Na een leven lang onderzoek naar de zelfgekozen dood vertelde psychiater Boudewijn Chabot in een interview hoe hij wil sterven. Hij wil stoppen met eten en drinken. ‘Een goede dood.’ Lezers reageren.
Boudewijn Chabot heeft ervoor gekozen om straks te stoppen met eten en drinken. Hij ziet dat als een geleidelijke dood om rustig afscheid te nemen van het leven. Natuurlijk is dat zijn keuze. Maar hij wil daarbij ook dat zijn dochter of vrouw aan zijn bed zit om hem te verzorgen en voor te lezen, want dat is voor hem rustgevend.
Als psychiater moet hij toch ook wel weten dat dit voor zijn dochter heel zwaar kan worden en voor de rest van haar leven heel traumatiserend kan zijn.
Op 15 december 1985 plande mijn moeder om afscheid van het leven te nemen. Tien dagen na Sinterklaas en tien dagen voor kerst, dan zouden haar kinderen er geen last van hebben tijdens de feestdagen. Dit was helaas minder waar…
Marijke van den Berg-Leydesdorff, Monnickendam
Over het prachtige artikel over het inzicht in sterven in eigen regie van Boudewijn Chabot maak ik een opmerking, opgedaan bij het overlijden van mijn vrouw, nu veertien jaar geleden. Na een huwelijk van 54 jaar werd bij haar de ziekte van Alzheimer vastgesteld. ‘Sterven in een verpleeghuis als een zombie met een luier om’ was voor haar onverdraaglijk. Dat heeft zij met versterven voorkomen.
Na anderhalve dag niet eten had zij daar al geen trek meer in. Die periode is niet zwaar. Maar blijf wel drinken, beperkt tot koffie, thee en water. IJsklontjes zijn heerlijk, maar verdrijven alleen de dorst in de mond. Het lichaam moet ook de afvalstoffen kunnen afvoeren. Mijn vrouw stopte te vroeg met drinken, met op het allerlaatst hevige pijn in de nieren tot gevolg, waardoor helaas nog palliatieve sedatie nodig was. Dat kan worden voorkomen.
Het is een prachtige manier van sterven, thuis, om in alle rust afscheid te nemen van al je dierbaren. Voor hen is het overlijden een prachtig en indrukwekkend afscheid geweest. Ik heb dat mogen begeleiden. Ter zijner tijd weet ik wat mij te doen staat.
Jan Glas, nu 92 jaar, Hillegom
Met stijgende verbazing heb ik het interview met Boudewijn Chabot gelezen. Deze vaak aangehaalde deskundige in discussies over het zelfgekozen levenseinde vertelt dat hij alle bekende middelen om snel een einde aan het leven te maken in huis heeft. Toch kiest hij er, nu zijn eigen einde in zicht komt, voor om te stoppen met eten en drinken – ‘100 procent zeker’.
Hij noemt daarvoor twee redenen: de mogelijkheid om langdurig afscheid te nemen van zijn geliefden, én omdat het volgens hem een goede test is om te ontdekken of je eigenlijk wel dood wilt. Die redenering vind ik opmerkelijk.
Ik heb zelf het afscheid meegemaakt van mijn allerliefste zus. Toen eenmaal duidelijk was dat zij euthanasie zou krijgen, hadden we aan één dag genoeg om intens en liefdevol afscheid te nemen. Een langgerekt proces is daarvoor geen voorwaarde.
En als je eenmaal besloten hebt te stoppen met eten en drinken: waarom zou je dan toch weer beginnen? Je vooruitzichten worden er niet beter op.
Ik ben juist gerustgesteld dat ik middel X in huis heb. Wanneer ik – om welke reden dan ook – niet verder wil leven, kan ik alle tijd nemen om afscheid te nemen van mijn dierbaren én zelf het moment bepalen waarop ik het middel inneem, met inachtneming van de inmiddels ruim beschikbare voorbereidingsadviezen. En zonder tussenkomst van een arts.
Johan Koeleman, Ooij
Alle respect voor het besluit van psychiater Boudewijn Chabot dat hij liever, als het zover komt, de voorkeur heeft om een einde aan zijn leven te maken door te stoppen met eten en drinken. Hoe een leven te beëindigen waarin je geen verder nut ziet, is een keuze die iedereen zelf moet maken.
Maar als ik lees dat hij in zijn kasten vele potjes met pentobarbital en depronal en nog meer middelen heeft die voor een relatief snelle en pijnloze dood kunnen zorgen, dan zou ik hem willen vragen of hij misschien een deel van die voorraad zou kunnen doneren. Aan mij als 78-jarige AOW’er, die zich zorgen maakt over hoe het verder moet als hij lichamelijk nog verder aftakelt en straks misschien geestelijk zover heen raakt dat hij naar een verpleeghuis moet en geen toegang heeft tot al die middelen.
Zodat ik ook een naar mijn idee waardig en acceptabel einde aan mijn leven kan maken als ik vind dat het daarvoor tijd is.
Nico van Apeldoorn, Amsterdam
‘Maar je naasten kunnen je verzorgen, je afleiden, het gezellig maken’. Nee, meneer Chabot: het is geen kunnen, maar moeten. En afleiding heeft geen enkele zin als iemand de hele dag gek wordt van de dorst. Er is niks gezelligs aan om elke keer – en elke keer iets bozer – ‘nee’ te moeten zeggen tegen je eigen vader bij wie de dorstprikkel niet gaat liggen.
Juist als iemand nog zo helder is, zo autonoom en zo eigenwijs, is het des te moeilijker om maar ‘gewoon te stoppen met eten en drinken’, ondanks de wilsverklaring die al bijna een jaar in het laatje van de huisarts ligt. Ondanks het feit dat hij dit zelf wilde. Het was onbarmhartig en ook een beetje traumatisch.
Gelukkig duurde het maar een week. Beter voor hem, beter voor ons. Ik ben helemaal voor het leven en de dood in eigen regie nemen, maar het is naïef om te denken dat dit de beste weg is en stom dat dat allemaal niet wat liever en makkelijker kan.
Vera Westera, Westervoort
Het artikel over mensen die stoppen met eten en drinken om te mogen overlijden, heeft een gevoelige snaar geraakt. In het artikel vergeten jullie de groep niet-wilsbekwame ernstig meervoudig gehandicapten. Vaak hebben zij door een combinatie van meerdere aandoeningen (epilepsie, spasmes, spierslapte, enzovoorts) een zeer broze gezondheid met veel ongemakken en pijn.
Met enorme hoeveelheden medicijnen en 24/7 intensieve en liefdevolle zorg is onze zoon Kalle 13 jaar oud geworden. Zijn levenskwaliteit is in al die jaren zeer slecht geweest. Hij kon letterlijk niets: niet zelfstandig eten, drinken, bewegen, communiceren of plezier hebben. Hij had veel last van zijn darmen, longen en spieren. Gelukkig was hij heel knuffelbaar.
Na 13 jaar was hij echt op. Wat hadden we hem een waardige, snelle, rustige dood gegund. Vanwege de wetgeving moesten we echter kiezen voor stoppen met eten en drinken geven, in combinatie met morfine en een slaapmiddel. Jarenlang hebben we gezegd: dit nooit! Maar hem verder laten lijden was ook geen optie.
Dit proces werd weliswaar liefdevol begeleid door huisarts en kinderarts, maar toch hebben we het als een marteling ervaren. Onze zoon heeft al die jaren gestreden om te blijven leven, nu moest hij drie lange dagen en nachten strijden om dood te mogen gaan, terwijl voor iedereen duidelijk was dat het ging gebeuren.
Wij als gezin stonden ernaast en konden alleen maar hopen dat het niet te lang zou duren. Onmenselijk. We wensen andere ouders toe dat de wetgeving verandert en zij dit niet hoeven mee te maken.
Enkele weken later vertelde de buurman dat hij zijn hond heeft moeten laten inslapen. ‘Dat ging heel vredig. Eerst het ene spuitje, dan het andere. Hij is rustig in mijn armen overleden.’
Sonja Markowski, Rotterdam
Mede door het artikel ‘Dood in eigen regie’, gebaseerd op de opvattingen van Boudewijn Chabot en zelfs zijn promotieonderzoek, wil ik de lezers onder de aandacht brengen dat de Volkskrant bij de voorlichting op het punt van de zelfbeschikking over haar of zijn leven een eenzijdige visie op de dood geeft.
De zekerheid dat er voor ieder mens die sterft een leven na de dood bestaat en dat zich bij en na het sterven belangrijke processen manifesteren, die bij de blik op de dood vaak niet in de overwegingen worden meegenomen, is niet zonder gevolgen. De consequenties daarvan op het leven na de dood en volgende levens zijn van wezenlijk belang.
Ik wil de redactie verzoeken in het belang van alle lezers aan die zienswijze aandacht te besteden, vanuit een objectieve journalistieke opvatting, om de lezer te behoeden voor de huidige eenzijdige voorlichting, waardoor mensen verstoken blijven van existentiële informatie.
Henk Verboom, Eindhoven
Denk je aan zelfdoding? Praten helpt. Benader familie, vrienden of een hulpverlener of bel 24/7 gratis en anoniem 113 of chat op 113.nl
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant