Nederlander Tom van der Bruggen (1945‑2026) bedacht Kapla terwijl hij in Frankrijk aan zijn droomkasteel bouwde. Het duurde even voordat zijn iconische ‘kabouterplankjes’ een hit werden, maar hij liet zich nooit ontmoedigen. Afgelopen weekend overleed de kasteelheer in Nice.
is redacteur van de Volkskrant.
Lang hoefde de 5-jarige Teun niet na te denken toen hem in de Volkskrant-rubriek Portret van een kind in zijn slaapkamer werd gevraagd naar zijn lievelingsdag. ‘Ik zou spelletjes spelen en de hele dag olijfjes eten. En we zouden met al mijn vriendjes bij mij thuis vijf grote Kapla-torens bouwen en omgooien.’
Cabaretier Thomas van Luyn schreef in het Volkskrant Magazine dat hij niet op vakantie kon zonder de duurzame Kapla-plankjes van zijn kinderen. ‘En nee, niet alleen omdat er aan plankjes niets kapot kan, maar omdat ze door hun gebrek aan andere eigenschappen dan hun plankheid nooit vervelen. Zoals ieder liedje na verloop van tijd verveelt, maar stilte nooit, zoiets.
‘Elke autovakantie moet de doos op het laatste moment mee in de achterbak zodat hij op de aire of Raststätte er als eerste uitvalt, en ik duizend plankjes van het asfalt moet schrapen, en ik ze nog maanden in mijn auto vind.’
Afgelopen weekend overleed in Nice de bedenker van de plankjes van 11,7 bij 2,34 bij 0,78 centimeter: de Nederlander Tom van der Bruggen (1945-2026).
Hoewel het speelgoed van grenenhout uit de Franse streek Les Landes niet zo populair is geworden als Lego of K’Nex, legde het Van der Bruggen geen windeieren. Hij kon zich onder meer een buitenhuis in de buurt van Monaco, een 13de-eeuws kasteel in de Dordogne, een Rolls Royce en een oud schip van de prins van Monaco veroorloven.
Van der Bruggen maakte zijn middelbare school in Den Haag niet af en opende op zijn 20ste een antiekzaak in Leiden. Hij importeerde antiek uit Engeland en leerde zijn vrouw kennen toen ze een antieke beker bij hem kocht. Vijf jaar later verkocht hij zijn winkel om een ruïne te kunnen aanschaffen in de Aveyron, in Zuid-Frankrijk.
Van kinds af aan had hij gedroomd van een eigen kasteel waar hij kunstenaars en musici kon ontvangen, net zoals de Muiderkring in de 17de eeuw deed in het Muiderslot. Maar zover was het nog lang niet. De eerste jaren leefden hij en zijn vrouw er zonder elektriciteit, met licht van olielampen.
‘Het was helemaal niks’, zei hij in 2016 tegen het AD. ‘ Ik heb alleen al zes jaar moeten graven om de restanten van het oorspronkelijke gebouw uit de bergen te bevrijden. Hoewel dat ook zo lang duurde omdat ik tussendoor mijn geld verdiende met de renovatie van huizen, die ik dan weer doorverkocht.’
Daarnaast verdiende hij aan het importeren en opknappen van tweedehandspiano’s uit Engeland. Die handel kwam op zijn pad toen zijn vrouw nergens in de Aveyron een piano kon vinden.
Het kasteelproject bracht hem op de plankjes die hem rijk zouden maken. Toen hij probeerde met houten kubussen een maquette te maken van zijn bouwplan, vond hij ze te robuust en niet precies genoeg. Hij besloot zelf ‘kabouterplankjes’ te zagen, wat hij afkortte tot kapla. De plankjes met de verhouding 1:3:15 bleken ook ideaal speelgoed.
‘Ik heb mijn eerste vierhonderd dozen Kapla in 1987 gemaakt, in de pianowerkplaats op het kasteel’, vertelde hij in een interview met Trouw. ‘Ik dacht in mijn onschuld: ik ga gewoon naar de speelgoedwinkel, daar slaan ze achterover van enthousiasme en gaan het verkopen. Maar daar bleek niets van te kloppen, dat lukte totaal niet, de handel zag het niet zitten.
‘Toen ben ik demonstraties gaan doen, ik denk op dertig scholen. Die kochten bij mij soms één doosje, soms tien. Maar elke school kocht iets. En ik heb gespeeld met kinderen in een supermarkt, op het strand. Het effect was dat de mensen mij zagen, en wat je met Kapla allemaal kon.’
Op een speelgoedbeurs viel hij op door een 5 meter hoge Eiffeltoren te bouwen. De nadruk leggen op het educatieve karakter van de plankjes bleek een schot in de roos. Kinderen gaan er intuïtief mee aan de slag, of ze nou een gebouw, dier of voertuig willen maken.
Toch zagen bankiers jarenlang weinig potentie in Kapla. Tot overmaat van ramp viel de handel in opgeknapte huizen in Zuid-Frankrijk ook nog stil door de crisis eind jaren tachtig. Hij moest zijn zelf herbouwde kasteel noodgedwongen verkopen.
Van der Bruggen was er de man niet naar om zich te laten ontmoedigen. Kapla werd een grote hit. De plankjes zaagde hij al snel niet meer zelf, maar ze werden gemaakt in fabrieken in Bordeaux en Tanger. Kapla is tot in de VS en Japan te koop.
Dankzij het zakelijke succes werd hij alsnog kasteelheer. Hij kocht Château d’Excideuil, een 13de-eeuws kasteel in de Dordogne, plus een villa bij Monaco. Afgelopen weekend overleed hij in Nice, waar hij tijdelijk met zijn vrouw woonde om er een Kapla-galerie te openen.
De plankjes bleven een succes, ofschoon hij er geen patent op heeft. De sleutel is volgens hem de kwaliteit. Toen Ikea met een vergelijkbaar product kwam, Stapla, had hij het Zweedse warenhuis bijna een proces aangedaan, vertelde hij aan NRC. ‘Ook imitatiekapla verkoopt goed. Maar gelukkig maken ze het slecht. Het betekent wel iets minder omzet voor mij, maar wij zijn toch hét merk.’
‘Verbeelding en esthetiek zijn voor mij stuwende krachten. Dingen mooi maken, net als bij antiek. Je kunt als heer leven en iets van die stijl beleven, óók als je niet van adel bent.’ (Trouw, 13 oktober 2012)
‘Mijn vader gaf me toestemming om van huis uit antiek te verkopen. Dus toen ben ik in een busje op en neer naar Engeland gaan pendelen. Volgens mij heb ik in mijn eentje dat hele land leeggeroofd.’ (AD, 13 augustus 2016)
‘Wat mij ook aan het hart gaat, is de enorme misvatting dat kunst een koekje bij de thee zou zijn: iets wat niet zo van belang is. Kijk maar naar het onderwijs: tekenen en muziek hangen er een beetje bij. Dat idee bestond niet in de Renaissance.’ (Trouw)
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant