Verkiezingsmanipulatie Donald Trump dreigt met het ‘nationaliseren’ van de tussentijdse verkiezingen in november. Nieuwe regels kan hij niet afdwingen, maar verdere ondermijning van vertrouwen in het electorale proces — en de uitslag — is gegarandeerd.
Donald Trump begroet aanwezigen bij zijn toespraak in een staalfabriek in Rome (Georgia), afgelopen donderdag.
Al sinds hij in de politiek zit, roept Donald Trump dat verkiezingen alleen deugen als hij ze wint. De bestorming van het Capitool op 6 januari 2021 leek het gewelddadige slotstuk van zijn gemorrel aan het vertrouwen in Amerikaanse verkiezingen en de winst van Joe Biden. Na de afgewende couppoging werd ook het einde van Trumps politieke relevantie voorspeld. Maar vijf jaar later is hij weer president, heeft hij meer grip op zijn partij en wordt de razernij over verzonnen verkiezingscomplotten verder aangewakkerd. Dit verkiezingsjaar spoort hij Republikeinen aan het stemproces te „nationaliseren”.
De afgelopen dagen post Trump op zijn sociale medium Truth Social over bijna niets anders dan het invoeren van een legitimatieplicht bij het stemmen. „Republikeinen moeten elke verkiezingstoespraak hiermee beginnen — het is de onmisbare boodschap voor herverkiezing bij de midterms, en daarna!”, schreef hij vorige week. Hoe rampzaliger zijn populariteit, hoe meer hij het over verkiezingsfraude heeft.
Nu de Republikeinen bij de tussentijdse verkiezingen in november hun meerderheid in het Congres dreigen te verliezen, probeert de partij op verschillende manieren de uitkomst vooraf te beïnvloeden, door het stemproces te bemoeilijken en haar achterban en geldschieters te mobiliseren. Onder het mom van ‘verkiezingsintegriteit’ werkt het Congres aan federale regels voor het proces dat volgens de grondwet een verantwoordelijkheid van de staten is.
Er staat veel op het spel voor Trump. Een Democratische meerderheid in het Huis van Afgevaardigden of de Senaat zal onmiddellijk blokkades opwerpen tegen zijn beleid en een parlementair onderzoek naar zijn machtsmisbruik en corruptie beginnen.
Op vier manieren probeert Trump de verkiezingen te manipuleren. De stappen die zijn regering zet, komen uit het handboek voor (competitieve) autocraten om hun macht te bestendigen. Pas eind dit jaar weten we of Amerikaanse verkiezingen nog vrij en eerlijk zijn.
Af en toe grijpt een rechter in als het hertekenen van kiesdistricten te ver gaat, maar gerrymandering (vernoemd naar Founding Father Elbridge Gerry) is al eeuwen staande praktijk. Elke tien jaar, na de landelijke volkstelling, trekt in elke staat de partij met de meeste macht opnieuw de grenzen. Dankzij dit systeem koos Illinois in 2024 drie Republikeinse en veertien Democratische Afgevaardigden, terwijl Trump er 44 procent van de stemmen kreeg. In North Carolina won Trump nipt (51 procent), maar sleepte zijn partij tien van de veertien Huiszetels binnen.
De volgende volkstelling is in 2030, maar afgelopen jaar spoorde Trump Texas aan om tussentijds te hertekenen. Dat levert de Republikeinen bij de aanstaande midterms waarschijnlijk vijf extra zetels op in het Huis van Afgevaardigden (waar ze nu 218 van de 435 zetels hebben).
Toch is Trumps gerrymandering-campagne grotendeels mislukt. In Californië sloeg gouverneur Gavin Newsom terug door vijf districten in Democratisch voordeel om te tekenen. In Indiana verzetten Republikeinse politici zich tegen Trumps druk om hun kaart te herzien. Als ook grote staten Florida en Virginia klaar zijn met hun gerrymandering, is de verwachting dat de Republikeinen misschien twee zetels erbij gesprokkeld hebben. Dat is lang niet genoeg om de in peilingen verwachte winst van de Democratische oppositie in november te compenseren.
Op de 33 senatoren die in november (her)kozen worden, stemmen kiezers niet per kneedbaar district, maar per staat. Gezien de zetels die deze ronde op het spel staan, lijkt het voor de Democraten veel moeilijker hun minderheid (47 op 100) om te buigen in een meerderheid, maar onmogelijk is het niet. Dat is de reden dat Trump en zijn regering nu al de uitkomst in de meest Democratische delen van bepaalde swing states in twijfel trekken.
Tulsi Gabbard, directeur van de Amerikaanse nationale inlichtingendienst, bij het kieskantoor van Fulton County, Georgia, waar de FBI ook dozen met stembiljetten in beslag nam.
Begin februari noemde Trump „vijftien plekken waar [Republikeinen] het stemmen moeten overnemen”. In een later interview haalde hij de steden Detroit, Pennsylvania en Atlanta (blauwe bolwerken in paarse staten) aan als „ongelooflijk corrupt”. Dat was nadat FBI-agenten, onder leiding van inlichtingenchef Tulsi Gabbard, in Atlanta een kieskantoor waren binnengevallen en dozen stembiljetten, tapes van de stemmachines en kiezersregistratie meenamen. De regering eiste in een twintigtal Democratische staten — voorlopig zonder succes — de gegevens van kiezers op.
De president maakt de geesten rijp voor twijfels over de uitslagen, mochten die in november tegenvallen. Met mogelijke vertragingen bij het tellen en ratificeren en intimidatie bij de stembus tot gevolg.
In de Senaat ligt een wetsvoorstel om legitimatie-eisen bij landelijke verkiezingen te uniformeren. Volgens voorstanders is de SAVE Act noodzakelijk om te voorkomen dat niet-genaturaliseerde migranten stemmen. Dat gebeurt zelden, maar het is een onderwerp waarmee Republikeinen hardnekkig campagne voeren.
Niet alles aan de wet, waar het Huis al mee instemde, klinkt absurd. Legitimeren bij het stemmen is in de meeste democratieën verplicht. Veruit de meeste Amerikanen zijn voorstander van een controle op staatsburgerschap.
Maar ongeveer de helft van de Amerikanen heeft geen paspoort en 9 procent van de stemgerechtigden heeft geen rijbewijs. Bovendien wil de SAVE Act dat mensen die zich als landelijk kiezer registreren (in de meeste staten een verplichting om te mogen stemmen) met een paspoort of geboortebewijs aantonen dat ze Amerikaans staatsburger zijn. Vrouwen die na hun huwelijk de achternaam van hun man hebben aangenomen, hebben daarom niets aan het document waar alleen hun geboortenaam op staat.
Als mensen veel meer moeite moeten doen om van hun stemrecht gebruik te maken, met documenten die ze niet hebben, schrikt dat vooral jonge mensen en mensen van kleur af, zeggen critici. Groepen die vaker geneigd zijn op Democraten te stemmen.
De wet zou het werk van vrijwilligers bij de stemlokalen ook veel ingewikkelder en kwetsbaarder maken. Leden van kiescommissies kunnen een gevangenisstraf krijgen als ze iemand registreren zonder de juiste papieren.
Voorzitter van het Huis van Afgevaardigden Mike Johnson staat de pers te woord over de SAVE America Act.
De wet lijkt kansloos in de Senaat. Er zouden zestig senatoren moeten instemmen en geen Democraat heeft er nog steun voor uitgesproken. Dat geldt zeker voor de ‘Make Elections Great Again Act’, een voorstel dat stemmen per post vrijwel zou uitbannen, het tellen van stemmen na verkiezingsdag zou verbieden en de federale overheid kiezersgegevens zou laten ‘controleren’.
De wetsvoorstellen daadwerkelijk aangenomen krijgen, lijkt helemaal niet de intentie. En een Trump-decreet is juridisch kansloos: de president heeft in tegenstelling tot de staten en het Congres geen enkele rol in het Amerikaanse verkiezingsproces.
Door het onderwerp ‘verkiezingsintegriteit’ hoog op de politieke agenda te houden, en daarmee in het bewustzijn van kiezers, hopen de Republikeinen hun achterban te mobiliseren en de opkomst onder minder toegewijde Democratische kiezers te drukken. Meer grip op de media, zoals deze week met een de facto verbod op het uitzenden van een interview met een Democratische Senaatskandidaat, moet daarbij ook niet onderschat worden.
Dat Trump er niet in slaagde de verkiezingen van 2020 naar zijn hand te zetten, was vooral te danken aan weerstand in zijn eigen partij. Van Brad Raffensperger, de Republikein die in Georgia verantwoordelijk was voor de organisatie van de verkiezingen en niet bezweek onder de druk om „11.780 stemmen te vinden”. Tot de Congresleden die in de nacht na 6 januari de verkiezingsuitslag wel bekrachtigden. Het aandeel partijgenoten dat in 2026 of 2028 nog verzet zou bieden, lijkt aanzienlijk geslonken. Republikeinen conformeren zich meer aan de wensen van de president dan in zijn eerste termijn.
Aan lokale verkiezingen in november doen op cruciale plekken Republikeinse ‘verkiezingsontkenners’ mee, ook voor posten die te maken hebben met het stemproces. In sommige districten hebben zich Capitoolbestromers gekandideerd — die op Trumps eerste dag terug in het Witte Huis gratie van hem kregen. Mochten deze Republikeinen winnen, dan kunnen ze vanuit hun positie de midterms van dit jaar niet beïnvloeden, maar de presidentsverkiezingen van 2028 wel. Misschien worden er dan in Georgia wel duizenden stemmen ‘gevonden’.
In november 2024 waren zowel Republikeinen als Democraten voorbereid op een lange juridische strijd over de uitslag, en op mogelijk geweld, in allerlei kiesdistricten. Dat bleek niet nodig toen Trump de presidentsverkiezingen met gemak won. Alleen een hele ruime — too big to rig — Democratische, of Republikeinse, zege kan ondermijning ná de tussentijdse verkiezingen in november 2026 voorkomen. „De laatste en beste hoop voor onze democratie ligt niet bij het Congres of de rechterlijke macht”, zei Democratisch senator Adam Schiff eerder deze maand. „De beste bescherming die we hebben, is de grootste kiezersopkomst in de geschiedenis van de VS mobiliseren.”
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet