schrijft elke week over een alledaags opvoedkundig probleem waarvoor ze een oplossing zoekt.
Vakkenvullen, oppassen of in de keuken van de plaatselijke pizzeria staan: jongeren willen graag hun eigen geld verdienen. Dus gaan ze op zoek naar een bijbaan. Maar waar moet je als ouder op letten?
Nederland is Europees kampioen bijbaantjes. Zo’n 77 procent van de jongeren tussen de 15 en 24 jaar heeft betaald werk, tegenover gemiddeld 33 procent in Europa. In 2023 werkte bijna een derde van de 15- en 16-jarigen als vakkenvuller. Die leeftijdsgroep doet dat gemiddeld 9 uur per week.
‘Bijbanen zijn in Nederland sterk genormaliseerd en onderdeel van de cultuur’, zegt Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan Tilburg University. Jongeren zijn door het minimumjeugdloon relatief goedkoop en daardoor aantrekkelijk voor werkgevers. ‘Onze calvinistische aard speelt ook mee. Wij geloven dat als jongeren iets willen, de nieuwe iPhone bijvoorbeeld, ze daar ook zelf voor moeten werken.’
In buurland België wordt daar anders naar gekeken. ‘Daar hoor ik mensen zeggen: jullie doen aan kinderarbeid. Men vindt daar dat jongeren uitsluitend met school en hun opleiding bezig zouden moeten zijn.’
Leidt een bijbaan tot stress? Dat valt mee. Volgens cijfers van het CBS ervaart 9 procent van de 15- tot 18-jarigen geregeld stress over het werk. Bij 18- tot 25-jarigen is dat 24 procent.
‘Jongeren doen tijdens een bijbaan nuttige vaardigheden op. Denk aan op tijd komen, beleefd zijn tegen narrige klanten, omgang met collega’s en een arbeidscontract lezen’, zegt Saskia Smith, co-auteur van het boek Kan jij dat wel betalen? De financiële handleiding voor puberouders. ‘Ze leren ook de waarde van geld: een trui kopen van je eigen salaris voelt anders.’
Ook sociaal leren ze veel. ‘De werkomgeving is anders dan een vertrouwde schoolklas waar ze iedereen kennen. Het team bestaat vaak uit mensen met verschillende leeftijden en achtergronden.’ Een bijbaan helpt hen uit hun bubbel.
Er zijn duidelijke landelijke regels. Zo mogen 14-jarigen niet achter de bar bier tappen of met een vleesmachine werken in de supermarkt. Werken op schooldagen is op die leeftijd verboden. Ook de beloning ligt vast via het jeugdminimumloon. Voor een 15-jarige is het bruto-uurloon 4,32 euro. ‘Het is goed als ouders dit weten en erop toezien’, aldus Wilthagen.
Een bijbaantje klinkt luchtig, maar het is serieus werk. ‘Vakkenvullen is zeker niet zakkenvullen. Het werkregime is strak. Er is tijdsdruk en een behoorlijke discipline’, zegt Wilthagen. ‘Jongeren maken er van alles mee. Boze klanten die rond sluitingstijd per se drank willen kopen. Verwarde mensen. Let als ouder op met welke verhalen jongeren thuiskomen. En hoe vermoeid ze zijn.’
Ouders en kinderen kunnen botsen over schema’s. ‘Dat ze opeens tóch moeten werken op oma’s 80ste verjaardag’, aldus Smith. Haar advies: kondig belangrijke data meerdere keren aan. Plannen is lastig voor het puberbrein. Werkgevers maken vaak gebruik van online planningssystemen. ‘Ga samen zitten om te kijken hoe ze vrij kunnen vragen.’ Ook tijdens toetsweken kan het slim zijn om minder te werken.
Wat als school er toch onder lijdt? ‘Ik heb altijd tegen mijn kinderen gezegd: je kiest je eigen werktijden zolang school goed gaat. Zo leg je de verantwoordelijkheid bij hen. Bij slechte cijfers was de afspraak dat ze nog maar één middagje werkten.’
Laat je kinderen vrij in de besteding van hun geld? ‘Bij 15-jarigen gaat het niet om een groot bedrag’, zegt Smith. Zelf liet ze haar kinderen hierin vrij. Worden de bedragen hoger, maak dan afspraken. ‘Bijvoorbeeld dat ze hun eigen winterjas kopen en cadeautjes voor vrienden. Of zelf betalen voor hun sportschoolabonnement.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant