Vorig jaar hebben Duitse christendemocraten geprobeerd de Atomausstieg ongedaan te maken. De partij wilde niet alleen dat de ontmanteling van de kerncentrales gestaakt zou worden, ze moesten juist weer worden opgebouwd om de schone elektriciteit te leveren die zo hard nodig is voor de energietransitie. De Duitse atoomuitstap moest een atoom-U-bocht worden. Het plan werd nooit gerealiseerd, er was niet genoeg politieke wil. Maar de poging ertoe in ons buurland toont wat mij betreft aan hoe grote onomkeerbare besluiten rondom energieinfrastructuur tot spijt kunnen leiden.
Twee jaar voor de ramp bij Fukushima in 2011 had Angela Merkel nog besloten om de levensduur van de kerncentrales juist te verlengen. Maar 90 dagen na de ramp bij Fukushima viel het acute besluit om in tien jaar volledig af te stappen van kernenergie. Achteraf absurd. Japan zelf stopte nooit definitief en herstartte begin deze maand nog een grote kerncentrale.
In de jaren dat Duitsland zijn kerncentrales afbrak waren andere Europese landen naarstig op zoek naar manieren om de levensduur van centrales te verlengen en nieuwe reactoren bij te bouwen. Ook het kabinet-Jetten wil ‘aan de slag’ met ten minste vier nieuwe kerncentrales.
Eerlijk gezegd, lijkt het me wensdenken. Ik denk dat het niet eens lukt om de benodigde stopcontacten en hoogspanningsmasten aan te leggen, laat staan de reactor zelf. Borssele bouwden we ooit in vier jaar. Nu is alleen China nog in staat om dit soort miljardenprojecten te realiseren.
Deze week waarschuwde TNO dat ook Nederland bezig is met het ontmantelen van een energieproject waar we weleens spijt van kunnen krijgen: het Groninger gasveld. De 22 locaties op de enorme gasbel worden met cement potdicht gemaakt.
Het gas bracht Nederland grote rijkdom en Groningen grote ellende. De bewoners beschrijven de aardbevingen alsof er een trein door de woonkamer rijdt. De conclusies van de parlementaire enquête waren bikkelhard: de ernst van de problemen was structureel onderschat. Geld domineerde de besluitvorming. Zelfs na de ernstigste aardbeving in 2012 in Huizinge ging de gaskraan verder open. Nog steeds wachten gedupeerden op schadeherstel.
Het is evident dat er geen gas meer mag worden gewonnen uit het Groningerveld. Te riskant. Maar we willen ook geen Russisch gas. En zelfs de Amerikaanse hand gaat idealiter van onze gaskraan. De Nordstream gasleiding werd in 2022 opgeblazen en ook de pijpleiding uit Noorwegen lijkt uiterst kwetsbaar. Onze gasreserves zijn inmiddels in één koude winter tot 12 procent gedaald.
In de Tweede Kamer waren er 146 stemmen – inclusief de mijne – voor het wettelijk verbod op gaswinning en de definitieve verwijdering. Maar ik had er grote twijfels bij. Of het wel verantwoord was.
Dat vraag ik me nu steeds vaker af. Wetenschappers waarschuwen dat de golfstroom die ons land gematigde winters bezorgt afzwakt. Er is een reëel scenario dat die zo ver stilvalt dat Nederland een landklimaat krijgt en Elfstedentochten vaker gaan voorkomen dan leuk is.
We leerden nog een les: in oorlogen anno 2026 is kou een wapen. Rusland voert massieve aanvallen uit op de Oekraïense energie-infrastructuur. Het is kennelijk een effectief middel om de mentaliteit van een volk te breken.
Staatssecretaris Hans Vijlbrief reageerde in 2024 emotioneel toen er vertraging dreigde op te treden in het definitieve einde aan de gaswinning. Zijn argumenten zijn niet van technische aard, maar gemotiveerd door het diepgewortelde wantrouwen van de Groningers dat werd veroorzaakt door het wanbeleid van de Rutte-kabinetten. Het beton moet zorgen dat politici niet op hun schreden kunnen terugkeren, aldus Vijlbrief in FD.
En toch lijken precies dit type onomkeerbare beslissingen met de dag onverstandiger te worden. Nederlandse burgers krijgen onder het mom van de ‘Denk Vooruit’-campagne de opdracht om zich individueel voor te bereiden op het ergste, een batterijenradio en flessenwater paraat te houden. De Nederlandse overheid die dat van haar burgers vraagt moet zelf ook vooruit denken.
De kraan moet dicht en de waakvlam uit. Maar zou het niet goed zijn om één of twee putten achter de hand te houden? In geval van nood kan een escalatieladder worden beklommen, waarbij de industrie eerst wordt afgeschaald. Daarna de kantoren. De LNG-import wordt gemaximaliseerd, ook als dat betekent dat je tegen de hoofdprijs moet kopen bij de grootste schurken op aarde.
Maar als Nederland dan alsnog met de rug tegen de muur komt te staan, en ziekenhuizen en huishoudens geen elektriciteit of verwarming meer hebben, zouden we als noodoplossing Groninger gas moeten kunnen gebruiken. Als nationaal fleswater.
Het is een besluit met een torenhoge prijs. Want het betekent dat je wederom een belofte aan Groningers moet breken. Maar we moeten accepteren dat er een moment kan aanbreken waarop de menselijke ellende in Nederland door energiegebrek groter wordt dan de schade door extra aardbevingen in Groningen. Het ondenkbare is niet langer ondenkbaar. De kans dat ook wij op een zwarte dag spijt krijgen is té groot.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen