Drieënhalve eeuw lang lag pal naast de grachtengordel een verboden stad die op landkaarten niet terug te vinden was. Nu is het een van de gekste én leukste plekken van Amsterdam. Een winterwandeling over het Marineterrein.
is reisjournalist voor de Volkskrant.
Waar: Amsterdam
Wat: Erfgoed
Hoe: Wandelen
Afstand: 8 kilometer
Duur: Halve dag
‘Dezen morgen was ik vroeg op, het had des nachts veel geregend, maar zeer vroeg brak de zon door de wolken heen, de grond en de stapels hout en balken op de werf waren doornat, in de plassen weerkaatste de lucht geheel goud door de opkomende zon en om 5 uur zag men al die honderden werklieden, als kleine zwarte figuurtjes overal heen zich verspreiden.’
Aldus een 25-jarige Vincent van Gogh, die van het voorjaar van 1877 tot de zomer het jaar erop op kamers woonde bij zijn oom Johannes, die commandant was van ’s Rijks Werf. Gewone Amsterdammers kwamen hier niet; de werf, waar VOC- en oorlogsschepen werden gebouwd, was spergebied – drieënhalve eeuw lang.
De helft van deze verboden stad is nu opengesteld en herbestemd; het voormalig officiershotel werd een vintage-pension, in de scheepstimmerwerkplaats huist een restaurant dat bekroond is met een Bib Gourmand en in de schietbaan is een knus bakkerscafé ondergebracht.
Het schuine dak van wetenschapsmuseum Nemo biedt uitzicht op het Marineterrein, met rond de binnenhaven het in 2015 voor het publiek opengestelde deel. ’s Zomers is het daar druk, ’s winters is er alle ruimte voor een ontspannen wandeling.
Oosterdok 2; dakterras gratis toegankelijk dagelijks 10.00-17.30 uur
Het kolossale carrévormige gebouw op Kattenburg verrees in 1655 als ’s Lands Zeemagazijn, het arsenaal van de Admiraliteit van Amsterdam. Sinds 1973 huist hier het Scheepvaartmuseum. De tijdelijke tentoonstelling Oceanista belicht de invloed van de maritieme wereld op de mode.
Dagelijks 10.00-17.00 uur, € 20, museumkaart geldig, hetscheepvaartmuseum.nl
Naast ’s Lands Zeemagazijn staat nog een gebouw dat dateert uit de 17de eeuw: het door stadsbouwmeester Daniël Stalpaert ontworpen Poortgebouw (gebouw 003). Hierin huizen nu innovatieve, creatieve en culturele ondernemingen.
Kattenburgerstraat 5 (het hele Marineterrein heeft dit adres; let hierna op de nummers van de gebouwen)
Achter de poort is de Voorwerf een oase van rust met grasvelden, oude bomen en een klaterende fontein. Aan de binnenhaven staat de Commandantswoning (gebouw 001), een modernistische villa uit de jaren zestig van architect Frans de Weger. Via een luifel vormt het één ensemble met het langwerpige Commandementsgebouw (gebouw 002).
Achter de slagboom van het moderne wachtgebouw (gebouw 007) uit 1982 van architectenbureau Benthem Crouwel bevindt zich het militaire deel van het terrein – aanvankelijk zou Defensie ook hier vertrekken en plaatsmaken voor woningbouw, maar vanwege de geopolitieke ontwikkelingen werd dat afgeblazen.
Het voormalige officiershotel (gebouw 006), eveneens van architect De Weger, is met finesse getransformeerd tot een hotel-restaurant vol vintage-meubilair en nostalgische muurschilderingen. Het restaurant ademt als vanouds de sfeer van een officiersmess en de 31 ‘hutten’ (hotelkamers) zijn sober maar comfortabel. Pension Homeland is het kroonjuweel van het Marineterrein.
Restaurant open voor ontbijt, lunch en diner, tweepersoonskamer vanaf € 130 exclusief ontbijt; pensionhomeland.com
Op tropische zomerdagen komt half Amsterdam hier zwemmen en zonnebaden. ’s Winters is het rustig rond de binnenhaven, al zijn de twee sauna’s aan de waterkant wel razend populair. Via een drijvende boardwalk loop je gemakkelijk, zij het wat wiebelig, naar de overkant.
Sauna’s: tot mei, 06.30-23.00 uur, € 17,50 per persoon voor 75 minuten, kuuma.nl
De helft van het 14 hectare grote Marineterrein is opengesteld, de andere helft is nog altijd militair terrein – tijdens je wandeling kan er zomaar een peloton matrozen voorbij marcheren. Het afgehekte gebouw bij de binnenhaven, met een scheepsbrug op het dak, is bijvoorbeeld de voormalige Verbindingsschool (gebouw 028), waar nu nieuw defensiepersoneel wordt gekeurd.
Het gebouw van de Technische Opleidingen Koninklijke Marine (gebouw 027) bestaat uit een groot enkelvloers deel en twee hogere gebouwen op poten aan het water – hiervoor heeft architect De Weger duidelijk de kunst afgekeken bij Le Corbusier. Loop even binnen bij de bierbrouwers van Homeland en neem een Sirene of Zeebonk mee naar huis.
Maandag-vrijdag 10.00-17.00 uur, brouwerijhomeland.nl
Lang niet elk gebouw op het Marineterrein is in architectonisch opzicht interessant. Zo kon dit voormalige lesgebouw (gebouw 039), dat nu onderdak biedt aan programmeerschool Codam, ongestraft worden opgeleukt met een barcodeprint en een nieuwe houten gevel.
Loop langs Codam naar het grasveld erachter en je begeeft je zomaar ineens op militair terrein – burgers mogen hier komen van zonsopkomst tot zonsondergang. Buurtbewoners laten graag hun hondjes uit op het heliveld, dat ook dient als losloopgebied.
Van het intrigerendste gebouwtje – van gele bakstenen met een half pannendak en een vierkant torentje met een rond raam – is het bouwjaar onbekend, de architect idem en de oorspronkelijke functie dito. Gemeentelijke inventarisaties vermelden het als gebouw van het Zeekadettencorps of als Scheepsbeveiligingsschool.
Ook het onderofficiershotel (gebouw 025) werd ontworpen in de jaren zestig door architect De Weger, maar door meerdere verbouwingen is het aanzien ingrijpend gewijzigd. Hier bevinden zich restaurant Kanteen25 en boetiekhotel Rooms25 met 28 kamers.
Restaurant dinsdag-zaterdag 08.00-23.00 uur, tweepersoonskamer vanaf € 80 exclusief ontbijt, kanteen25.nl
Aan de waterkant staat een langwerpig, laag en raamloos gebouwtje met dikke betonnen muren: in de voormalige schietbaan (gebouw 022) wordt niet meer geknald, maar wel gekeuveld. Bij het knusse cafeetje van Kometen Brood kun je aanschuiven voor koffie en een croissantje.
Dagelijks 08.30-15.00 uur, kometenbrood.nl
In de voormalige scheepstimmerwerkplaats (gebouw 024) vind je restaurant Scheepskameel, door Michelin bekroond met een Bib Gourmand – oftewel: uitstekend eten voor een bescheiden prijs. De ruimte is hoog en industrieel, de keuken is open, het menu van de chef telt vier gangen en kost € 58. Elke avond volle bak; reserveer van tevoren.
Dinsdag-zaterdag vanaf 18.00 uur; scheepskameel.nl
Van station Amsterdam Centraal wandel je in een kwartier via de Prins Hendrikkade naar het startpunt van de wandeling, en van het eindpunt kuier je eveneens in een kwartier via de Commandantsbrug over de Dijksgracht en Oosterdokskade terug naar het station. Meer informatie: marineterrein.nl
Dit is een artikel uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant