De tropische muggenziekte chikungunya kan in theorie ook uitbreken in Nederland. In de zomer is het in ons land warm genoeg voor de ziekte om zich via tijgermuggen van mens tot mens te verspreiden, blijkt uit nieuwe berekeningen.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Chikungunya is een ziekte die nu vooral rondgaat in Afrika en Azië, met hoge koorts, huiduitslag en hevige gewrichtspijn in vooral handen en enkels als belangrijkste symptomen. Dodelijk is de ziekte zelden, maar pijnlijk des te meer.
In juli en augustus zijn de omstandigheden nu al in heel Nederland geschikt voor chikungunya om zich te verspreiden. In juni is dat alleen in de zuidelijke provincies het geval. Het ‘R-getal’ van het virus, een maat voor hoeveel andere mensen door een patiënt worden aangestoken, komt dan boven de één, zodat het aantal patiënten kan toenemen. Dat blijkt uit nieuwe, Britse berekeningen in vakblad Royal Society Interface.
In Nederlandse ziekenhuizen wordt de tropenkoorts elke maand een of twee keer vastgesteld, altijd bij reizigers die in het buitenland besmet zijn geraakt. Daar kan de komende jaren geleidelijk verandering in komen, vertelt muggenziektenspecialist Chantal Reusken van het RIVM. ‘De verwachting is dat de tijgermug zich komende jaren gaat vestigen in Nederland. Dat begint klein, op een paar locaties. Daarna verwachten we dat het zich opbouwt, naar steeds meer plekken.’
Daarmee ontstaat het ‘wegennet’ waarlangs het chikungunyavirus zich van mens naar mens kan verspreiden, via de beet van de tijgermug. ‘In ons onderzoek tellen we een maand als risicomaand als er minstens 95 procent risico is dat het R-getal boven één komt’, aldus hoofdonderzoeker Sandeep Tegar, per mail vanuit Wales. ‘Dus ook transmissie in september kun je niet compleet uitsluiten.’
Tot dusver dachten wetenschappers dat het tropenvirus er pas in slaagt zich te verspreiden bij een dagtemperatuur boven ongeveer 16 graden. Dat blijkt bij nadere inspectie ruim twee graden lager te liggen, ontdekte Tegar: het virus kan zich al vanaf 13,8 graden verspreiden.
Dat is slecht nieuws voor ons land. Navraag bij het KNMI leert dat er inmiddels 130 dagen per jaar zijn waarop het warmer is dan 13,8 graden. Een aantal dat bovendien met haast één dag per jaar toeneemt. ‘Twee graden is best een fikse verlaging’, zegt Reusken. ‘Dit maakt het gebied waarin het virus zich kan verspreiden flink groter.’
De juiste temperatuur wil niet meteen zeggen dat we ook een uitbraak krijgen, benadrukt hoogleraar virologie Marion Koopmans desgevraagd. ‘Kijk maar naar Italië. De tijgermug is daar al sinds ongeveer 2007 endemisch. Maar de eerste grote uitbraak van chikungunya was pas tien jaar later.’
Bij een uitbraak is er immers meer in het spel dan muggen, virussen en temperatuur alleen. ‘Of de muggen in aanraking komen met mensen, of het water waarin ze zitten al dan niet is vervuild: het speelt allemaal mee’, zegt ze.
Toch denkt ook Koopmans dat het risico op een uitbraak steeds groter wordt. ‘Er komt met de tijgermug een ander pakketje virussen in beeld. En dengue en chikungunya staan wat mij betreft op één.’ Dat komt omdat de ziektes wereldwijd zoveel voorkomen: dat vergroot het risico dat het virus in Nederland belandt.
Ook in België, Duitsland, Noord-Frankrijk en het zuiden van Engeland kunnen er ’s zomers in theorie nu al chikungunya-uitbraken ontstaan, blijkt uit de Britse cijfers. In delen van Spanje, Italië, Griekenland en Zuid-Frankrijk is er zelfs zes tot zeven maanden achtereen risico op uitbraken, tot ver in het najaar aan toe.
Dat virussen zoals chikungunya meer rondgaan bij hogere temperatuur, heeft een biologische oorzaak, legt Reusken uit. ‘De muggen worden actiever, hun levenscyclus versnelt, ze hebben meer bloedmaaltijden nodig.’ Maar ook binnenin de mug speelt er van alles. ‘Het virus kan zich pas verspreiden als het van de darmen van de mug in haar speekselklieren komt. Dat duurt tien tot twaalf dagen. Maar bij hoge temperatuur wordt die periode korter.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant