De Verenigde Staten bouwen een grote troepenmacht op in het Midden-Oosten, met als doel een militaire confrontatie met Iran. Trump zei donderdag dat hij binnen tien dagen een beslissing zou nemen over militaire actie. We bellen met correspondent Jenne Jan Holtland in Jordanië.
is cultuurverslaggever bij de Volkskrant.
Er zijn speculaties dat Trump met de militaire actie tegen Iran zou wachten tot de Olympische Spelen voorbij zijn. Vandaag is de laatste dag. Loopt de spanning op?
‘In de hele regio is de nervositeit groot. De laatste keer dat Amerika zoveel materieel naar het Midden-Oosten stuurde was in 2003, rond de invasie van Irak. Mensen zijn niet alleen bang voor langdurige luchtaanvallen op Iran, maar misschien nog wel meer voor Irans reactie daarop.’
Ook in Jordanië?
‘Ja, ze zijn hier niet vergeten hoe het er afgelopen juni uitzag, toen Israël luchtaanvallen uitvoerde op Iraanse militaire doelen, waarna Iran raketten richting Israël stuurde. Een deel daarvan werd in Jordanië uit de lucht geschoten, waarbij weleens brokstukken naar beneden vielen – ik zag dat hier vanaf mijn balkon gebeuren – en mensen gewond raakten. Niemand zit te wachten op oorlog. Het enige land in de regio dat voorstander lijkt van een militaire klap, is Israël. Dat land wil erg graag van het Iraanse regime af en bovendien is het in Israël een verkiezingsjaar. De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft politiek belang bij zo’n aanval.’
Net als Donald Trump. In de VS vinden in november tussentijdse verkiezingen plaats.
‘Alleen is het volstrekt onduidelijk wat Trump nu precies beoogt met deze dreigementen. Toen in januari in Iran de protesten uitbraken, beloofde hij de bevolking steun en leek het erop dat hij uit was op een regime change. Inmiddels heeft hij gezegd dat hij een soort van beperkte aanval overweegt. Maar waarop dan precies? Dat weet niemand.
‘Het lastige met Trump is dat hij heel veel verschillende dingen roept. Hij heeft gezegd dat het goed zou zijn als de leiding weg is, maar hij heeft ook gesuggereerd dat het goed zou zijn als er een nucleaire deal zou worden gesloten, én hij heeft gezegd dat hij af wil van de ballistische raketten, waarvan Iran er veel heeft en die een enorm bereik hebben. Het lijkt er sterk op dat Trump zolang talmt omdat hij zich afvraagt wat een haalbaar doel zou zijn. Zijn adviseurs weten ook dat het in de geschiedenis nog nooit gelukt is om regime change te bewerkstelligen met luchtaanvallen.’
Het vliegdekschip dat onderweg is naar het Midden-Oosten, werd ook ingezet bij de ontvoering van Nicolás Maduro in Venezuela.
‘Maar ook bij Maduro kun je je afvragen of echt sprake is geweest van regime change. Ze hebben natuurlijk op vrij spectaculaire wijze de president weggehaald maar de rest van dat regime is gewoon gebleven. Stel, je weet de opperste leider in Iran uit te schakelen, wie garandeert dan dat je er niet een nog radicaler type voor terugkrijgt?
‘De revolutionaire garde van Iran zou ook het doelwit van deze operatie kunnen zijn. Die Iraanse elitetroepen, die recent door de Europese Unie ook op de terreurlijst zijn gezet, vormen niet alleen een bedreiging voor de regio maar gingen in januari ook voorop bij het neermaaien van die demonstranten.’
Waar is de nervositeit in de regio het grootst? In Libanon kwamen zaterdag na een Israëlische aanval acht Hezbollah-leden om het leven.
‘Van de landen die collateral damage zouden kunnen oplopen bij een gewapende confrontatie tussen de VS en Iran, is Libanon er absoluut één. De Libanezen lopen het gevaar dat ze tussen deze twee grootmachten gemangeld gaan worden, want in Libanon heeft zowel Iran als de VS eigen belangen. De Libanese regering is pro-Amerikaans, Hezbollah is pro-Iran. En ze grenzen aan Israël, dat bij een Amerikaanse aanval ook opnieuw de oorlog met Hezbollah zou kunnen intensiveren. Iets vergelijkbaars geldt voor Irak, waar pro-Iraanse milities zitten maar waar de Amerikanen ook militaire bases hebben.
‘Maar ook andere landen maken zich zorgen. Iran heeft gezegd dat het, als het door de Amerikanen wordt aangevallen, Amerikaanse doelen in de regio zal bestoken. Hier in Jordanië hebben de Amerikanen luchtbases en die hebben ze ook in Qatar, in Koeweit, in Bahrein en in Saoedi-Arabië. Dat zijn allemaal landen waar ze heel nerveus zijn over hoe de Iraniërs kunnen terugslaan als Amerika de aanval opent. Als het tot een aanval komt, dan liggen Qatar en Bahrein als doelwitten het meest voor de hand, omdat ze zo dichtbij Iran liggen en omdat de kans op een verdere escalatie dan te beperken valt.
‘Veel van die Golfstaten willen graag dat het Iraanse regime op termijn verdwijnt; maar niet op deze manier. Ze zijn bang voor de impact die een aanval op hen heeft, bijvoorbeeld economisch, maar ook omdat ze te maken kunnen krijgen met grote vluchtelingenstromen. Iran is een complex land met veel minderheden. Stel dat je de leiding weghaalt, wat dan? De Golfstaten zijn bang voor een burgeroorlog, met groepen die tegenover elkaar staan.’
Zoals in Syrië.
‘Exact. Dat Syrië-scenario is voor Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en een hoop andere landen in de regio een nachtmerrie. Dat willen ze absoluut niet.’
Merk je in het dagelijks leven iets van de nervositeit?
‘Hier in Amman niet. De mensen zijn meer bezig met de ramadan, die deze week is begonnen. In de vroege ochtend worden we wakker gemaakt door trommelaars die door de straten gaan om mensen te laten weten dat ze moeten ontbijten; vooralsnog is dat de enige onrust hier.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant