Leila Shahid, de eerste vrouwelijke Palestijnse diplomaat, is woensdag op 76-jarige leeftijd gestorven. Ze behoorde tot een generatie Palestijnen met een heilig geloof in dialoog. Maar uiteindelijk werd het tragische lot van haar land haar te veel.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant.
Franse media hoefden niet lang na te denken. Toen de Franse president Emmanuel Macron in september vorig jaar bij de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties officieel de Palestijnse Staat erkende, was er één vrouw bij wie ze moesten zijn voor commentaar: Leila Shahid, de belangrijkste vertegenwoordiger van Palestina in Ierland (1989-1990), Nederland (1990-1993), Frankrijk (1993-2006) en de Europese Unie (2006-2015). ‘Dit is niet alleen een symbolische uitspraak’, bepleitte ze vurig op de Franse nieuwszender France 24. ‘Het herinnert de wereld aan het recht op zelfbeschikking.’
Jarenlang was Shahid het gezicht van de Palestijnse zaak in Europa. Ze was een Palestijnse uit de generatie van de Oslo-akkoorden: iemand die heilig geloofde in de kracht van dialoog en compromisbereidheid, iets wat anno 2026 haast hopeloos archaïsch klinkt. Het tragische lot van het land waaraan ze haar leven wijdde, zou haar uiteindelijk fataal worden. Woensdag beëindigde ze, geplaagd door oude depressieve klachten die na 7 oktober terugkeerden, haar leven in haar Franse woonplaats La Lèque. Shahid werd 76 jaar oud.
Shahids levensloop leest als een vertelling van de Palestijnse geschiedenis. In 1949, een jaar na de Nakba en de stichting van de staat Israël, werd ze geboren in de Libanese hoofdstad Beiroet. Haar vader was daar vanuit de stad Akko heen verhuisd om medicijnen te studeren. Haar moeder kwam uit een prominente familie uit Jeruzalem, die actief betrokken was bij de Palestijnse beweging en al in de late jaren dertig uit Palestina was verbannen door de Britten.
Shahid werd tijdens haar jeugd in Beiroet voortdurend herinnerd aan het onrecht dat de Palestijnen werd aangedaan. Haar moeder werkte in de Palestijnse vluchtelingenkampen die waren opgetrokken aan de rand van de stad. ‘Ik zag haar ’s nachts huilen van uitputting en woede, na te zijn geconfronteerd met alle ellende die ze in de kampen zag’, zei ze in 2010 tegen de Egyptische krant Akhbar el-Yom. ‘Het zien van mijn moeders tranen liet een onuitwisbare indruk op me achter.’
Shahid was 17 jaar oud toen Israël de Arabische landen in 1967 tijdens de Zesdaagse Oorlog met grote overmacht versloeg. Na het zien van die vernedering sloot Shahid zich aan bij Fatah, de Palestijnse bevrijdingsbeweging. Ze studeerde sociologie en antropologie aan de Amerikaanse Universiteit van Beiroet, destijds een bolwerk van Arabisch nationalisme. Het was rond deze tijd dat ze Yasser Arafat ontmoette, de leider van Fatah en de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie PLO, met wie ze een innige vriendschap ontwikkelde.
Arafat geloofde dat vrouwen een essentiële rol konden spelen in het verzet tegen de Israëlische bezetting en voorzag voor hen een prominente plek voor binnen de PLO. Hij was dan ook degene die Shahid eind jaren tachtig aanmoedigde om diplomaat te worden. Ze zou uiteindelijk in 1989 de eerste vrouwelijke buitenlandvertegenwoordiger van de Palestijnen zijn.
Shahid betrad de diplomatieke wereld op een belangrijk moment in de Palestijnse geschiedenis. De PLO was met Israël in onderhandeling over de Oslo-akkoorden, een vredesproces waarbij wederzijdse erkenning en het delen van land centraal stonden. Shahids ambassadeursschappen stonden in dienst van dat proces. Onvermoeibaar pleitte ze voor het belang van dialoog, tot ergernis van de meer geharde Palestijnen.
In Frankrijk, waar ze vanaf 1993 was gestationeerd, ontpopte ze zich tot een veel geziene talkshowgast en prominente stem binnen het debat. Samen met een Franse historicus en een belangrijk figuur uit de Israëlische pacifistische beweging organiseerde ze debatavonden in de buitenwijken van Parijs, waarmee ze niet alleen aandacht probeerde te genereren voor de Palestijnse zaak, maar ook antisemitisme probeerde te bestrijden.
Shahids rol binnen de PLO veranderde toen de Oslo-akkoorden jammerlijk faalden en haar vriend en leider Yasser Arafat begin deze eeuw overleed. Arafats opvolger Abbas plaatste haar over naar Brussel, tot haar grote ergernis. Daar nam ze in 2015 ontslag, teleurgesteld in het zouteloze antwoord van Abbas op Hamas’ machtsovername van de Gazastrook in 2007.
Shahid wordt herinnerd als een felle doch charismatische pleitbezorger van de Palestijnse zaak en een krachtige stem uit een vervlogen tijd. ‘Leila Shahid hoort bij de generatie Palestijnse diplomaten die het lukte om, niet alleen politiek maar ook menselijk, de uitleg van de Palestijnse kwestie aan te passen aan een Europese denkwijze en cultuur’, zei een Palestijnse collega-diplomaat donderdag tegen de Franse radiozender RFI. ‘Leila begreep, of probeerde althans altijd, de cultuur van de ander te begrijpen.’
‘De bal ligt in het kamp van de internationale gemeenschap’, zei Leila Shadid al in 2012 tegen de BBC, toen Israëlische kolonisten zich in steeds grotere getale begonnen te vestigen op de Westelijke Jordaanoever. ‘Roep Israël ter verantwoording, zoals jullie iedere bezettende macht ter wereld ter verantwoording roepen.’
Leila Shahid was bij PLO-leider Yasser Arafat in de laatste dagen van zijn leven. Hij overleed in 2004 in Parijs na een kort ziekbed.
Leila Shadid tijdens een filmfestival in Lissabon in 2019: ‘De beste bijdrage aan de Palestijnse zaak is cultureel of artistiek, want dat maakt de Palestijnen weer mens.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant