De meeste partijen houden hun hart vast nu Nathalie van Berkel (D66) deze week is gestruikeld over haar eigen waarheden. Loopt er in eigen gelederen ook iemand rond die iets te verbergen heeft?
is politiek verslaggever van de Volkskrant.
‘Ik zal tegen Jetten zeggen dat ik iets later was, omdat ik nog even mijn cv moest updaten!’, zegt een beoogd bewindspersoon als deze dinsdag grinnikend voorbijloopt in de wandelgangen van het Kamergebouw.
Geen politicus die het deze week hardop zal erkennen, maar een heel klein beetje leedvermaak leeft er wel bij andere partijen nu uitgerekend een D66-politicus is gestruikeld. De partij die volgens menigeen op het Binnenhof graag met het morele wijsvingertje zwaait naar anderen, kon niet voorkomen dat ze maandag vol in de spotlights kwam te staan omdat iemand uit eigen gelederen een loopje nam met de waarheid. Nathalie van Berkel zette niet alleen opleidingen op haar cv die ze nooit had voltooid, maar ook een studie waar ze überhaupt nooit aan was begonnen.
‘Hoe is het mogelijk dat een politicus hier jaren mee weg kon komen? Is er dan geen enkele controle op het cv van politici?’, vroegen enkele lezers zich af.
Het korte antwoord is: nee, er worden geen diploma’s opgevraagd door politieke partijen als zij iemand naar voren schuiven voor een landelijke functie. Dat is simpelweg geen Nederlandse traditie: niet in de politiek, maar ook in het bedrijfsleven gebeurt het zelden.
Het langere en meer genuanceerde antwoord is dat eigenlijk alle Nederlandse politieke partijen wel degelijk indringende gesprekken voeren met politici, en soms zelfs heuze integriteitscommissies aan het werk zetten om iemands gangen na te gaan. Maar als iemand echt wil liegen, kan die er zeker doorheen glippen.
Bij de VVD beperken ze dat risico door vooral Kamerleden of bewindspersonen te selecteren die al jaren meelopen in de partij. Neem de beoogde bewindspersonen voor het aankomende kabinet: dat zijn stuk voor stuk VVD’ers die bij de partijtop van haver tot gort bekend zijn. Zij zijn vaak opgeklommen vanuit lagere, lokale functies. De kans dat er nog een lijk de kast komt rollen als zo iemand aan de top belandt, is klein. Want dan was dat al veel eerder gebeurd.
Heel soms wordt er wel iemand van buiten, zo hup, naar de partijtop geparachuteerd. Een scoutingscommissie zoekt immers permanent naar nieuw talent. Een van de eerste vragen die een integriteitscommissie dan stelt is: klopt het cv? Soms wordt er ook met mensen om de potentiële kandidaat heen gesproken: wat voor vlees hebben we hier in de kuip? Maar, zo geeft een partijwoordvoerder toe: ‘We huren geen bureau ofzo om alle checks te doen. Dat is te duur en bovendien komt het ook neer op vertrouwen hebben in elkaar.’
Zo redeneert ook een partij als JA21. Partijleider Joost Eerdmans was maandag een van de eersten die riep dat D66’er Van Berkel beter kon opstappen na haar gesjoemel met haar cv. Vond hij dat niet spannend om te doen. Want stel dat er iemand in zijn eigen partij tussen zit die misschien niet eerlijk is? ‘Dat kan altijd gebeuren. Zo simpel is het. Dan moet je handelen’, zegt Eerdmans een dag later.
Iets meer naar het midden zit het CDA. Ook hier is te horen dat het selectieproces een combinatie is van vertrouwen hebben in elkaar en indringende gesprekken voeren. Tijdens de selectieprocedure voor politieke ambten komt ‘integriteit twee keer ter sprake’, vertelt een partijwoordvoerder. Tijdens de eerste en tweede gespreksronde. Zo wordt gevraagd of er sprake is van ‘onverenigbaarheid van functies’: het hebben van een boerenbedrijf kan bijvoorbeeld soms botsen met het Kamerlidmaatschap, omdat er dan belangen door elkaar kunnen lopen.
Maar ook de CDA-woordvoerder zegt: ‘Kandidaten doen op de eerste plaats aan zelfrapportage’ over zaken die problematisch zouden kunnen zijn. Ook te horen bij het CDA: ‘Eerlijk is eerlijk, dit had elke partij kunnen overkomen.’
‘De scherpte waarmee zaken nu naar buiten zijn gekomen, dat wisten wij niet’, zegt D66-leider Rob Jetten dinsdag over Van Berkels gegoochel met haar cv. D66 liet de Volkskrant afgelopen vrijdag al weten dat ‘zij transparant was geweest richting de selectiecommissie over dat ze haar opleiding niet heeft afgemaakt’. Maar wat Jetten niet wist, zegt hij nu, is dat ze er ook opleidingen bij fabriceerde die ze helemaal niet heeft gevolgd.
Dat kandidaat-bewindspersonen die echt iets willen verbergen door de mand vallen, is een zeldzaamheid. Het is vooral afhankelijk van het toevallige graafwerk van integriteitscommissies en - soms - journalisten.
Zo ontdekten journalisten in 2024 dat staatssecretaris Vicky Maeijer (PVV) plagiaat had gepleegd met haar scriptie. Philomena Bijlhout moest in 2002, slechts negen uur na haar beëdiging als staatssecretaris namens de LPF, aftreden omdat journalisten een foto opduikelden waarop ze in een Surinaams militair uniform stond afgebeeld. Charl Schwietert (VVD) was begin jaren tachtig ook zeer korte tijd staatssecretaris, maar moest vertrekken vanwege een verzonnen doctorandustitel.
Had Nathalie van Berkel niet beter gescreend moeten worden en misschien ook wel beter tegen zichzelf in bescherming genomen moeten worden?, vroeg een empatische journalist dinsdagavond aan Jetten na twee dagen mediastorm. ‘We gaan dit uiteraard met elkaar bespreken wat beter kan’, zei Jetten. ‘Vrijwel alle politieke partijen hebben de procedures de afgelopen jaren wel al verbeterd. Maar je ziet: niemand doet dat helemaal foutloos.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant