Er is de laatste tijd meer aandacht voor de mogelijk verslavende ontwerpen van socialemedia-apps. In een Amerikaanse rechtszaak zegt Meta-baas Mark Zuckerberg dat er niets aan de hand is. Toch liggen apps als Facebook en Instagram onder het vergrootglas.
Een groep van ruim zestienhonderd eisers heeft socialemediabedrijven in de Verenigde Staten voor de rechter gesleept. Zij beweren dat de bedrijven achter Instagram, Facebook en YouTube gebruikers opzettelijk verslaafd maken aan hun platforms.
Als onderdeel van de zaak verschenen onder meer Mark Zuckerberg en Adam Mosser, het hoofd van Instagram, voor de rechter. Beiden zeggen dat socialemediaplatforms niet worden gemaakt om verslavend te zijn. Mosseri maakte er een semantische discussie van over wat verslaving eigenlijk is.
Hij stelde dat Instagram mensen wel betrokken wil houden, bijvoorbeeld door gebruikers eindeloos te laten scrollen, maar dat de app niet als doel heeft om mensen verslaafd te maken. "Het is belangrijk onderscheid te maken tussen een klinische verslaving en problematisch gebruik", zei Mosseri. "Ik heb ook weleens een serie op Netflix tot diep in de nacht doorgekeken, maar dat is volgens mij geen klinische verslaving."
Zuckerberg zei jaren geleden in het Amerikaanse Congres dat hij nooit opdracht had gegeven gebruik van zijn apps te maximaliseren. Afgelopen week zei hij dat ook. De advocaat van een van de eisers liet hem toen interne documenten zien waaruit wel degelijk bleek dat hij dat had gedaan. Zuckerberg zei daarna dat dat vroeger misschien zo was, maar dat Meta niet langer zo werkt.
Volgens Rejo Zenger van de digitale burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom blijkt hieruit "wat voor leugenachtig bedrijf Meta is". "Het woord van Zuckerberg is niets waard", zegt hij. "Het bedrijf geeft geen mallemoer om het welzijn van mensen."
Zenger noemt het een feit dat de socialemediaplatforms erop gericht zijn de aandacht van de gebruiker zo lang mogelijk vast te houden. "Misschien is het nu een tandje minder dan vroeger, maar nu is iedereen er al aan verslaafd."
Apps maken gebruik van bepaalde trucjes om mensen binnenboord te houden. Een oneindige tijdlijn die door een algoritme wordt ingericht, is zo'n truc. "Een boek kun je uitlezen en daarna ga je wat anders doen", zegt gz-psycholoog Debbie Been. "Maar doordat je steeds iets voorbij ziet komen wat jou interesseert, blijf je scrollen."
Het zijn de constante beloningen voor weinig moeite waardoor mensen blijven plakken, denkt Been. "Het is makkelijk om te zeggen dat apps niet verslavend zijn, omdat de meeste mensen gewoon blijven functioneren. Maar ze vormen een hardnekkige gewoonte bij mensen en een glijdende schaal richting verslaving."
Niet alleen in de VS wordt opnieuw bekeken hoe verslavend apps zijn. De Europese Commissie onderzocht TikTok en maakte pas geleden de resultaten bekend. Ook daaruit blijkt: oneindig scrollen in combinatie met het automatisch afspelen van video's maakt dat mensen in de app blijven.
De Commissie wil dat TikTok zijn verslavende ontwerpen verandert. TikTok is het op zijn beurt niet eens met de uitkomsten van het onderzoek en "gaat deze bevindingen op alle mogelijke manieren aanvechten".
Zenger verwacht dat de Commissie dit jaar hoge boetes gaat uitdelen voor het overtreden van de Europese DSA-wetgeving. "Daarin staat dat dit soort apps geen ontwerpkeuzes mogen hebben die zorgen dat je als gebruiker niet meer zelf beslissingen neemt", zegt hij. "En dat is wat hier gebeurt, bijvoorbeeld met de oneindige scroll."
Ook Been hoopt dat de Commissie verandering kan afdwingen in de delen van sociale media die nadelig zijn voor gebruikers. "De apps hebben ook goede kanten", zegt ze. "Ze kunnen inspireren of mensen bij elkaar brengen. Maar doelloos passief gebruik is minder goed voor je."
Gedachteloos scrollen is volgens de psycholoog een luie manier om iets uit de weg te gaan. "De apps maken van een vitaminepil een pijnstiller", zegt ze. "Als we ons even vervelen, is dat een fijne afleiding. Maar zodra je stopt met scrollen, komt dat onrustige gevoel weer terug."
Mensen die willen minderen, kunnen volgens Been het beste alle notificaties op hun telefoon uitzetten. Ook helpt het de platforms alleen via de browser op de laptop te gebruiken.
"Ga vooral ook bij jezelf na: wanneer pak ik mijn telefoon en kan ik daar iets aan doen?", zegt ze. "Sta jezelf toe je even tien minuten te vervelen. Als je daarna nog steeds wil scrollen, kun je het alsnog even doen. Dan ga je er in elk geval bewuster mee om."
Source: Nu.nl economisch