Tussentijdse verkiezingen
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Nog negen maanden: op 3 november zijn er tussentijdse verkiezingen in de Verenigde Staten (midterms) waarmee Donald Trumps autocratische machtsuitoefening kan worden ingesnoerd. Of juist niet. Want het Witte Huis maakt van het ombuigen van het stemproces een halszaak. De verkiezingen zullen vast doorgaan, maar de vraag is wel in hoeverre ze nog vrij en eerlijk zullen zijn.
Trump bouwt ijverig aan het narratief dat het verkiezingsproces wordt bedreigd door corrupte Democraten en illegale migranten en daarom moet worden ‘overgenomen’ door nobele Republikeinen. Vorig jaar liet hij al een bijzonder staaltje gerrymandering zien: het voor de eigen partij zo gunstig mogelijk hertekenen van kiesdistricten, ditmaal in Texas. De Democraten sloegen terug, met een hertekening in Californië. Echter: het zaadje van de twijfel, over de betrouwbaarheid van het kiesstelsel, was geplant, net als in 2020 toen Trump weigerde zijn verkiezingsnederlaag tegen Biden te erkennen. Inmiddels ligt er ook een voorstel om de legitimatie-eisen bij landelijke verkiezingen aan te scherpen, op een manier die vooral nadelig zou zijn voor potentiële Democratische kiezers.
Of dit een winnende strategie is, zal moeten blijken, en hangt ook sterk af van de opkomst tijdens de midterms. Wel duidelijk is dat Trump veel te verliezen heeft. Op dit moment controleren de Republikeinen het Congres. Belangrijker nog: ze hebben Trump de vrije hand gegeven en bieden geen noemenswaardig tegenwicht aan de president, ook op de momenten dat rechtsstaat, (internationale) veiligheid of staatskas in het geding zijn.
Het misbruik en de verspilling van overheidsmiddelen; de politiek-juridisch wankele basis van de eindeloze trits Trump-decreten; het openlijke racisme; het geweld tegen migranten, maar ook tegen Amerikaanse burgers, tot de dood erop volgt; de extreme politisering van publieke instanties, van FBI tot ICE tot leger, en de mogelijke misdaden waartoe zij worden aangezet. De Republikeinen lieten het allemaal passeren.
Een Democratische meerderheid in het Huis van Afgevaardigden of in de Senaat zou allerlei onderzoek waarschijnlijk wél mogelijk maken, ook bijvoorbeeld naar Trumps zelfverrijking. Om de wet voor te blijven, zit er voor Trump en zijn entourage weinig anders op: ze moeten deze verkiezingen winnen. Het maakt Trumps obsessie met het stemproces ditmaal des te zorgwekkender.
Terwijl de VS wegglijden richting autocratie, wordt Europa de les gelezen over het einde van de Europese beschaving, vorige week nog door minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, en eerder door vicepresident JD Vance. Wat zij niet lijken te (willen) begrijpen is dat de rechtsstaat in Europa misschien niet altijd ideaal is, maar over het algemeen wel functioneert. Als er in Frankrijk een jongen wordt doodgeschopt dan wordt daar onderzoek naar gedaan, ook als hij rechts-radicale sympathieën had. Als EU-landen zoals Hongarije de rechtsstaat ondermijnen dan worden hier consequenties aan verbonden. Als blijkt dat een Noorse oud-premier mogelijk in de watten is gelegd door een puissant rijke zedendelinquent, dan wordt dit onderzocht. Als een Britse ex-prins wordt verdacht van het delen van staatsgeheimen met diezelfde miljonair, dan komt justitie in actie.
Wat een schril contrast met de VS, waar het ministerie van Justitie niets lijkt te willen doen met de vrijgegeven Epstein-documenten, en vooral wordt ingezet om een zo dik mogelijk rookgordijn rond de documenten op te trekken. Als dit het Amerika is waar Europa volgens Rubio, Vance en Trump een voorbeeld aan zou moeten nemen dan is er maar één antwoord mogelijk: no, thanks.
Overigens groeit ook binnen de Republikeinse partij de kritiek, bijvoorbeeld op Trumps heffingenbeleid dat ook Amerikaanse consumenten raakt. Het verzet is vaak afkomstig van volksvertegenwoordigers die met pensioen gaan of politiek uitgerangeerd zijn en die dus niets meer te verliezen hebben, maar dat het rommelt in de partij is duidelijk. Ook in de rechtbank loopt Trump gelukkig nog geregeld tegen de grenzen van zijn macht aan.
De met AI gefabriceerde racistische beelden van Barack en Michelle Obama waren zelfs voor sommige Republikeinen een brug te ver. Een Republikeinse senator, die hoopte dat Trump niet zelf achter het bericht op zijn socialemedia-account zat, smeekte: „Ik bid dat het nep is.” Het was niet nep en God zal de Amerikaanse rechtsstaat niet redden. Dat kunnen alleen de Amerikanen zelf. Trump beseft dit als geen ander. Zijn obsessieve pogingen om het stemproces om te buigen in zijn voordeel, is daar het beste bewijs van. Reden temeer om de komende maanden extra goed op te letten.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet