Drugs Van veel dingen vragen we ons niet meer af waar hun oorsprong ligt. In deze rubriek wordt gezocht naar het begin der dingen. Dit keer: cannabis en andere drugs.
Mannelijke en vrouwelijke cannabis- of hennepplant (verkeerd om toegeschreven) in het getijdenboek van Anne de Bretagne door Jean Bourdichon, 1505-1508Bibliothèque nationale, Parijs
Ook dieren zijn weleens dronken. Ze eten rottend fruit en apen en vogels schijnen daarna weleens zwalkend gesignaleerd te zijn, ja zelfs olifanten zijn weleens zat, al wordt dat meestal gezien als een mythe. Als het waar is, doen die dieren dat dan per ongeluk of expres? Misschien hebben dieren ook weleens genoeg van hun bestaan. Alcohol kan ontsnapping bieden. Zouden dieren ook weleens stoned zijn? Een geit die graag knabbelt aan een blaadje van de cannabisplant…
Mensen hebben in ieder geval al heel lang heel graag hun geest verdoofd, geprikkeld of verruimd. Misschien wel altijd. Drugs waren er al in de prehistorie. Bier bestond in Mesopotamië misschien zelfs eerder dan brood. Drugs zijn gevonden in vrijwel alle culturen over de hele wereld – opium, coca, betelnoten, qat, ayahuasca, paddenstoelen, maar ook koffie, thee, mate, de lijst is eindeloos, de zucht oneindig. Tabak was binnen een eeuw na de kennismaking met dit genotsmiddel in 1492 in Amerika al verslavend in Europa. Cannabis, waarschijnlijk afkomstig uit Centraal-Azië, werd al vroeg gecultiveerd en verspreidde zich uiteindelijk naar Europa, het Midden-Oosten en Afrika. In Europa werd van de plant, beter bekend onder de naam hennep, vooral touw en textiel gemaakt, maar er zijn ook verhalen dat delen van de plant gebruikt werden als medicijn of om de bezems van heksen te laten vliegen.
In Afrika werd cannabis voor het eerst in een pijp gerookt, volgens biogeograaf Chris S. Duvall al voor Columbus naar Amerika ging. In The African Roots of Marijuana (2019) zegt hij ook dat het tot slaaf gemaakte Afrikanen waren die de plant naar Amerika brachten, naar Brazilië en het Caraïbisch gebied. Ze namen het zaad mee tijdens de Middle Passage. Andere wetenschappers menen dat het contractarbeiders uit India waren die het kruid eind negentiende of begin twintigste eeuw meebrachten, bijvoorbeeld naar Suriname. In India en het Midden-Oosten werd cannabis lang vooral gegeten en gedronken, vaak vermengd met andere ingrediënten. In India was het een van de vijf heilige planten. Het was een favoriet van de hindoegod Shiva.
Waarom? Wat is het dat planten als cannabis zo aantrekkelijk maakt?
Proefopstelling in de groeiruimte voor medicinale wietteelt bij Aurora in Wageningen, 2022.
De Russische schrijver Lev Tolstoj had daar eind negentiende eeuw een interessant antwoord op, in het pamflet Waarom mensen zich bedwelmen, uit 1890, toen hij zelf drank, tabak (en vlees) afgezworen had. Tolstoj schreef onder meer: „De reden voor de wereldwijde consumptie van hasjiesj, opium, wijn en tabak ligt niet in de smaak en evenmin in enig plezier, ontspanning of vrolijkheid die ze teweegbrengen, maar eenvoudigweg in de behoefte van de mens om zich af te sluiten voor de eisen van zijn geweten.” Het is een nogal calvinistische opvatting. Zou dat afsluiten van het geweten echt de enige reden zijn? Is dat niet al te benepen? Gaat het niet ook om een andere ervaring, om nieuwe schoonheid, om contact met iets hogers of iets breders, al was het maar met de mensen om je heen? Laten wij eens horen wat, bijvoorbeeld, de Amerikaanse jazzmusicus Louis Armstrong, onder veel meer, zei over zijn marihuanagebruik: „It makes you feel wanted. It makes you feel a special kind of kinship.” Veel sociale gebeurtenissen hebben inderdaad met het innemen van drugs te maken, van koffiedrinken tot borrelen. Brengen drugs mensen dichter bij elkaar?Armstrong zegt meer. „We always looked at pot as a kind of medicine”, citeert Martin A. Lee in zijn boek Smoke Signals, A Social History of Marijuana (2012). Een medicijn. Een medicijn tegen het leven zoals het is. Lee wijst op het racisme waar Armstrong mee te maken kreeg. Ik denk weer aan de titel van Tolstojs essay. Waarom mensen zich bedwelmen.
Ook de Amerikaanse wetenschapper Ronald K. Siegel zag psychoactieve stoffen als een soort medicijnen; de geest verruimen, stimuleren of bedwelmen is na honger, dorst en seks de vierde behoefte die mensen en andere dieren willen bevredigen, schreef hij in Intoxication. The Universal Drive for Mind Altering Substances, een merkwaardig, prikkelend boek uit 1989. Siegel schreef onder meer: „In a sense, the war on drugs is a war against ourselves, a denial of our very nature. (…) All of our wars against drugs, like all our wars against each other, pit enemies using one set of drugs against those using the same or different sets.” Als voorbeeld geeft hij onder meer Amerikaanse piloten die in Zuid-Amerika en Zuidoost-Azië opium en cocaïne bestrijden terwijl ze zelf amfetamines gebruiken om alert te blijven.
Behalve mensen komen er echt een hoop andere diersoorten in het boek aan bod. Siegel verhaalt onder meer over waterbuffels die in Vietnam verslaafd raakten aan opium en na de oogst afkickverschijnselen vertoonden. Ook andere dieren, insecten, vogels en knaagdieren, deden zich tegoed aan de papavers. Zelf experimenteert hij nogal gewetenloos met het geven van drugs aan dieren. Apen en vogels die hij cannabis voert of injecteert.
Siegel zag de beste oplossing voor zijn vierde drang in het maken van betere drugs, drugs die niet gevaarlijk zijn voor de gezondheid. Drugs die in ieder geval niet dodelijk zijn, voor de gebruiker of voor anderen, bijvoorbeeld in het verkeer. Zo’n synthetische drug is er nog steeds niet. Eerder het tegendeel; „Synthetisch opiaat fentanyl wordt belangrijkste oorzaak drugsdoden in VS”, kopte deze krant in 2016. Die epidemie is er nog steeds.
Zou het in principe mogelijk zijn, een drug die alleen baadt en niet schaadt? Een ongevaarlijke geestverruiming? Misschien houdt de calvinist in mij me tegen om in die mogelijkheid te geloven. Samen met de romanticus.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden