Met Jan Timman (74) overleed donderdag de beste Nederlandse schaker na oud-wereldkampioen Max Euwe. Hij was een supertalent in een tijdperk met wereldkampioenen als Anatoli Karpov en Garry Kasparov én een kleurrijke levensgenieter. "Jan was mijn voorbeeld", zegt grootmeester Anish Giri.
In 1988 werd het NOS-journaal onderbroken voor een bijzondere mededeling: Timman had zojuist in Antwerpen zijn partij tegen de Hongaar Lajos Portisch gewonnen. De donderdag overleden grootmeester ontketende een schaakhype met zijn tweekampen op weg naar de finale van het kandidatentoernooi.
"Jan was een supertalent", vertelt schaakjournalist en internationaal meester Gert Ligterink, die in de jaren zeventig met Timman in het Nederlandse Olympiadeteam speelde. "Jan doorzag alles, in Nederland kon niemand in zijn schaduw staan."
De dertigjarige Giri, de huidige nummer één van Nederland, spreekt tegenover NU.nl van "een zwarte dag voor de schaakwereld". Hij beschouwt Timman "als een legende van onze sport, ook wereldwijd".
De 76-jarige Ligterink omschrijft Timman als een laatbloeier. "Jan werd pas op op zijn 22e grootmeester. Dat is nu bijna ondenkbaar. Als teamgenoot tijdens de Olympiades was ik altijd diep onder de indruk van zijn spel en zijn diepgaande analyses."
Timman had de pech dat hij opgroeide in een tijdperk met de Russische wereldkampioenen Karpov en Kasparov, zegt Ligterink. "Zij waren beter, maar Jan zat er kort achter." Daarmee verdiende Timman zijn bijnaam 'Best of the Rest'. Hij werd ook wel 'Best of the West' genoemd.
Timman speelde twee keer de finale van het kandidatentoernooi. In 1990 was hij in Maleisië kansloos tegen Karpov. "Het was een slechte match van Jan", stelt Ligterink. "Zijn secondanten waren goede vrienden met wie hij kon wandelen en een biertje kon drinken. Maar schaaktechnisch had hij niet veel aan ze."
Bij de volgende poging in 1993 verloor Timman van de Brit Nigel Short, die vervolgens met Kasparov uit de schaakbond FIDE stapte uit onvrede over de gebrekkige fondsenwerving en een eigen schaakbond oprichtte.
Timman mocht met Karpov om de FIDE-wereldtitel schaken. Maar dat was een "surrogaatmatch", zegt Ligterink. "Zo is die tweekamp ook de geschiedenis ingegaan. De zogeheten FIDE-kampioenen zijn zelfs van de lijst gewist, ze zijn vergeten."
Het doet volgens hem niets af aan de grootheid van Timman, die zich onderscheidde door zijn ingenieuze analyses en schaakstudies. "Jan hield zich aan het devies van voormalig wereldkampioen Mikhail Botvinnik. Hij zei dat een groot schaker ook moest kunnen schrijven over het spel, als erfenis voor het nageslacht. Dat heeft Jan zeker gedaan met zijn mooie boeken."
De schaakliteratuur van Timman is verplichte kost voor elke grootmeester, erkent Giri. Al in zijn kindertijd bestudeerde hij de partijen van Timman. "Zijn eindspelstudies zijn fascinerend. Het was een eer om hem te leren kennen. Toen ik nog jong was, speelden we een korte match. Ik heb ook thuis met Jan getraind."
Giri was onder de indruk van het scherpe geheugen van Timman. "Ik zat achter mijn computer met een databank en de varianten die hij uit zijn hoofd kende, klopten allemaal."
Timman behoorde tot de generatie van de bohemiens, de artistieke schakers met een zorgeloze levensstijl. Tijdens Tata Steel Chess was Timman na zijn partijen steevast aan de bar van dorpshuis De Moriaan te vinden met een glas rode wijn.
Ligterink: "Je kan zeggen: Jan had als een monnik moeten leven. Maar daar was hij geen betere schaker door geworden. Dat glas wijn hoorde ook bij Jan, maar zijn talent bleef tot op late leeftijd zichtbaar."
Giri kent de verhalen over kleurrijke types als Timman en de Rus Mikhail Tal, toen in de schaakzaal nog driftig werd gerookt. "Kijk naar oude foto's van Jan met zijn lange haar, hij was een rockster die het schaken een nieuwe dimensie gaf."
Giri beschouwt Timman als een gids die hem de weg wees naar een mogelijke match om de wereldtitel. Hij hoopt vanaf eind maart tijdens het kandidatentoernooi op Cyprus een schaakhype te creëren, net als Timman eind jaren tachtig deed. De winnaar van dat toernooi mag wereldkampioen Dommaraju Gukesh uitdagen.
"Jan was mijn voorbeeld en hij wist dat een match om de wereldtitel mijn droom is", zegt Giri. "Ik wilde van hem weten hoe het was om te vechten met de absolute wereldtop. Hij gaf me nuttige adviezen. Jan speelde weliswaar in een ander tijdperk en had een ander karakter dan ik. Maar zijn partijen zijn tijdloos. Hij blijft als idool een bron van inspiratie."
Source: Nu.nl algemeen