Iran De VS hebben hun grootste troepenmacht in de Golfregio opgebouwd sinds de invasie van Irak in 2003. Het doel van een mogelijke aanval op Iran is echter nog onbekend. Trumps opties variëren van een beperkte aanval op nucleaire installaties tot een campagne om het Iraanse regime omver te werpen.
Het Amerikaanse vliegdekschip USS Abraham Lincoln voert op 6 februari een gevechtsgroep aan tijdens een oefening in de Arabische Zee, op een foto die is vrijgegeven door de Amerikaanse marine.
Nu de Verenigde Staten hun troepen in het Midden-Oosten verder opbouwen, lijkt een militaire confrontatie met Iran onafwendbaar. Ook het Pentagon lijkt daarop voor te sorteren: de komende dagen verplaatst het Amerikaanse ministerie van Defensie tijdelijk zijn personeel uit het Midden-Oosten. Donderdagmiddag zei president Donald Trump dat hij „binnen tien dagen” een beslissing zal nemen over militaire actie.
De opgebouwde troepenmacht is de grootste in de Golfregio sinds de invasie in Irak, in 2003. De armada van zeker dertien marineschepen en enkele honderden gevechtsvliegtuigen is inmiddels zodanig versterkt dat de Amerikanen vanaf komend weekeinde een aanval zouden kunnen uitvoeren, zo verklaarden anonieme functionarissen van de regering-Trump en het Pentagon woensdag tegenover The New York Times.
Dat betekent niet automatisch dat er dan al meteen bommen vallen. Gespeculeerd wordt dat Trump pas na het einde van de Olympische Winterspelen, op zondag, tot een eventuele aanval zal overgaan.
Zondag wordt ook de aankomst verwacht van het vliegdekschip USS Gerald R. Ford, dat met de vier jagers uit Carrier Strike Group Twelve vanuit de wateren rond Marokko onderweg is naar de oostelijke Middellandse Zee. Begin dit jaar fungeerde de ‘Ford’ nog als vlaggenschip van de vloot voor de kust van Venezuela, waar Amerikaanse mariniers president Nicolás Maduro en zijn echtgenote ontvoerden.
Een ander vliegdekschip, de USS Abraham Lincoln, arriveerde twee weken geleden al met zijn eigen aanvalsgroep bij de Golf van Oman, vanuit de Zuid-Chinese Zee.
Tussendoor landden op verschillende Amerikaanse bases in het Midden-Oosten honderden militaire toestellen van de luchtmacht en de marine, waaronder F-35’s, F-15’s, F-16’s, AWACS-radarvliegtuigen, commandovliegtuigen, tanktoestellen, transporttoestellen met munitie en materieel en vliegtuigen voor elektronische oorlogvoering. Op veel plekken in de regio zijn Patriot- en Thaad- luchtverdedigingssystemen geplaatst om Iraanse tegenaanvallen met ballistische raketten te kunnen pareren.
Daarmee hebben de Amerikanen zoveel gevechtskracht gebundeld dat het volgens regeringsfunctionarissen een luchtoorlog van enkele weken of zelfs langer zou kunnen voeren tegen Iran.
Amerikaanse militairen tijdens een oefening op het vliegdekschip USS Abraham Lincoln in de Arabische Zee op 7 februari, op een foto die is vrijgegeven door de Amerikaanse marine.
De Amerikaanse president Donald Trump en zijn vrouw Melania kijken vanuit het Witte Huis in Washington naar een militaire flyover van B-2 Spirit stealthbommenwerpers op Onafhankelijkheidsdag, 4 juli 2025.
Verder hebben de Amerikanen een belangrijke troef achter de hand: strategische bommenwerpers. Vorige zomer bombardeerden zeven B-2 Spirit Stealth bommenwerpers tijdens Operatie Midnight Hammer de ondergrondse nucleaire installaties in Fordo en Natanz in Iran. Daarbij zette Washington voor het eerst het zwaarste conventionele wapen in, veertien GBU-57 Massive Ordnance Penetrator-bommen, beter bekend als bunker busters.
Deze bommenwerpers hoeven overigens niet vooraf in het Midden-Oosten te worden gestationeerd. De missie in juni werd uitgevoerd vanaf Whiteman Air Force Base in de staat Missouri, waarbij de toestellen volgens de Amerikaanse strijdkrachten 37 uur non-stop vlogen. Trump schreef woensdag op zijn socialemediaplatform Truth Social dat de Amerikaanse luchtmacht indien nodig ook gebruik kan maken van de Brits-Amerikaanse vliegbasis op het atol Diego Garcia in de Indische Oceaan, of van de basis Fairfield in het Engelse graafschap Gloucestershire.
Er liggen allerlei scenario’s voor een mogelijk offensief op tafel, variërend van een beperkte aanval op nucleaire installaties en raketbases tot een wekenlange campagne met als doel om de regering omver te werpen. Het is aan de president om een keuze te maken.
Trumps Maga-beweging is in twee kampen verdeeld. Volgens de interventionisten moeten de Verenigde Staten profiteren van de relatieve zwakte van Iran, dat in de afgelopen jaren bondgenoten als Hezbollah en het Syrische regime van dictator Bashar al-Assad (grotendeels) zag wegvallen. Mocht je ooit de Iraanse regering omver willen werpen, zo luidt de redenering, is dit het geijkte moment.
Daartegenover staat een groep Maga-aanhangers die helemaal niet zo happig is op buitenlandse interventies. Het strookt niet met de America First-gedachte, zo redeneren zij, en het risico is te groot dat de Amerikanen met een aanval een grootschalige regionale oorlog ontketenen waarin ze nog jarenlang meegezogen zullen worden. De ervaringen in Irak dienen voor deze groep als afschrikwekkend voorbeeld.
Trump zal tussen deze twee visies moeten laveren. Intussen lopen er ook nog altijd onderhandelingen met het Iraanse regime. Die begonnen enkele weken geleden nadat het regime duizenden demonstranten had gedood. Trump zegde toe dat hij hen te hulp zou schieten. Maar inmiddels draaien de gesprekken vooral om inperking van Irans nucleaire activiteiten.
Twee Iraanse wetenschappers die nu in het Westen werken noemen deze week in Foreign Policy als meest plausibele uitkomst een „afgemeten aanval” waarmee de Amerikanen hun onderhandelingspositie zouden kunnen versterken. Met zulke „militarisering van de diplomatie” zou Trump de vijand kunnen afschrikken zonder in een langdurig conflict te belanden, aldus Arash Reisinezhad, expert internationale betrekkingen, en econoom Arsham Reisinezhad.
Volgens het tweetal heeft de Amerikaanse aanval op Venezuela van begin dit jaar „diepe weerklank” gevonden bij het Iraanse regime. Sinds de gevangenneming van Nicolás Maduro is het niet meer zo’n vergezochte gedachte dat de Amerikanen het op een soevereine leider hebben voorzien. Dat voelen de machthebbers in Teheran ook.
Maar Iran en Venezuela zijn in veel opzichten totaal niet met elkaar te vergelijken. Iran is vijandiger, onvoorspelbaarder en ligt veel verder van de VS, in een roerige regio. Een aanval op Teheran riskeert wraakacties op de Amerikaanse bondgenoot Israël en zou het hele Midden-Oosten kunnen destabiliseren. Bovendien is Iran militair gezien veel sterker dan Venezuela, en is het regime van de Revolutionaire Garde veel dieper in de maatschappij verankerd dan de regering van Maduro was.
Mede hierdoor zijn er veel tegenargumenten te bedenken voor een grootschalige invasie die ayatollah Ali Khamenei zou moeten verdrijven. Het zou erg duur worden, in Iran zou het hoogstwaarschijnlijk vooral instabiliteit opleveren zonder garantie dat het regime valt, de regionale gevolgen zijn niet te voorzien en Trump zou in eigen land op veel weerstand stuiten. Bovendien zou China kunnen profiteren van de afgeleide Amerikanen.
Een voetganger steekt donderdag de straat over bij een anti-Amerikaans reclamebord in de Iraanse hoofdstad Teheran.
Ook een meer afgemeten aanval kent verschillende smaken. De meest beperkte optie lijkt zich op de nucleaire faciliteiten te concentreren. In juni vorig jaar claimde Trump dat de operatie Midnight Hammer „een spectaculair militair succes” was, waarbij de nucleaire installaties „compleet en totaal zijn vernietigd”. Een nieuwe grootschalige Amerikaanse aanval tegen die Iraanse uraniumverrijkingsinstallaties lijkt in strijd met die claims.
De uitgebreidere aanpak zou zijn om ook op opperste leider Khamenei en hoge militaire en politieke figuren te mikken. Ook raketinfrastructuur en commandocentra zouden doelwitten kunnen zijn.
Iran zal hoe dan ook terugslaan. De Amerikanen hopen de Iraanse vergelding te beperken door met grootschalige vernietiging te dreigen. Mocht dit lukken, dan zouden daarna ook de VS zich inhouden. Op een totale oorlog zitten ze immers niet te wachten.
Maar volgt Teheran ook dit Amerikaanse script? Voorlopig is er vanuit de Iraanse hoofdstad vooral oorlogsretoriek te horen, bijvoorbeeld met een AI-filmpje waarin Amerikaanse oorlogsschepen tot zinken gebracht worden. Juist door te escaleren doen de Iraniërs wat de VS uit alle macht hopen te voorkomen: een bredere oorlog met mogelijk grote regionale gevolgen.
De enorme militaire opbouw van de Amerikanen in het Midden-Oosten is mede bedoeld om de vaste Amerikaanse bases en de ongeveer dertig- tot veertigduizend soldaten in de regio beter te beschermen tegen de verwachte Iraanse tegenaanvallen. Volgens The New York Times concludeerde het Pentagon vorige maand dat er vooral in de Amerikaanse luchtverdediging tekorten waren in de regio. De afgelopen jaren hebben de Amerikanen veel militair materieel weggehaald uit het Midden-Oosten.
Ondanks de ‘enorme armada’ waarvan Trump spreekt is de Amerikaanse militaire opbouw in het Midden-Oosten kleiner dan bij eerdere operaties. Bij de invasie in Irak in 2003 brachten de VS 863 vliegtuigen bijeen in de regio. Bij Operatie Desert Storm in 1991, de bevrijding van Koeweit, zetten de Amerikaanse luchtmacht, de marine en het korps mariniers in totaal 1.300 toestellen in.
Is er nog een kans dat Trump niet aanvalt? De enorme troepenopbouw maakt dat onwaarschijnlijk: tenzij hij een overeenkomst op zeer goede voorwaarden weet te sluiten, zou het gezichtsverlies voor de president zijn om de vliegdekschepen onverrichter zake naar huis te sturen. Een adviseur van president Trump zei tegen de doorgaans goed ingevoerde nieuwssite Axios dat zijn baas het „zat” raakt; de kans op militaire actie schatte hij op 90 procent.
Afgesloten tunnels, reparaties na Israëlische aanvallen, metalen camouflagecontructies: door satellietbeelden te vergelijken, kun je zien hoe Iran zijn militaire faciliteiten in de afgelopen weken voorbereidde op een eventuele Amerikaanse aanval.
Zo is op satellietbeelden van een raketopslag bij de stad Qom, zo’n honderdvijftig kilometer ten zuiden van hoofdstad Teheran, te zien dat een dak dat beschadigd was geraakt bij een luchtaanval op een recentere foto is vervangen.
De raketopslag bij de stad Qom op 16 juli 2025 (L), en hetzelfde opslag met een nieuwe dak op 1 februari 2026 (R)
Het verschil is ook te zien op twee beelden van een militair complex bij Parchin: op de eerste is het complex, zo’n zestig kilometer ten oosten van Teheran, nog intact, een paar dagen voor Israëlische luchtaanvallen in oktober 2024. Op de tweede, van eind januari, is het aantal zichtbare constructies flink uitgebreid.
Het militair complex in Parchin op 20 Oktober 2024 (L) en 24 januari 2026 (R)
Op het meest recente beeld, van 16 februari, is te zien hoe het complex is overdekt met een metalen constructie, waar camouflerend zand op lijkt gelegd. Op de Parchin-basis wordt een technologie onderzocht die nodig is voor het bouwen van een kernwapen: het samenpersen van een bol uranium door middel van een explosie, wat de kernexplosie op gang moet brengen.
Op een satellietbeeld genomen op February 16 is te zien hoe een gebouw op de Parchin-basis is overdekt met een metalen constructie en zand.
Luchtfoto’s van het nucleaire complex Isfahan laten zien dat tunnels die een berg in lijken te leiden in november 2024 nog open waren, en nu, op een beeld van 10 februari, zijn dichtgestopt met zand. Het complex werd in juni 2025 al gebombardeerd door de Verenigde Staten, tegelijk met nucleaire complexen in Fordo en Natanz.
Het nucleaire complex Isfahan op 11 november 2024 (links) and 10 februari 2026 (rechts)
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet