Geboorteakte Het ministerie van Justitie en Veiligheid werkt aan een goedkopere, algemene regeling voor naamswijzigingen. Drie mensen met een nieuwe achternaam vertellen over hun ervaringen: „Een kind met de familienaam van een moeder kan voor bastaard worden aangezien.”
Het nieuwe stadskantoor van Utrecht.
Neem ik straks de achternaam van mijn verloofde aan? Door haar aanstaande huwelijk, komende zomer, werd Oumaima el Fellah zich opeens extra bewust van haar familienaam. Binnen de islam is het gebruikelijk dat vrouwen hun vaders achternaam (blijven) dragen, ook na het trouwen. Maar door omstandigheden had de 31-jarige ggz-gedragsdeskundige de familienaam van haar moeder gekregen, vertelt ze in de bibliotheek van Almere. Die naam deelt ze vanwege de gevoeligheid liever niet in de krant.
Omdat ze haar islamitische cultuur belangrijk vindt, besloot ze een verzoek in te dienen voor een naamswijziging. Ze moest een motivatiebrief schrijven en 835 euro betalen, waarna screeningsautoriteit Justis toestemming gaf. Het duurde al met al een jaar. Inmiddels heet ze net als haar vader El Fellah.
Oumaima el Fellah (haar oude achternaam wil ze niet in de krant).
Met een nieuwe, goedkopere, algemene regeling wil het ministerie van Justitie en Veiligheid een einde maken aan het tijdrovende proces, en voorkomen dat ”we steeds voor afzonderlijke groepen een afweging moeten maken of naamswijziging eenvoudiger of gratis moet worden”. Het wijzigen van de naam moet wel „kostendekkend” blijven, stelt het ministerie. Door de eis van een motivatiebrief te schrappen, dalen de kosten van het proces „aanzienlijk”. Betrokkenen kunnen tot begin april op het wetsvoorstel reageren. Daarna neemt de beoogde staatssecretaris van Justitie en Veiligheid Claudia van Bruggen (D66) een besluit over de voortgang.
Het wijzigen van een voor- of achternaam kan ingewikkeld, spannend, en emotioneel zijn. Bovendien lopen aanvragers het risico op een afwijzing. Justis kreeg vorig jaar 4.373 verzoeken voor het wijzigen van een achternaam en honoreerde 2.975 aanvragen. De hoeveelheid neemt toe: een jaar eerder ging het om 3.888 verzoeken, in 2023 om 3.448. Verzoeken worden voornamelijk afgewezen omdat vereiste documenten, zoals een instemmingsverklaring van een ouder, ontbreken. Mensen kunnen ook hun voornaam wijzigen; dat kost doorgaans 1.000 euro. Over die verzoeken buigt een rechter zich meestal.
Ilse Reuser (26) kreeg recentelijk te horen dat de koning zijn handtekening onder haar verzoek heeft gezet, de laatste processtap, vertelt ze in een bar in Utrecht. De docent Engels verbrak tien jaar geleden het contact met haar „opvliegende, ongeïnteresseerde” vader. Omdat ze evenmin contact heeft met de familie van vaderskant, familienaam Vreeken, wilde ze de achternaam van haar moeder. Dat besloot ze vorig jaar mei.
Ilse Reuser, voorheen Ilse Vreeken.
Bij het optikken van de motivatiebrief, die ze een paar keer herschreef, voelde ze „heel erge prestatiedruk”. Ook omdat ze het geld niet zou terugkrijgen bij een eventuele afwijzing. Ze dacht: is mijn reden goed genoeg? „Ben ik aan het overdrijven? Het is zo lang geleden.” Dat haar vader om toestemming werd gevraagd, „vind ik het belachelijkste en domste van alles”, zegt ze. De verklaring van Reuser woog weliswaar zwaarder dan haar vaders stem, toch kampte ze een paar weken met stress: „Is hij boos, verdrietig, vindt hij het prima?” Hij gaf toestemming, een uitleg kreeg Reuser niet. Hoewel ze van de achternaam af wilde, voelde zijn instemming ook pijnlijk: „Mijn gevoel dat hij weinig om me geeft, lijkt te kloppen.”
Omdat Reusers drie broers en zussen mogelijk ook een naamswijziging willen, spaarde haar alleenstaande moeder járenlang. In totaal zo’n 3.300 euro. Dat is exclusief de kosten voor nieuwe paspoorten en rijbewijzen.
Toen Bjørn Aris, inmiddels Bjørn Aris van Gunsteren (61), zich vorig jaar oktober aan een loket van het Haagse stadshuis meldde om papieren met zijn nieuwe achternaam aan te vragen (de toestemming had hij inmiddels binnen), werden zijn ‘oude’ identiteitskaarten per direct ongeldig en – standaardprocedure – in beslag genomen. Gelukkig reisde hij per fiets in plaats van met de auto. Tot hij vijf werkdagen later de papieren kreeg met zijn nieuwe naam erop, voelde hij zich stateloos. Het was toen ongeveer een jaar sinds hij de aanvraag in gang had gezet.
Bjørn Aris van Gunsteren.
De expert in Japanse zwaardkunst, „geboren en getogen in Wassenaar”, vertelde zijn kinderen eens dat hij zijn „savoir-vivre” dankt aan familie van moederskant: „Zij runden ooit de grootste Rijnvaartrederij van Europa.” Waarom dragen wij die naam dan niet, vroeg zijn negentienjarige zoon, die filosofie studeert.
Het „helende” effect van zijn nieuwe, dubbele achternaam blijkt „fijner en nog dieper” dan hij voorzag. Het is een soort eerbetoon aan zijn moeder, die vroeg overleed. Een manier om de „waarderende rol die moeder speelde, te materialiseren”.
Dat het gehele proces door de toetsing van de aanvraag een jaar duurde, vindt Aris van Gunsteren „heel goed”. Ook voor indieners zelf. Het is écht wel een beslissing. Zoiets moet niet even „quick and dirty” gebeuren, zegt hij. Een naamswijziging moet niet „frivool” worden. Dat het kabinet de procedures wil vergemakkelijken, voelt voor hem wat „kort door de bocht”. De hoge kosten van de aanvraag vond hij van ondergeschikt belang.
Oumaima el Fellah zit nog middenin de administratieve rompslomp. De stappen die ze moet zetten sinds de toestemming, vindt ze ingewikkelder dan de aanvraag zelf: „Het is echt gezeik om overal mijn naam te veranderen.”
Ook moet de Marokkaanse met haar geboorteakte – een „boekwerk” – naar het Marokkaanse consulaat om zich daar te laten inschrijven. Een achternaam ligt in het Noord-Afrikaanse land extra gevoelig, aldus El Fellah. Een kind met de familienaam van een moeder kan voor bastaard worden aangezien. El Fellahs ouders zijn getrouwd, maar toch ervoer ze die spanning. Bijvoorbeeld toen ze als tiener eens haar paspoort aan een nichtje toonde, die verbaasd reageerde op haar achternaam. „Laat dat maar niet zien aan anderen”, zei haar vader indertijd.
El Fellah en haar oudere broer, die het traject jaren geleden startte, hoeven niet meer geheimzinnig te doen. Haar jongere broer draagt nog moeders achternaam. „Het boeit hem niet zoveel”, vertelt ze. Doe het ook gewoon, denkt El Fellah. „Nu lijkt het net alsof hij onze half- of stiefbroer is.”