offensief met terreinwinst. Nu heeft Oekraïne een klein deel terug veroverd. Een hoofdrol is daarbij weggelegd voor het besluit van ruimtevaartbedrijf SpaceX, van Elon Musk, om de toegang tot Starlink-satellieten voor Rusland onmogelijk te maken, concludeerde de Amerikaanse denktank ISW vorige week.
De satellieten van het bedrijf, die in een zwerm van duizenden exemplaren in een baan rond de aarde cirkelen, maken internetverbindingen mogelijk in gebieden waar reguliere toegang onmogelijk is, zoals aan het front in Oekraïne.
Dat Russische legereenheden niet langer beschikken over internettoegang, heeft ervoor gezorgd dat het land aan het front verzwakt is. Internet is er van belang voor communicatie tussen legeronderdelen en voor de besturing van drones.
‘Ik denk dat Rusland de helft van zijn aanvalscapaciteit verloren is’, stelde een Oekraïense dronebestuurder vorige week tegen de BBC. ‘Dat laten de cijfers zien: minder aanvallen, minder vijandelijke drones, minder van alles.’
Dat betekent niet dat de aanvallen gestopt zijn. Alleen al in de nacht van zaterdag op zondag vuurde Rusland bij een grote aanval 297 drones en vijftig raketten af op Oekraïne, zo meldt Reuters.
Op het eerste gezicht is het opmerkelijk dat de beslissing om de Russische toegang tot Starlink te beëindigen zoveel invloed heeft. Officieel had het land immers nooit de beschikking over het systeem. Amerikaanse sancties verbieden het bedrijf simpelweg om de terminals die nodig zijn om verbinding te maken met de satellieten te verkopen aan Rusland.
Het land wist via een omweg alsnog aan toegang te komen, zo was al langer bekend. Rusland smokkelde duizenden terminals het land in via tussenpersonen en via de zwarte markt in midden-Azië. Al in 2024 klaagden Oekraïense soldaten dat de snelheid van het internet aan het front afnam, doordat Russische eenheden gebruik begonnen te maken van de dienst.
Hoewel de terminals honderden euro’s kosten, schroomde Rusland niet om deze te bevestigen aan bijvoorbeeld kamikazedrones, zodat de bestuurders konden beschikken over realtime videoverbindingen om de drones effectiever naar hun doel te sturen. Kenners vermoeden dat bij Russische droneaanvallen op passagierstreinen gebruik is gemaakt van die strategie.
Het bleek lastig om de Russische eenheden allemaal af te sluiten. Aan het front is niet zomaar te zien welke terminal van Rusland is en welke van Oekraïne. Daarop besloot het bedrijf de zaak om te draaien: de toegang boven het land ging begin deze maand uit. Alleen terminals die op een witte lijst staan, zoals die van het Oekraïense leger, kregen toegang.
Hoe groot de invloed van Starlink aan het front is, bleek al eerder in de oorlog. Zo besloot Elon Musk eind 2022 eigenhandig om juist het Oekraïense leger af te sluiten. Hij maakte zich destijds zorgen dat de oorlog kon leiden tot een nucleair conflict, zo tekende journalist Walter Isaacson in 2024 op in zijn biografie van de techmiljardair.
Tegen The New Yorker haalde een Oekraïense soldaat in 2023 herinneringen op aan dat moment. ‘We waren erg dicht bij de frontlinie. We staken die grens over en plots hield Starlink ermee op’, zei hij.
‘De communicatie lag plat, onze troepen raakten geïsoleerd. Tijdens een offensief hebben commandanten een continue stroom informatie nodig van hun bataljons. Die commandanten moesten nu het slagveld oprijden om binnen het bereik van de radio’s te blijve. Daarmee brachten ze zichzelf in gevaar. Het was chaos.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant