Home

Met afsluiten internet en Telegram zet Rusland burgers en leger op zwart

Rusland Met nieuwe wetgeving en blokkades wil het Kremlin de controle op het internet versterken, maar brengt daarmee brengt zijn burgers en frontsoldaten in grote problemen. „Mogen degenen die Telegram blokkeren branden in de hel.”

Passagiers van de Moskouse metro gebruiken hun smartphones, 12 februari.

Veilige en stabiele communicatie is voor Russen allang geen zekerheid meer, maar deze weken maakt de Russische regering het wel heel bont met zijn drang het internet te controleren. Dinsdag keurde het Russische parlement, de Doema, wetswijzigingen goed waarmee de Russische geheime dienst FSB telecom-aanbieders kan dwingen tot het afsluiten van internet en telefonie. De herziene wet geeft president Vladimir Poetin de vrije hand om de communicatie in (delen van) Rusland plat te leggen.

Formeel dienen de wijzigingen, die woensdag door de het hogerhuis werden afgehamerd, om „burgers en staat te beschermen tegen opkomende veiligheidsdreigingen”, zoals mediawaakhond Roskomnadzor eerder verklaarde. In de jongste amendementen is echter geen sprake meer van een noodzakelijke dreiging en zijn telecomaanbieders straks verplicht hun communicatiediensten op te schorten, wanneer de FSB of president daartoe opdracht geven.

De vage formuleringen roepen ook in Rusland vragen op over de precieze omstandigheden die een afsluiting van de communicatie zouden kunnen rechtvaardigen. De Russische viceminister voor Digitale Ontwikkeling, voormalig FSB’er Ivan Lebedev, benadrukte dat de wet enkel zal worden ingezet bij „absolute noodzaak”. Hij kon echter geen verdere duidelijkheid geven, aangezien de documentatie voor de wet staatsgeheim is. Of Rusland werkelijk in staat is het internet af te sluiten, is de vraag. Afgelopen jaren experimenteerde Roskomnadzor enkel met lokale internetblokkades in situaties van sociale onrust.

Gebruikersgegevens

De wetswijzigingen komen op een moment dat de communicatie in Rusland in chaotische toestand verkeert. Begin vorige week begon Roskomnadzor met het vertragen van de laadsnelheid van de veelgebruikte, in Dubai gevestigde berichtendienst Telegram. Volgens Telegram-kanaal Baza zou de berichtendienst mogelijk al vanaf 1 april in het hele land ontoegankelijk worden. Roskomnadzor wilde dat niet bevestigen. Vorig jaar werd de belfunctie al uitgeschakeld.

De restricties volgen op jarenlange pogingen van het Kremlin om buitenlandse techbedrijven te dwingen gebruikersgegevens op te slaan op Russische servers, waar zij binnen het bereik komen van Russische opsporings- en inlichtingendiensten. In 2022 werden Instagram en Facebook geblokkeerd en moederbedrijf Meta ‘extremistisch’ verklaard. Ook Whatsapp is inmiddels geblokkeerd en het veelgebruikte YouTube ondervindt problemen. Via vpn-verbindingen blijven burgers, onder wie ook politici en propagandisten, echter massaal gebruik maken van de diensten.

Ondertussen probeert het Kremlin gebruikers te dirigeren naar de vorig jaar door techbedrijf VKontakte gelanceerde berichten-app ‘Max’. Volgens de propaganda zou deze burgers beter beschermen tegen „online criminelen en westerse invloeden”, maar Russen weten beter. Naast de ondermaatse prestaties en slechte functionaliteit, bestaat er geen twijfel dat inlichtingendiensten vrijelijk toegang hebben tot de app. Hoewel veel overheidsdiensten enkel nog via Max bereikbaar zijn, zijn Russen niet happig op een overstap. De verontwaardiging was zelfs zo groot dat Russen vorig jaar de straat op gingen. Ook afgelopen dagen uitten burgers en activisten hun onvrede en riepen zij op tot sancties.

Militaire coördinatie

Ook aan het Oekraïense front leiden de door het Kremlin opgelegde blokkades tot grote problemen en verontwaardiging. Want voor de coördinatie van hun operaties maken ook Russische troepen gebruik van Telegram en andere buitenlandse diensten. Al in 2024 blokkeerde Rusland het Amerikaanse platform Discord, waarmee drone-beelden en Oekraïense aanvalsoperaties via liveastreams konden worden gevolgd. Illegaal gebruik van het Amerikaanse Starlink bood enige tijd uitkomst, tot Elon Musk afgelopen maand op aandringen van Oekraïne besloot tot een blokkade. Daarmee werd Telegram een levensader voor het doorgeven van posities, het aansturen van drones en het militair transport langs de frontlinie.

De vertraging van de berichtendienst leidde afgelopen dagen tot Oekraïense successen op het slagveld en tot openlijke wanhoop onder Russische militairen. „Mogen degenen die Telegram blokkeren branden in de hel”, citeerde de onafhankelijke Russische nieuwssite VotTak een militair, die klaagde dat de evacuatie van doden en gewonden ernstig wordt bemoeilijkt. „Ik moet van mannen in de loopgraaf aan Roskomnadzor doorgeven, dat ze complete hufters zijn, en dat elk onnodig sterfgeval door gebrek aan communicatie op hun geweten zal rusten”, aldus een ander. Ook onder oorlogsbloggers heerst grote irritatie, ook omdat zij via crowdfunding op Telegram in hun onderhoud voorzien.

Gazprom satellieten

Bij gebrek aan Starlink en Telegram zien Russische troepen zich teruggeworpen op methodes die zij eerder gebruikten, of nog in ontwikkeling zijn: (civiele) glasvezelverbindingen, digitale radiomodems en op drones bevestigde wifi-versterkers. Deze zijn volgens deskundigen echter minder stabiel en moeilijker in het gebruik. Inmiddels wordt spaarzaam gebruik gemaakt van de zogenoemde Yamal-satellietsystemen van Gazprom Space Systems, dat vijf satellieten heeft heeft voor (burger)communicatie. De mogelijkheden zijn volgens deskundigen echter nog ontoereikend voor militaire operaties.

De Russische defensiespecialist Dmitri Koeznets acht de problemen oplosbaar, indien het Kremlin bereid is tot flinke investeringen in eigen communicatiemiddelen. Dat lijkt ook verstandig om verdere militaire nederlagen en sociale onrust in aanloop naar de Doema-verkiezingen later dit jaar te voorkomen. „Het is één ding als de vijand de verbinding afsluit, maar iets heel anders wanneer het eigen militair commando dat doet op basis van onbegrijpelijke politieke overwegingen”, zei Koeznets deze week in een podcast van de Russische nieuwssite Meduza.

Ondanks de zich opstapelende klachten hield Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov vorige week nog vol het „onvoorstelbaar” te achten dat de communicatie aan het front tot stand komt via Telegram of andere berichtendiensten, en benadrukte dat „specialisten daarover uitspraken moeten doen.” Het lijkt erop dat het Kremlin inmiddels oog heeft voor de gevolgen van zijn handelen. Woensdag liet de Russische minister voor Digitale Ontwikkeling Maksoet Sjadajev weten dat Telegram aan het front voorlopig gehandhaafd wordt. „Iedereen begrijpt het belang van de dienstverlening en niemand handelt overhaast”, aldus Sjadajev.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief NRC Broncode

Doorzie de wereld van technologie elke week met NRC-redacteuren 

Rusland

Lees meer

Lees meer

Lees meer

Source: NRC

Previous

Next