De Vredesraad van Donald Trump komt voor het eerst bijeen. De Amerikaanse president wekte de indruk een alternatief te willen creëren voor de VN-Veiligheidsraad. Vooralsnog heeft de Vredesraad maar één klus: de wederopbouw van Gaza. En dat is al moeilijk genoeg.
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Opmerkelijke aankondiging dinsdag op de website van de Verenigde Naties. De zitting van de Veiligheidsraad in New York over ‘de situatie in het Midden-Oosten’, oorspronkelijk gepland voor donderdag, is vervroegd naar woensdag.
Een reden voor de verschuiving ontbrak, maar het is verleidelijk te veronderstellen dat het te maken had met de zitting donderdag in Washington van de ‘Board of Peace’, de door de Amerikaanse president Donald Trump opgerichte Vredesraad. Ook die vergadert over de situatie in het Midden-Oosten (VN-jargon voor het conflict tussen Israël en de Palestijnen), althans een onderdeel ervan, namelijk de toekomst van de Gazastrook. Wilde de V-raad Trump een stapje vóór zijn?
Pikant is ook de mededeling op de VN-website dat het de 10.107de vergadering van de Veiligheidsraad betreft, dat wil zeggen sinds de eerste zitting op 17 januari 1946. Ook dat roept allerlei gedachten op. Het is donderdag de allereerste zitting van de Vredesraad. Terwijl de Veiligheidsraad in tachtig jaar nooit vrede in het Midden-Oosten heeft kunnen bewerkstelligen, is het ongetwijfeld Trumps bedoeling al na iets minder dan tienduizend vergaderingen kond te kunnen doen van ‘het grootste diplomatieke succes ooit’.
De competitieve vergelijking tussen de Vredesraad en de Veiligheidsraad is geen hersenspinsel. Trump zelf heeft het door hem voorgezeten lichaam, toen hij het op 22 januari in Davos aan de wereld presenteerde, gepositioneerd als concurrent van het machtigste orgaan van de VN.
Terwijl de Veiligheidsraad volgens het VN-handvest ‘de primaire verantwoordelijkheid voor de handhaving van internationale vrede en veiligheid’ heeft, legt de oprichtingsakte van de Vredesraad (niet toevallig ook ‘handvest’ genoemd) ‘de nadruk op de noodzaak van een wendbaarder en effectiever internationaal orgaan voor vredesopbouw’. De vergrotende trap zal niemand ontgaan.
Die concurrentie leek aanvankelijk niet de bedoeling. Toen Trump eind september zijn 20-puntenplan voor de wederopbouw van de Gazastrook bekendmaakte, ging dat echt alleen maar over Gaza. Het plan kreeg – bij gebrek aan beter – internationaal ruim bijval en twee maanden later werd het van een VN-stempel voorzien door de Veiligheidsraad. De raad, aldus resolutie 2803, ‘verwelkomt het alomvattende plan om het conflict te beëindigen (...) en verwelkomt de historische Trump Verklaring voor Duurzame Vrede en Welvaart’ in Gaza.
Maar dat was november. In januari veegde Trump in Davos met één zwaai een paar elementaire stukken van het schaakbord; aan de horizon doemden de donkere contouren op van een VN-loze wereldorde.
Het bleek een staaltje van imperiale overmoed. Een reeks islamitische landen nam de uitnodiging om in de Vredesraad zitting te nemen aan, in de hoop iets te kunnen betekenen voor Gaza, net als enkele autocratische leiders die het wel mooi vonden nu ook eens tot de aanzienlijken der aarde te behoren, maar de belangrijkste westerse leiders lieten de beker aan zich voorbijgaan, evenals Rusland en China. Niemand had zin om de Veiligheidsraad op een zijspoor te zetten.
Voor de Palestijnen was dat een gemiste kans. Mogelijk zou iemand als de Franse president Emmanuel Macron, die diplomatiek ijvert voor zelfbeschikking voor het Palestijnse volk, wel tot de Vredesraad zijn toegetreden als Trump minder hoog had ingezet. Nu echter komen de woorden ‘Gaza’ en ‘Verenigde Naties’ in het handvest van diens raad zelfs helemaal niet voor.
Niettemin is de Gazastrook vooralsnog de enige klus van de Vredesraad en de vergadering donderdag zal over niets anders dan Gaza gaan. Te bespreken valt er genoeg, om te beginnen over de raad zelf. Volstrekt onduidelijk is wat de taakverdeling wordt tussen de vier bestuurslagen die Trump en zijn adviseurs hebben opgezet.
Enigszins concreet is alleen het takenpakket van de NCAG, het comité met vijftien Palestijnse technocraten. Dat is ‘dienstverlening’, een term die doet denken aan het ophalen van vuilnis en het repareren van de waterleiding. Over de belangrijkste kwesties – de ontwapening van Hamas, de komst van een internationale troepenmacht, het begin van de wederopbouw – zal worden beslist in lichamen waarin het wemelt van Trumps zakenvrienden, adviseurs en politieke kompanen.
Voor een van hen, de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, wordt het donderdag een belangrijke test. Voor elke stap in de onlangs begonnen tweede fase van Trumps vredesplan is zijn medewerking nodig, maar hij zal moeten accepteren dat er voortaan ook andere spelers aan tafel zitten, tot zijn afgrijzen zelfs ministers van landen als Turkije en Qatar.
Het is mogelijk het hele Gazaplan van Trump af te doen als een cynisch, neokoloniaal project of de natte droom van rijke projectontwikkelaars. De bevolking van Gaza wordt niets gevraagd en de ongewisse route naar Palestijnse zelfbeschikking stuit van meet af aan op het ‘geen denken aan’ van Israël.
Alleen: wat is het alternatief? Precies die vraag wordt gesteld in een analyse van de International Crisis Group, altijd een van de verstandigste stemmen in het internationale analistenkoor. Het antwoord: een alternatief is er niet. Max Rodenbeck en Michael Wahid Hanna, de auteurs, besluiten hun bijdrage daarom met: ‘In dit stadium zou een mislukking de ellende in Gaza alleen maar voor onbepaalde tijd verlengen.’
De Vredesraad van Donald Trump bestaat op papier uit twee onderdelen, in de praktijk uit vier.
* De Algemene Vredesraad, voorgezeten door Donald Trump, bestaat uit staatshoofden en regeringsleiders. Tot nu toe zijn 26 landen toegetreden tot de raad.
* De Uitvoerende Raad, in de praktijk het primaire besluitvormend orgaan. Lid zijn onder anderen Trumps schoonzoon Jared Kushner, minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, speciaal gezant Steven Witkoff, de Britse oud-premier Tony Blair en Ajay Banga, voorzitter van de Wereldbank. Directeur is de Bulgaarse oud-minister Nickolay Mladenov.
* De Gaza Uitvoerende Raad is internationaler van samenstelling. De rol van deze Gazaraad is onduidelijk, in het handvest van de Vredesraad wordt hij niet genoemd. Mogelijk is het een soort adviesraad en/of de link tussen de Uitvoerende Raad en het ambtelijk bestuur van Gaza (NCAG, zie volgende punt). Lid zijn onder anderen ministers en hoge functionarissen van Turkije en enkele Arabische landen. Ook oud-minister Sigrid Kaag en de Israëlisch-Cypriotische vastgoedbaas Yakir Gabay zijn lid.
* Het Nationaal Comité voor het Bestuur van Gaza (NCAG) wordt evenmin genoemd in het handvest van de Vredesraad, maar wel in resolutie 2803 van de VN-Veiligheidsraad, waarin Trumps plannen werden verwelkomd. Ook staat het comité in Trumps 20-puntenplan, dat als bijlage aan de resolutie hangt. Lid van het NCAG zijn vijftien Palestijnse technocraten. Voorzitter Ali Shaath was verbonden aan de Palestijnse Autoriteit. Volgens de VN-resolutie wordt het comité ‘verantwoordelijk voor de dagelijkse gang van zaken binnen de ambtenarij en het bestuur van Gaza’. Het gaat vooral om publieke dienstverlening.
Het vredesplan van Trump kent vooralsnog twee concrete fasen. De eerste fase is eind januari afgerond en omvatte een wapenstilstand en het ruilen van gijzelaars en gevangenen. In de tweede fase komt humanitaire hulpverlening op gang. Hamas moet ontwapenen. Daarna trekt het Israëlische leger zich terug naar de buitenrand van de Gazastrook. Een internationale troepenmacht zal vervolgens de veiligheid in het gebied handhaven. Investeerders worden uitgenodigd een begin te maken met de wederopbouw van Gaza. Die moet worden afgerond in de derde fase.
Hoe lang de tweede en derde fase zullen duren is niet duidelijk, noch wat de criteria zijn voor voltooiing ervan. In een niet nader omschreven vierde fase zal werk moeten worden gemaakt van de belofte aan de Palestijnen van zelfbeschikking en wellicht de vorming van een Palestijnse staat.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant