De kans is zeer groot dat de VS op enig moment Iran zal binnenvallen, zeggen deskundigen. Dat brengt Ali Khamenei, de hoogste leider van het land, in lastig vaarwater. Wie is hij eigenlijk? En (hoe) zal hij zich staande houden bij een mogelijke aanval?
Iran moet een akkoord sluiten met de VS over het nucleaire programma, waarschuwde de Amerikaanse president Donald Trump donderdag. Anders zullen er "echt slechte dingen" gebeuren. De VS wil dat Iran zijn langeafstandsraketten wegdoet. Ook moet het land de steun aan militaire groeperingen als de Houthi's in Jemen en Hezbollah in Libanon stopzetten.
Het is zeer de vraag of de hoogste leider van Iran, ayatollah Ali Khamenei, dat zal doen. Steun aan de milities als de Houthi's en Hamas is "een belangrijk anker voor zijn regime", zegt Midden-Oostendeskundige Gertjan Hoetjes. "De inperking van de ballistische raketten en de steun aan de milities is voor Iran niet bespreekbaar", gaat hij verder. "Inperking van het nucleaire programma wel, maar het geheel stoppen van nucleaire verrijking is lastig te accepteren voor het regime." Het is voor Khamenei "prioriteit nummer 1 om aan de macht te blijven", zegt ook Midden-Oostenexpert Paul Aarts.
Al bijna 37 jaar zit de inmiddels 86-jarige Khamenei in het zadel, en hij doet er alles aan om dat voort te laten duren. "Dat het al zo lang duurt, tekent de capaciteiten van deze man", zegt Aarts. Volgens hem heeft Khamenei een grote groep loyalisten om zich heen verzameld op verschillende domeinen.
Zo vindt hij steun binnen de top van de clerus (sjiitische geestelijken), de Iraanse Revolutionaire Garde (IRG) en het Iraanse veiligheidsapparaat. Aarts: "Overal heeft hij op cruciale plekken groepen mannen aan zich verbonden, die weten: als de positie van de ayatollah in gevaar is, dan is ook mijn positie in gevaar." Deze bondgenoten zullen hem daarom naar alle waarschijnlijkheid "tot de laatste snik" verdedigen, stelt Aarts.
Die vertrouwelingen heeft Khamenei over de jaren heen zorgvuldig verzameld, en dat ging niet zonder slag of stoot. In 1989 trad hij in de voetsporen van zijn voorganger Ruhollah Khomeini, de leider van de Iraanse Revolutie in 1979.
"Gewiekste politici wilden hem aan de top krijgen", zegt Aarts. "Ze dachten dat ze met hem een stroman aan het hoofd van de Republiek konden zetten en konden gebruiken voor eigen gewin." Maar Khamenei sloeg een andere weg in en wist medestanders aan zich te verbinden, waardoor hij zich tot zelfstandig politicus kon ontwikkelen. Aarts: "Dat heeft hij ontzettend handig klaargespeeld."
In Iran regeert hij sindsdien "met harde hand", zegt Hoetjes. De afgelopen jaren heeft hij tientallen protesten met harde hand neergeslagen en politieke tegenstanders gevangen gezet. Het aantal executies neemt ieder jaar toe, en ook naar buiten toe treedt hij onbuigzaam op: Khamenei staat niet zonder reden bekend als zeer anti-westers met een negatieve houding tegenover Israël.
Die strategische manier van handelen is tekenend voor de leider, wat ook nu in de onderhandelingen met de VS is terug te zien. Het is een ogenschijnlijk tweeslachtig beleid, merkt Aarts op. Aan de ene kant is Khamenei enorm conservatief en anti-Amerikaans, de "belichaming van de Islamitische Revolutie", zegt hij.
Maar onder bepaalde omstandigheden is hij bereid om die anti-Amerikaanse houding te laten varen, stelt Aarts. Regimebehoud is voor hem van het grootste belang. "Als het ervoor nodig is om daarvoor met de duivel te praten, dan moet dat." Dreigt de VS binnen te vallen, dan staat hij er dus toch voor open om te praten.
"Bij Khamenei past niet alleen het beeld van conservatisme, maar ook van opportunistisch handelen als dat moet", vat Aarts samen. Voor veel mensen beklijft slechts het beeld van aartsconservatief leiderschap, maar dat ligt dus wat genuanceerder, ziet Aarts: hij wil koste wat kost zijn positie als hoogste leider bewaken. "In landsbelang, maar vooral uit eigenbelang, is hij bereid om zijn diepgewortelde anti-Amerikanisme te parkeren."
Het is de vraag of dat nu genoeg is. De kans is aanwezig dat de druk vanuit de VS de komende tijd te hoog wordt. "Het zou kunnen dat er, met name binnen de IRG, mensen zijn die zelf aan de macht willen blijven en de ayatollah dan op een zijspoor willen zetten", zegt Aarts.
Er zou dan een puur militaire dictatuur kunnen ontstaan waarin minder ruimte is voor de islam en waarin de ayatollah geen rol meer speelt. Dat regime kan dan weer wel zaken doen met de VS. Maar hoe waarschijnlijk dat is, is niet zeker. Aarts: "Zo'n scenario is er niet om de toekomst te voorspellen, maar om de mogelijkheden te schetsen."
Source: Nu.nl algemeen