Speciaal onderwijs Het aantal kinderen dat extra hulp nodig heeft in het onderwijs neemt toe in Engeland. De kosten stijgen hard. Het is een lastig onderwerp voor regeringspartij Labour en premier Starmer. Maandag presenteert Labour, na maandenlang wachten, de plannen.
Kinderen en volwassenen demonstreren bij een bijeenkomst over speciaal onderwijs in Londen, september 2025
Elke dag een half uurtje één-op-één begeleiding en ’s middags wat tijd voor ontspanning in een speciaal rustgevend klaslokaal. Caprice Brydon laat op haar telefoon de applicatie zien van de school van haar jongste zoon Cairon (tien jaar). Er staat in wat hij nodig zou hebben om goed mee te komen op school.
Vorig schooljaar kreeg Cairon die extra aandacht wel, maar het geld daarvoor kwam uit een eenmalig potje, er is nu geen budget meer voor. „Ik merkte echt vooruitgang in die tijd. Maar ja, uiteindelijk komt alles neer op geld en de school kan de salarissen voor de extra leerkrachten niet meer betalen”, vertelt Brydon.
Cairon heeft autisme en Brydon maakt zich zorgen of hij volgend schooljaar naar een gewone middelbare school zou kunnen. „Hij is best wel anders en zou een gemakkelijk doelwit voor pestkoppen zijn.” Ze heeft met Cairon een afspraak bij een onderwijspsycholoog gehad, dat is nodig om een officieel hulpplan voor hem te krijgen. Maar die afspraak was in december, en ze heeft niets meer van de psycholoog gehoord.
Op een doordeweekse ochtend in een buurthuis van Croydon, een stadsdeel in het zuiden van de Britse hoofdstad Londen, komen moeders bij elkaar om te praten over hun kinderen. Caprice Brydon is één van hen. „Het is fijn om ervaringen met elkaar te kunnen delen.” Op een tafel bij het raam staan een grote koffiekan en een waterkoker voor thee. You’re never Alone, heet de vrijwilligersorganisatie die de bijeenkomsten elke week organiseert, speciaal voor ouders met kinderen met special needs.
Het systeem rond speciaal onderwijs en extra ondersteuning voor kinderen op ‘gewone’ scholen is vastgelopen in Engeland. Ouders of verzorgers kunnen een speciaal zorgplan voor hun kinderen aanvragen, een Education, Health and Care Plan (EHCP), maar verdwalen in de bureaucreatie daaromheen. De wachttijd voor zo’n EHCP is officieel hooguit twintig weken, maar minder dan de helft van de leerlingen krijgt binnen die tijd antwoord op de aanvraag. In sommige gemeenten krijgt zelfs maar 3 of 4 procent op tijd antwoord.
Door de stijging van het aantal kinderen dat extra hulp nodig heeft, zijn de kosten voor speciaal onderwijs de afgelopen tien jaar sterk gestegen. Die kosten zijn jaarlijks ongeveer 12 miljard pond (13,8 miljard euro). Als het systeem niet verandert, zou dat bedrag elk jaar met 3 miljard pond toenemen. Kinderen die met autisme zijn gediagnosticeerd maken het grootste aandeel van de stijging uit. Deels ligt de oorzaak bij een grotere bekendheid van stoornissen zoals autisme en ADHD, deels bij lagere drempels om een diagnose vast te stellen.
Gemeenten zijn in Engeland verantwoordelijk voor het speciaal onderwijs, maar kunnen de groeiende behoefte aan hulp niet financieren. De extra kosten mogen ze buiten hun begroting houden en komen voor rekening van de landelijke regering. Dat bedrag zal volgens schattingen in maart 2027 opgelopen zijn tot 8 miljard pond en daarmee vormt het speciaal onderwijs een serieus probleem voor het Labour-kabinet. Hun onderwijsministers hebben al maandenlang hervormingen in voorbereiding, waarbij ze de hulp aan kinderen in nieuwe categorieën willen indelen. Die plannen kwamen steeds niet naar buiten vanwege de grote gevoeligheid ervan, maar deze maandag is het zo ver.
Niemand heeft nog vertrouwen in het huidige systeem, zegt Jo Van Herwegen. Ze is hoogleraar ontwikkelingspsychologie aan de Universiteit van Londen en volgt de discussie over het speciaal onderwijs van dichtbij. „Gemeenten voelen zich onder druk staan door geldgebrek, scholen en docenten willen hun leerlingen beter kunnen helpen, psychologen lopen over door alle aanvragen en veel ouders zijn gefrustreerd en moeten lang wachten.”
Door het tekort aan budget wijzen ambtenaren verzoeken van ouders voor een zorgplan vaak in eerste instantie af, vertelt Van Herwegen. „Zo van: als ze het echt nodig hebben, komen ze wel terug.” Hierdoor steeg het aantal zaken bij een tribunaal over het speciaal onderwijs en de zorgplannen de afgelopen jaren explosief. Ouders die naar dat tribunaal stappen, krijgen in 99 procent van de gevallen gelijk. Het geld dat al die zaken kost, kan beter rechtstreeks naar de kinderen die het nodig hebben gaan, zeggen ouders en deskundigen.
De zorgplannen – de EHCP’s – die zo belangrijk zijn om ondersteuning te krijgen, zijn een juridisch document. Die legalistische inslag is kenmerkend voor de Engelse cultuur, zegt Van Herwegen. „Het gaat erg over de vraag waar een kind recht op heeft, in plaats van de vraag waar hij of zij behoefte aan heeft.” Anders dan bijvoorbeeld in Schotland, waar de vraag meer is hoe kinderen onderdeel kunnen uitmaken van de samenleving als geheel en inclusiviteit belangrijker is. In Engeland schakelen ouders vaak advocaten in om de juiste hulp voor hun kind te regelen.
Er is veel spanning ontstaan over de geplande hervormingen van Labour, omdat er sprake van was dat de regering de EHCP’s helemaal zou afschaffen. Van Herwegen: „Ouders zijn bang dat de wettelijke bescherming van de hulp voor hun kind worden afgenomen.” Juist omdat het systeem nu niet goed werkt, hechten ze extra waarde aan de juridische status van het zorgplan. Ouders hebben zich in allerlei campagnegroepen verenigd om de rechten van hun kinderen te beschermen.
Bij de koffie-ochtend in Croydon weet iedereen hoe moeilijk het kan zijn om een EHCP te krijgen. Soms gaat het wel goed – per ongeluk bijna. Amy Ross vertelt hoe haar zoon Nathan, hij is zeven jaar en heeft autisme, automatisch een EHCP kreeg omdat hij op school naar een speciale klas mocht. Dat is een klas tussen ‘gewoon’ onderwijs en speciaal onderwijs in, met een verhouding van drie leraren op zes leerlingen. „Wij hebben veel geluk gehad, ik heb er niet voor hoeven vechten zoals de meeste mensen.” In aanloop naar Nathans overplaatsing kreeg ze vaak blikken van andere ouders toegeworpen omdat hij zich onaangepast gedroeg, veel rondrende en hyperactief was. „Ik stortte in bij de schooldirecteur en die zei toen dat ze plek voor hem hadden bij de speciale klassen.”Veel scholen hebben zulke speciale klassen niet – dan sturen ouders er soms op aan om hun kind naar een privéschool te laten gaan. Die staan als beter bekend, maar zijn ook veel duurder en de gemeenten draaien voor die kosten op. Ouders proberen dan in het zorgplan te laten opnemen welke school goed zou zijn voor hun kind. Want als een specifieke school eenmaal in dat plan vermeld staat, is dat juridisch bindend. In de nieuwe plannen komt waarschijnlijk een wettelijk maximum voor de kosten van speciaal privéonderwijs.
Supporters van de ‘Disabled Children’s Partnership’ en ‘Let Us Learn Too’ komen samen om te demonstreren tegen de hervormingsplannen op het Parliament Square in London.
Het gaat in de speciale klas beter met Nathan. Hij kan iets langer stilzitten en vindt het leuker om te tekenen en te schrijven. Al zijn er ook slechte dagen. „We hebben gemerkt dat het averechts werkt als je hem te veel complimentjes geeft, dan denkt hij dat hij weer stoute dingen kan uithalen.” Ross vertelt aan de kring hoe deze week een jongen uit een hogere klas Nathan had opgejut om een pluk gras in de mond van een andere leerling te proppen, in de pauze. Ze wil laten testen of hij naast autisme ook ADHD heeft, maar dat schiet niet erg op. „We zijn er al tweeënhalf jaar mee bezig. Maar wat kan ik ervan zeggen? Er zijn zo veel kinderen die extra hulp nodig hebben. Het is lastig afwegen wie de hulp het hardst nodig heeft.”
In het nieuwe systeem zouden – volgens Britse media – meerdere niveaus van ondersteuning voor leerlingen komen, waarbij de EHCP’s alleen nog voor de meest complexe en hulpbehoevende kinderen zouden gelden. In praktijk betekent dat waarschijnlijk dat kinderen langer naar ‘gewone’ scholen gaan. Op zich kan dat, zegt hoogleraar Van Herwegen, als de leraren en staf daar de juiste opleidingen voor hebben gevolgd. Dat is nu meestal niet zo. „Docenten hebben weinig aan alleen een diagnose. Twee kinderen met autisme kunnen bijvoorbeeld allebei totaal verschillende behoeften hebben.”
De bekendmaking van deze hervormingen heeft Labour maandenlang uitgesteld, uit angst voor verzet binnen de eigen fractie in het Lagerhuis. Aanvankelijk was het plan ook om te bezuinigen, maar het doel zou nu alleen nog zijn om de harde kostenstijging af te vlakken. Premier Keir Starmer heeft weinig gezag meer bij zijn partijgenoten en wil voorkomen dat er publiekelijk weerstand tegen de voorstellen komt. Gezinnen met moeilijk lerende kinderen in de steek laten is geen beeld dat Starmer graag zal willen oproepen. „Geen kind hoeft van school te veranderen”, beloofde onderwijsminister Georgia Gould begin deze maand in The Guardian.