Het is meestal zinloos om de voetbaltrainer tijdens het seizoen te ontslaan als de uitslagen tegenvallen, blijkt uit onderzoek van econoom Jan van Ours. ‘Na het ontslag gaat het beter, maar als hij niet was ontslagen, was het ook beter gegaan.’
is voetbalverslaggever van de Volkskrant.
Emeritus hoogleraar economie Jan van Ours (71) is wetenschapper, en dompelt zich tevens als seizoenkaarthouder van Feyenoord onder in emoties. ‘Als wetenschapper zeg ik: het heeft geen zin om Robin van Persie te ontslaan. Als supporter zeg ik dat het niet zo erg zou zijn, want het voetbal kan bijna niet slechter.’
De wetenschapper kijkt naar onderzoek, terwijl de supporter kampt met gevoelens. De supporter Van Ours zegt: ‘Hoe haal je het in je hoofd om Sem Steijn aanvoerder te maken? Les 1 in personeelsbeleid is dat je niet te veel verantwoordelijkheid moet geven aan een persoon met weinig ervaring.’ Die laatste zin gaat dan over Van Persie, maar zou ook over Steijn kunnen gaan.
Zijn recente onderzoek Outcome Bias in Managerial Decisions bevestigt dat ontslag van een trainer tijdens het seizoen over het algemeen zinloos is. Het is doorgaans een gevolg van teleurstellende resultaten. Het zal daarna op een gegeven moment beter gaan met een nieuwe trainer, maar met de oude trainer was dat ook het geval geweest.
En zelfs met een nieuweling gaat het niet altijd beter. Fred Grim presteert bij Ajax ongeveer hetzelfde als voorganger John Heitinga. Nottingham Forest is bezig aan zijn vierde trainer van het seizoen. FC Utrecht liet Ron Jans in crisistijden zitten en begon weer te winnen. ‘Gemiddeld gezien verbeteren de resultaten na een ontslag, maar dat gebeurt ook als je de trainer niet ontslaat. Dat komt omdat een deel van de resultaten berust op toeval. Als het even slecht ging, gaat het soms vanzelf weer beter.’
Van Ours deed onderzoek naar een periode van acht seizoenen in de vijf grote Europese competities (Engeland, Spanje, Italië, Duitsland en Frankrijk). Gemiddeld behaalden clubs 1,3 punt per wedstrijd in die periode. In Engeland werden, als voorbeeld, 52 trainers ontslagen in dat tijdvak. Gemiddeld behaalden clubs 0,27 punt per wedstrijd meer na zo’n gedwongen vertrek, hetgeen wijst op verbetering.
Maar dan volgt de nuance, via zijn rekenmethode die is gebaseerd op het werk van bookmakers, de organisaties achter weddenschappen. Zij doen voorspellingen op grond van allerlei indicatoren, zoals de kwaliteit van de tegenstander en de eigen spelers. Van Ours zocht voor die 52 ontslagen trainers een referentie, bij dezelfde clubs in ongeveer dezelfde situatie waarin de trainer niet was ontslagen. Dan bleek dat die clubs vaak zelfs meer verbeteringen hadden geboekt.
Ontslag blijkt ook een kwestie van psychologie. ‘Als het bestuur de trainer ontslaat, dan heb je het als clubleiding geprobeerd. Als hij niet wordt ontslagen en verbetering blijft uit, dan heeft de directie gefaald. Dus is het erger om niets te doen.’ Inzake Grim is er niemand die nu zegt dat hij er ook uit moet. Met Feyenoord en FC Utrecht ging het heel slecht. Ze hielden de trainer en zien weer verbetering. Ook Go Ahead zit in dat proces, met trainer Melvin Boel.
Van Ours deed ruim tien jaar geleden al soortgelijk onderzoek in de Nederlandse competitie en kwam toen tot dezelfde conclusies. Hoe zijn belangstelling te verklaren is? Hij is van oorsprong arbeidseconoom. In die sector is het moeilijk om goede gegevens over management te vinden. Dan is de stap naar de voetballerij logisch, een zichtbare wereld met veel emoties. Bovendien houdt hij van voetbal.
In dit seizoen, waarnaar hij nog onderzoek verricht, hebben PSV, Sparta en NEC veel meer punten behaald dan verwacht. Bij die clubs heerst grote tevredenheid. Clubs onder de rode lijn van verwachtingen ontsloegen hun trainer of voelden de crisis. Opvallend is dat Telstar laag staat. ‘Telstar scoort slechter dan de bookmakers hadden verwacht, maar toch is het rustig. Dat heeft ook te maken met de verwachtingen van het publiek. Dat kan zijn ogen niet geloven dat Telstar in de eredivisie zit.’
Van Ours snapt dat het lastig is voor een club om standvastig te zijn, als onvrede leidt tot geweld, of tot supporters die bij de trainer in de tuin bivakkeren. ‘Ontslag lijkt zinloos. Maar ook achteraf is niet vast te stellen of het zinloos was. Als de resultaten verbeteren, lijkt het alsof het zinvol was. Als de resultaten niet verbeteren, heb je het in elk geval geprobeerd.’
Maar er zijn toch ook gewoon slechte trainers? ‘Het gaat in mijn onderzoek om ontslag binnen het seizoen. Wie kun je dan aannemen? In sommige gevallen is het veel beter gegaan. Maar er zijn ook gevallen waarin het veel slechter ging. Gemiddeld blijft de situatie hetzelfde, en is logica ver te zoeken.’
Wat wel een rol speelt, is de kwaliteit van de spelers. Een groep kan heel homogeen zijn, met veel spelers van dezelfde kwaliteit, of juist heterogeen, met uitblinkers. ‘In een heterogene groep heeft het nog minder zin om de trainer te ontslaan. Want de beste spelers blijven de beste spelers. In een homogene groep gaan sommige spelers meer hun best doen, omdat ze denken nieuwe en meer kansen te krijgen onder een andere trainer.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant