Het eerste alzheimermedicijn dat in Europa tot de markt is toegelaten, komt in Nederland niet voor patiënten beschikbaar. Het Zorginstituut adviseert de minister het middel lecanemab niet op te nemen in het basispakket, omdat patiënten er in de praktijk niets aan hebben.
is zorgverslaggever van de Volkskrant.
De minister neemt de adviezen van het Zorginstituut, dat als taak heeft de samenstelling van het basispakket van de zorgverzekering te bewaken, doorgaans altijd over.
Het medicijn lecanemab, van de farmaceuten Biogen en Eisai, is al vanaf de lancering omstreden. De farmaceuten presenteerden het als groot nieuws dat het middel de geestelijke achteruitgang bij beginnende alzheimerpatiënten met 27 procent zou afremmen. Hoewel de eigen onafhankelijke commissie van neurologen negatief adviseerde, keurde het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) in april 2025 het middel na protest van de farmaceuten in tweede instantie goed voor de Europese markt.
Die 27 procent mag als heel wat klinken, maar is in werkelijkheid ook een vorm van statistisch gegoochel. Op de achttienpuntsschaal, waarop de achteruitgang van cognitie wordt gemeten, gaan patiënten nog geen half punt minder achteruit dan patiënten met een placebo.
Het Zorginstituut concludeert nu dan ook dat dit ‘statistisch significante effect’ ‘klinisch niet relevant’ is: oftewel, patiënten en mantelzorgers hebben in het dagelijks leven helemaal niet door dat de slopende ziekte trager toeslaat. Ook komt uit het medicijnonderzoek niet naar voren dat patiënten een hogere kwaliteit van leven ervaren.
Wel duidelijk is dat het medicijn forse bijwerkingen kent. Patiënten die het middel gebruiken lopen grotere kans op hersenzwellingen en hersenbloedingen. Die kunnen op termijn leiden tot ernstige verwardheid, verlamming of niet meer kunnen praten. In zeldzame gevallen zijn de bijwerkingen zelfs dodelijk.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Bovendien is een behandeling met lecanemab een intensieve bedoeling. Elke twee weken een infuus in het ziekenhuis, en gedurende de behandelperiode moeten de patiënten in elk geval één ruggenprik of nucleaire scan en vijf MRI-scans ondergaan.
Het advies van het Zorginstituut betekent dat er nog altijd geen middel in Nederland op de markt is dat succesvol de oorzaken en gevolgen van Alzheimer aanpakt. Wereldwijd hebben farmaceuten daar de afgelopen drie decennia gezamenlijk al zo’n 50 miljard euro aan onderzoekskosten op stukgeslagen, met minimaal resultaat. In Nederland hebben nu ongeveer 217 duizend mensen de ziekte, met 70 procent de vaakst voorkomende vorm van dementie.
Het middel lecanemab stort zich op de eiwitophopingen, de zogeheten amyloïde plaques, in de hersenen, een typisch kenmerk van Alzheimer – hoewel er ook mensen zijn mét ophopingen maar zónder de ziekte. Lecanemab hecht zich aan de eiwitten, waarna het lichaam de plaques opruimt. Toch bleek in de studie van de farmaceuten dat het succesvol verwijderen van die plaques niet automatisch leidt tot een positieve invloed op het cognitief functioneren.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Toch is patiëntenvereniging Alzheimer Nederland niet te spreken over het advies van het Zorginstituut. Volgens de vereniging zijn er wel degelijk positieve effecten bij de patiënt, en hoort het bij medicijnontwikkeling dat deze effecten in het begin bescheiden zijn en de bijwerkingen stevig. ‘De vraag of je deze behandeling aan wilt gaan is er een voor de patiënt in gesprek met de behandelend arts. Bij deze medicijnen gaat het om een vroeg stadium van de ziekte, dan is dat gesprek nog goed te voeren.’
Maar Edo Richard, hoogleraar neurologie in het Radboudumc, ‘staat zeer achter de beslissing van het Zorginstituut’, zegt hij vanaf zijn vakantieadres. ‘Het is niet ingewikkeld. De eerste vraag bij elk medicijn is of de patiënt of diens naasten verbetering merken. Op basis van alle gegevens die we hebben is het antwoord duidelijk ‘nee’.
Lecanemab is een medicijn dat ‘wel werkt, maar niet helpt’, zegt Richard. ‘Het lukt om de eiwitten te verwijderen, maar we weten eigenlijk al twintig jaar dat er geen relatie is tussen het verwijderen van eiwitten en het denken. Er zijn al vijftien onderzoeken met vergelijkbare medicijnen geweest; bij allemaal werden de eiwitten opgeruimd, maar bleef het denken hetzelfde. Ik wil wel zo ver gaan om te zeggen dat dit type medicijn het verschil niet gaat maken.’
Dat het EMA wél tot goedkeuring besloot, vindt Richard ‘een moeilijk te begrijpen beslissing’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant