Nederlandse literatuur Cherry Duyns schreef een sobere en mooie roman over een oudere man die door een ontmoeting zijn familiegeschiedenis in een ander licht gaat zien. Was zijn vader een zedendelinquent?
Het schiereiland Hvalnes in het zuidoosten van IJsland.
Cherry Duyns: Morlands schaduw. Atlas Contact, 247 blz. € 23,99
Doordat je als kind zo lang en veel in hun nabijheid verkeert kun je zomaar gaan denken dat je je ouders van haver tot gort kent. Maar dat ook opvoeden in de regel achter een masker gebeurt en dat je er dan later achter komt dat die ouders van je er al die tijd een soort geheim leven op na hielden – al was het maar in de geest – dat is een gegeven waar verhalenvertellers graag iets mee doen.
Zo verscheen anderhalf jaar terug het mooie Autobiografie van een flat, waarin Otto de Kat de levens van zijn ouders reconstrueerde. Op het eerste oog leken dat kleine levens te zijn geweest, maar doordat De Kat zo goed was in omkijken en overdenken gaf hij ze de proporties waar ze recht op hadden. En een prachtig voorbeeld is natuurlijk ook de scène in Six Feet Under, de gevierde televisieserie van Alan Ball, waarin zoon Nate voor het eerst het appartement betreedt dat zijn inmiddels overleden vader jarenlang in het geniep bleek te hebben gehuurd. Wat was daar allemaal voorgevallen? Had hij er een minnares ontvangen? Had hij met een geweer uit het raam op voorbijgangers geschoten?
Andermans dood als smeerolie van de verbeelding.
Sebastiaan Morland, een documentairemaker die door zijn werkgever tegen wil en dank richting zijn pensioen wordt gedreven, overkomt in Morlands schaduw iets soortgelijks als hij op een dag in contact komt met een vrouw die beweert zijn halfzus te zijn. Morlands vader, een dan al morsdode uitbater van een bioscoop, legde het meer dan een halve eeuw terug aan met de vrouw die in zijn zaak achter de kassa zat, waarna de buitenechtelijke Sofie werd geboren. Haar werd al vroeg verteld wie haar verwekker was. En als zij als dame op leeftijd de naam van Morland junior op de aftiteling van een documentaire ziet staan, besluit ze in actie te komen. Ze spreken af, maken samen een reis naar het vulkanische IJsland en voeren melancholische, aftastende gesprekken die ervoor zorgen dat Sebastiaan zijn privégeschiedenis door een nieuwe bril gaat bekijken. Zeker als blijkt dat die vader zich misschien ook wel aan Sofie heeft vergrepen. Was zijn vader een zedendelinquent?
Alleen al de gedachte hieraan komt als een shock voor Morland, al schrijft Cherry Duyns (1944), die een paar jaar geleden met Afscheid (2021) ook al zo’n mooie roman schreef over een herziene familiegeschiedenis, het allemaal zo op dat Sebastiaan niet eens zeker weet, niet zeker kán weten of hij al die tijd met een vals levensverhaal in zijn hoofd rondliep. Zo laten hij en Sofie bijvoorbeeld geen DNA-test doen om zwart op wit te krijgen of ze werkelijk dezelfde vader hebben.
Duyns vindt dus iets anders belangrijk, bijvoorbeeld de mogelijkheid dat er zomaar iemand op kan duiken die je levensverhaal aan het wankelen brengt. Of dat je al tijdens je jeugd, dus als kind-van, aan wegkijken doet omdat sommige indrukken niet passen bij de harmonie waar je zoveel behoefte aan hebt. Zo gaat Sebastiaan zich als oude man, aangemoedigd door de komst en de verhalen van Sofie, opeens herinneren dat hij zijn vader ooit betrapte tijdens een avontuurtje in de coulissen van de bioscoop. Het is dus gezien, maar ergens ook onopgemerkt gebleven.
Zoals Duyns schrijft, zou je tegen best veel andere schrijvers op leeftijd willen zeggen, zó schrijf je over zaken als aftakeling, melancholie en (maatschappelijke) overbodigheid. Want waar de gemiddelde seniorenroman toch wel erg vaak verzandt in egocentrisch en nostalgisch gemonkel waar het stof van afslaat, daar blijft Duyns’ werk verteerbaar en, tja, het is een compliment van niks, maar het is nu eenmaal zo: mooi. Wat hij doet is eenvoudig, maar minder in de mode dan je zou wensen: hij schrijft sober, notulerend bijna en blijft vooral naar buiten kijken, in plaats van inwaarts. Hij laat Sebastiaans impressies van de IJslandse natuur het werk doen, of hij valt terug op zijn gedachten aan de klassieke muziek die hij zo liefheeft.
Zo leer je nog eens wat en lees je tegelijk volop over Sebastiaan zonder dat het de hele tijd over Sebastiaan gaat. O, en filmmakers in den lande opgelet: u heeft met dit boek zo ongeveer een kant en klaar script in handen.
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews